Geboortepenning

1981

Kunstenaar Jet Schepp (*1940)
Materiaal Brons, gepatineerd, gietpenning
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 52 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Omdat de Vereniging het belangrijk vindt de traditie van familiale penningen levend te houden is, na de geboortepenning van Christien Nijland uit 1962, opnieuw zo'n opdracht gegeven als jaarpenning, ditmaal aan Jet Schepp. Zij is leerlinge van Esser en Gregoire. Haar liggende kindje met die ontroerende onhandigheid van het nog niet kunnen staan is omgeven door een tekst van Bilderdijk. 'In 't verleden ligt het heden - in het nu wat worden zal'. De tweede regel gaat door op de keerzijde en omcirkelt kinderspeeltuig dat in de box gehangen wordt. In de rand kan een naam gegraveerd worden.

Holle Bolle Gijs

1982

Kunstenaar Cornelis de Vries (1922-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 64 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Holle Bolle Gijs, de figuur uit het Hollandse kinderliedje die zoveel moest eten - 'een heel paard half' - is het onderwerp van De Vries. Het lag voor de hand dat de veeleter op de bolle kant van de penning verscheen, maar vorm, tekening noch plaat-sing zijn gelukt. De ontwerper is er gewoon niet goed uitgekomen; penningmaken is en blijft een vak.

Kiem

1982

Kunstenaar Wien Cobbenhagen (*1959)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In het werk van Cobbenhagen, leerling van de Rijksakademie, speelt groeikracht een belangrijke rol. Op een natuurlijke en overtuigende wijze heeft hij groei-elementen in het verdiepte fond van de penning uitgebeeld. Een uitbollende zaaddoos en ont-kiemde plantjes zijn in een losse verdeling, verhoogd en verdiept in de cirkel neergezet. Daardoor kan het penningrond ook als een kiemelement gezien worden. Bij-zonder is dat wat ik als plantaardig zie ook heel wel insecten zouden kunnen zijn. Als er een stip is waar groei en beweging een overheersende rol speelt dan is het wel de barok. In die stijl heeft Cobbenhagen het vignet van de Vereniging op de keerzijde opgevat. In zwierige beweeglijkheid spreiden de twee ineengestrengelde letters zich in verhoging en verdieping expansief uit over het penningvlak.

Anti-kernbom

1983

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  In de jaren '8o van de twintigste eeuw bestond er in Nederland een algemeen onbe-hagen over, om niet te zeggen angst voor, over de bedreiging die de alomtegenwoor-dige kernwapens bieden. Een opgave om dat plastisch weer te geven. Metz boetseerde twee hoogst beweeglijke paarden in een gespannen modele; de een steigerend, de ander stervend. Het penningvlak is bijna te beperkt voor hun forse lijven met Griekse koppen. Tussen hen in staat te lezen: `Sapere aude'. Durf verstandig te zijn; een regel uit de Epistolae van Horatius. De keerzijde beeldt op een vlak fond in verhoging een vredig tafereel uit: een slak die uit zijn huisje komt en een groepje paddestoelen, beschenen door de maan. `Sapienti sat' is er tussen geschreven. Voor een goed verstaander is dit woord - en dit beeld - genoeg.

Hugo de Groot

1983

Kunstenaar Jos Reniers (*1948)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Hugo de Groot (1583-1645) is misschien wel het meest bekend door zijn spectacu-laire ontsnapping in een boekenkist uit het Muiderslot; vergeten wordt vaak dat hij daar terechtgekomen was als gevolg van schandelijke behandeling door zijn intoler-ante landgenoten. Van blijvender belang is het juridische werk van de humanist De Groot, zijn De jure belli et pacis, en Mare librum zijn het bekendste gebleven. Reniers, leerling van Steyn, heeft zijn opvatting van de geleerde op een wijze aange-pakt die ook elders zijn effectiviteit bewezen heeft. Een verdiept fond als basis waar-in het portret, gesteund door een schematisch aangegeven kraag in hoogrelief ver-schijnt. Het achterhoofd loopt mee met het penningrond, wang en kin zijn in brede vlakken opgezet; snor en puntbaard kregen met enkele fijne incisies een accent. Een bijna onopgemerkte verdieping loopt als een diagonaal over de slaap. Op de bolle keerzijde staat in een samenkomen van vlakken, in dunne verhoogde let-ters, en in een mooie overgang van rond naar recht de naam van de geleerde.

De Bot / Günter Grass

1984

Kunstenaar Frank Letterie (*1931)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Frank Letterie had een vrije opdracht gekregen en hij koos voor een boek dat hem na aan het hart lag: Der Butt van de Duitse auteur Gunter Grass. De hot is een oeroude, sprekende en alwetende vis. De visser die hem bij het begin van het verhaal weer in de zee terugzet verkrijgt als dank onsterfelijkheid en de bot zal hem als mentor door de eeuwen begeleiden. Letterie schrijft in zijn artikel in De Beeldenaar over de onmogelijkheid het verhaal, sprookje, of mythe van 700 bladzijden in barokke verteltrant ook maar enigszins samen te vatten. De voorzijde beeldt de dikke, argwanende kop van Gunter Grass met zijn hangsnor uit, in een symbiotische verbintenis met de bot die hem raadgevingen influistert. Op de keerzijde zijn een man en een vrouw neergezet, in aandachtige en liefdevolle beschouwing van een kindje. Zij zijn omgeven door een haag van pompoenbladeren, een in Noord-Duitsland geliefde vorm van prieel. Letterie was begonnen als een uit-gesproken boetseerder, zoals te zien is bij zijn De Keyserpenning uit 1965; maar hij ontwikkelde bij deze verenigingspenning een nieuwe techniek. De Bot is niet gemodelleeerd maar gesneden uit een schijfie gedroogde klei. Dat verklaart de brede vlakken van de figuratie. Het is de grote verdienste van Letterie dat hij door zijn opvatting en presentatie, de beschouwer benieuwd maakt naar een boek dat hij niet kent. Memoreren is de oudste functie van een penning, nieuwsgierig maken hoort daarbij.

Willy the Naughty Cat

1984

Kunstenaar Carla Klein (1943)
Materiaal brons, gietpenning
Bedrijf Bronsgieterij Steylaert, Rumpt
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK vextra penning
   
Omschrijving  
  De Amsterdamse beeldhouwster Carla Klein, leerlinge van Esser, maakte een vrij ontwerp naar een kat die zij in Amerika tegenkwam. Vandaar de Engelse titel. Een grote voldaan slapende kat die met zijn stevige lijf en dikke staart tevreden uitzakt naar de onderrand van de penning. Het fond blijft vrij open ondanks de vulling van het vlak door het huisdier. Dit geeft de mogelijkheid het silhouet van hals en kop goed uit te laten komen. De keerzijde wil als contrast de ondeugende eigenschappen van 'Willy the naughty dat' doen blijken: een veelheid aan onregelmatige pootafdrukken die de los geplaatste woorden onaangetast laten.

Niels Holgersson

1985

Kunstenaar Marianne Letterie (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 90 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In jaren had een Verenigingspenning niet zo'n prachtig vlak als de Ganzevlucht van Letterie. Een minimum aan verhoging, een zeer licht, korrelig oppervlak waar op de ene zijde een vliegende gans opdoemt, op de andere zijde twee met de vleugel van een derde. De lijnen vloeien ritmisch en krachtig; aan de onderrand van de vleugels zijn met parallelle incisies de veren en staart weergegeven. Het net niet gladde oppervlak geeft een suggestie van mist en wolken: herfsttij als de vogels gaan trekken naar warmer streken. Op de zijde van de ene vogel - en de titel - is een Jugendstilachtige lijn ingebracht met een elegante krul om het penningrond niet te star te maken en een visueel ant-woord te geven op de gebogen plaatsing van de letters. Het ontwerp bezit zo'n prachtige verstilling dat de literaire verwijzing naar Niels Holgersson, de jongen uit het boek van Selma Lagerlof, niet opvalt. Hij is tot kabouterformaat omgetoverd, vliegt mee op de rug van de ganzerik en beleeft zo zijn avonturen in heel Zweden. Zijn voetje steekt onder de vleugel van de bovenste gans uit.

Piet Esser

1986

Kunstenaar Wilfried Put (*1932)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Het lijkt een traditie te zijn geworden dat belangrijke beeldhouwers ook op Vereni-gingspenningen verschijnen. Dupuis werd in 1936 door Wichers uitgebeeld, Bron-ner in 1952 door Esser, Radecker in 1956 door zijn zoon, in 1956 De Keyser door Let-terie, en hier Esser door zijn leerling Put. Put heeft bij zijn Esser de grote lijn aangehouden, weinig detail. Het was bijna onvermijdelijk dat in het portret een forse echo aanwezig is van Esser's Rembrandt: de kraag die het hoofd steunt, de ronding van het petje die een mooie overgang geeft naar de cirkel. Maar ook het naar binnen toelopende fond dat de plastiek van het gezicht goed doet uitkomen. In eerdere studies werkt het petje alsof Esser een pastoor is; het zou een verkeerde suggestie zijn. Steyn schrijft: 'Heel goed is het loerende, het van onder het zware voorhoofd kijkende oog. De kraag die nogal naar achteren is gezet waardoor de kaak naar voren springt, onderstreept dit loeren. Stand is expressie! Subtiel is de echo van de kraag in het haar boven het oor: dit vormrijm geeft een compositaire stabiliteit in de rechterkant van het portret. Het profiel is scherp gesneden en markeert zich helder tegen het fond van de penning. Rechts zijn de vormen van het oor, haar en petje bewust wat vager gehouden en zij hebben de ondersteuning van de kraag hard nodig.' De keerzijde heeft in de holling alleen de naam van de beeldhouwer: kunstenaar, leraar, inspirator en vriend.

Duifje van Noach

1986

Kunstenaar Ruth Brouwer (*1930)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 42 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Zo klein van vorm en zo'n poetische concentratie: dat is de creatie van Ruth Brouwer. Het is ook eigenlijk geen duif maar een symbool van een vogel met een herkenbare olijftak. De vogel is in een cirkel gevat en om stijfheid te vermijden steekt zijn staart er overheen. Ook de cirkel waarin hij staat loopt excentrisch van het penningrond. Op de keerzijde is de tekst 'En zie een olijfblad was in haar snavel' uit Genesis 8:11: het bewijs dat het leven zijn loop zal hernemen. De keerzijde is aan de zijkant aflopend en evenmin geheel vlak. Maar waarom zou dat ook? Het geeft de penning een grote tactile bekoring.

Franz Liszt

1986

Kunstenaar Jos Reniers (*1948)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 95 mm.
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  De Hongaar Franz Liszt (1811-1886) is waarschijnlijk de grootste pianist geweest die ooit heeft geleefd. Reizend door heel Europa gaf hij overal concerten; hij was de eerste die avondvullende recitals gaf. Hij kwam zelfs in Zaltbommel hij overreedde er de dochter van de kerkorganist bij hem in Parijs te gaan studeren; zij werd later Madame Manet. Liszt had een opvallende kop. Witte manen golfden tot aan zijn hals en zijn gezicht werd geanimeerd door enige flinke wratten. Wij vinden ze terug bij de uitbeelding van Reniers die geen feiten wilde verdoezelen. Grote aandacht voor Liszt's karakteristieke haardracht die als vorm groot gehouden is. En, uitzonderlijk voor een 19de eeuws kunstenaar, geen baard. Fen toegeknepen mond en een priemend oog, een en al concentratie. De belettering draagt iets over van de grote greep die de klavierleeuw had op zijn ins-trument. De cirkel wordt nagenoeg gevuld door een buitenformaat F en L, door de overige letters in een beweeglijk patroon omspand. De voornaam in verhoogde letters, de achternaam in verdiepte.

Welkomstpenning

1987

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 36 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Als verrassing voor nieuwe leden werd de welkomstpenning ingevoerd, de eerste werd ontworpen en ter beschikking gesteld door bestuurslid Theo van de Vathorst. Een hoogtepunt van dubbelzinnigheid: Wie houdt wie en wat nu eigenlijk vast? Fen vrouwtje dat een penning met de letter P vasthoudt en tegelijkertijd een mannetje omarmt die een penning met de letter K in de hand heeft en een vrouwtje omarmt? Of de beschouwer die een Van de Vathorst in handen heeft en zich verwondert en verheugt over dit ruimtelijke Droste-effect?

Het Nederlands Openluchtmuseum

1987

Kunstenaar Jannes Limperg (*1942)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Dun gegoten, licht bollend, in vier vlakken opgedeeld; een uiterst doordacht ont-werp. Het is de taak van een museum dingen uit het verleden in het heden te bewa-ren voor de toekomst. Die gedachte wordt verbeeldt: op de drie segmenten staat `morgen' - 'is heden' - 'verleden'. Op het vierde segment is de bedekking van de hoek naar achteren getrokken, er komt een ruitjespatroon te voorschijn, als om aan te geven wat bewaard wordt. Het zouden tegels kunnen zijn, die deel uitmaken van de grote collectie van het Openluchtmuseum. Het zou ook kunnen gaan over een weggevouwen molenzeil. Het zeil en wat daaronder ligt is anders gepatineerd -goudkleurig en groen - dan de rest van de penning, die is bruin. Dat is een nieuw gegeven in de Nederlandse penningkunst. De vier segmenten overlappen elkaar en draaien als de wieken van een molen. Dat verwijst naar een ander aspect van het museum en geeft tegelijkertijd een indruk van beweging en tijd en versterkt de drie woorden, die eveneens met tijd te maken heb-ben. De segmenten sluiten net niet op elkaar aan, er is nog een gat open gebleven. Daar ziet men de open lucht.

Huwelijks- of relatiepenning

1988

Kunstenaar Pépé Grégoire (*1950)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Steylaart, Zoelen
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  De penning toont aan beide zijden, zogoed als naadloos in elkaar passende profielen. Aan de ene kant zoenende aangezichten, aan de andere kant afgewende achterhoofden-genegenheid en afkeer, voorspoed en tegenslag zijn hier verenigd. Op de voorzijde zijn zicht, reuk en tastzin verbeeld als instrument van willende en liefdevolle zintuigelijkheid, terwijl op de keerzijde het gehoor gesymboliseerd wordt door oren, de antennes van het verstandelijke. Saamhorigheid is hier toongezet in elkaars tegendelen, de symbolen van wijsheid gebracht in een positie van misverstand. Beide kanten vormen samen één profiel en wel dat van de cirkel; het absolute evenwicht als zinnebeeld van elkaar instand houdende polen aan een as. Zij het dat daarin wel een knikje zit. Het verdient aanbeveling eventuele namen en data in de keerzijde te graveren, horizontaal en aan weerszijden van het midden. Als daartegen bezwaar bestaat, kan de zijkant uitkomst bieden.

De oude Rembrandt

1988

Kunstenaar V.P.S. Esser 1914-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Midden in de jaren vijftig werd Esser door de gemeente Leiden gevraagd een gedenkpenning van Rembrandt te ontwerpen. Zelden heeft een opdracht zo'n resultaat gehad: 600 verschillende versies waren in de loop der jaren het gevolg van de confrontatie van een kunstenaar uit het heden met vakgenoot uit het verleden. 'Een monument uit de geschiedenis van de Nederlandse penningkunst', noemde Steyn de Rembrandtpenningen van Esser; 'het symbool van zijn artistiek geweten'. De vroegste modellen beeldden de schilder in trois-quart uit maar al spoedig richtte Esser zich op het profiel. Zoals bekend zijn er veel zelfportretten van Rembrandt maar er bestaat geen profielportret. Dit deerde Esser niet, mogelijk was het zelfs een stimulans voor de artistieke dialoog met het model. Hij werkte er als gezegd vele jaren aan en de beeldhouwer was royaal met zijn ontwerpen: bij vrienden en leerlingen ziet men ze vaak ('cadeautje van Piet'), altijd weer andere, maar niet bij de Vereniging. Halverwege de jaren '80 heeft hij er twee aan de Vereniging, waar hij zich zo nauw bij betrokken voelde, ter beschikking gesteld. De keuze uit de vele modellen liet hij over aan Steyn, Van de Vathorst en Nijland; zij kozen voor een vroeg en een laat werk. De leden kregen er één toegestuurd en konden de andere bijbestellen. Het vroege portret uit 1958 laat de oude Rembrandt zien, het late, uit i984 de schilder in de volle kracht van zijn leven. Bij de Rembrandt uit 1984 vult de kop bijna het hele oppervlak. De kraag ligt laag in het vlak en de kop zit dicht tegen de bovenrand. De baret gaat over in de penningrand en versterkt de cirkelvorm, het haar is dun en gefragmenteerd. De onderkin steekt vooruit - men denkt aan de late zelfportretten. De vormen waaruit de kop in dit ontwerp is opgebouwd hebben een grote zelfstandigheid waardoor een losse structuur ontstaan is. Het geeft een in zichzelf gekeerde Rembrandt, een man met weinig illusies maar met grote concentratie. In Esser's volkomen eigen typografie verschijnt als een tastbaar monumentaal teken de initiaal van de schilder gestempeld in de keerzijde. Bij de Rembrandt uit 1958 is de kop even groot maar de penning laat in een groter formaat de kop van de oude schilder uitkomen tussen zijn baret en de smalle hori-zontaal van de kraag . Een, zo lijkt het, in één streek neergezette haardos, een bollende wang, een venijnige, ingevallen mond en een priemend oog. Het fond is, vooral ter linker zijde onrustig, dat draagt bij aan de dynamiek van het portret dat het midden houdt tussen agressie en resignatie. De keerzijde draagt in een verdiept calligrafisch netwerk de naam van de meester van licht en donker die, naar Italiaans voorbeeld, zijn voornaam als kunstenaarsnaam gebruikte.

De jonge Rembrandt

1988

Kunstenaar V.S.P. Esser (1914-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Midden in de jaren vijftig werd Esser door de gemeente Leiden gevraagd een gedenkpenning van Rembrandt te ontwerpen. Zelden heeft een opdracht zo'n resultaat gehad: 600 verschillende versies waren in de loop der jaren het gevolg van de confrontatie van een kunstenaar uit het heden met vakgenoot uit het verleden. 'Een monument uit de geschiedenis van de Nederlandse penningkunst', noemde Steyn de Rembrandtpenningen van Esser; 'het symbool van zijn artistiek geweten'. De vroegste modellen beeldden de schilder in trois-quart uit maar al spoedig richtte Esser zich op het profiel. Zoals bekend zijn er veel zelfportretten van Rembrandt maar er bestaat geen profielportret. Dit deerde Esser niet, mogelijk was het zelfs een stimulans voor de artistieke dialoog met het model. Hij werkte er als gezegd vele jaren aan en de beeldhouwer was royaal met zijn ontwerpen: bij vrienden en leerlingen ziet men ze vaak ('cadeautje van Piet'), altijd weer andere, maar niet bij de Vereniging. Halverwege de jaren '80 heeft hij er twee aan de Vereniging, waar hij zich zo nauw bij betrokken voelde, ter beschikking gesteld. De keuze uit de vele modellen liet hij over aan Steyn, Van de Vathorst en Nijland; zij kozen voor een vroeg en een laat werk. De leden kregen er één toegestuurd en konden de andere bijbestellen. Het vroege portret uit 1958 laat de oude Rembrandt zien, het late, uit i984 de schilder in de volle kracht van zijn leven. Bij de Rembrandt uit 1984 vult de kop bijna het hele oppervlak. De kraag ligt laag in het vlak en de kop zit dicht tegen de bovenrand. De baret gaat over in de penningrand en versterkt de cirkelvorm, het haar is dun en gefragmenteerd. De onderkin steekt vooruit - men denkt aan de late zelfportretten. De vormen waaruit de kop in dit ontwerp is opgebouwd hebben een grote zelfstandigheid waardoor een losse structuur ontstaan is. Het geeft een in zichzelf gekeerde Rembrandt, een man met weinig illusies maar met grote concentratie. In Esser's volkomen eigen typografie verschijnt als een tastbaar monumentaal teken de initiaal van de schilder gestempeld in de keerzijde. Bij de Rembrandt uit 1958 is de kop even groot maar de penning laat in een groter formaat de kop van de oude schilder uitkomen tussen zijn baret en de smalle hori-zontaal van de kraag . Een, zo lijkt het, in één streek neergezette haardos, een bollende wang, een venijnige, ingevallen mond en een priemend oog. Het fond is, vooral ter linker zijde onrustig, dat draagt bij aan de dynamiek van het portret dat het midden houdt tussen agressie en resignatie. De keerzijde draagt in een verdiept calligrafisch netwerk de naam van de meester van licht en donker die, naar Italiaans voorbeeld, zijn voornaam als kunstenaarsnaam gebruikte.

Een eeuw Concertgebouworkest

1988

Kunstenaar Eefke Cornelissen (*1937)
Materiaal brons, geslagen
Bedrijf W. van Veluw BV, Zeist
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Cornelissen is niet alleen fluitiste. Na haar conservatoriumopleiding ging zij naar de Vrije Akademie in Den Haag en vervolgens naar de Rijksakademie waar zij onder anderen onder Claus studeerde. Zij ontwierp een slagpenning. Zo'n penning was lang niet uitgegeven maar slagpenningen zijn tenslotte een wezenlijk onderdeel van de penningtraditie. Cornelissen zag het als een uitdaging haar liefde voor en kennis van de muziek in een oude, beproefde vorm te laten slaan. Er is geen hiërarchie: voor- en keerzijde zijn even belangrijk; het Concertgebouworkest en het Concertgebouw zijn niet van elkaar te scheiden. De zijde met de hoekige jaartallen laat de slinger van een metronoom zien, een instrument dat een musicus helpt bij het bepalen van exacte tempi, het symboliseert de voortgang van de tijd. Met het verder vrij gehouden penningvlak heeft zij de indruk willen geven van ruimte en beweging. De jaartallen accentueren de beweging van de slinger. Op de andere zijde, met de iets opstaande rand, staat als pronte verticaal een dubbele maatstreep met twee puntjes links daarvan: da capo al fine, de herhaling. Het teken geeft aan dat het woord 'Concertgebouw' als samenstellend deel bij 'Orkest' hoort; het duidt er op dat het woord herhaald moet worden bij het rechts in de rand staande woord 'Orkest'. Het eerste woord is zó op het vlak geplaatst als de musici gezeten zijn. De letter B is een molteken geworden, met een halve noot verlaagd; de letters samen werken als een klaroenstoot. Ondanks een eerste indruk van een zekere stijfheid, passend bij moderne geslagen penningen is het een uiterst doordacht ontwerp. De afgesleten klassieke attributen of symbolen van muziek zijn hier met succes vermeden.

150 jaar Nederlandse Spoorwegen

1989

Kunstenaar Lucie Nijland (*1944)
Materiaal roodkoper, geslagen, geglansd en gelakt
Bedrijf Adam Donner, Wuppertal
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: symboliseert het goed in elkaar schuivende NS vervoersysteem; frequent, direct en veilig. Keerzijde: Uit de letters N en S ontstaat een netwerk met knooppunten. De kussentjes-structuur duidt op comfort. De tekst slaat een brug over de vlakte/kanaal/weg? Data: 1839-1998, daartussen 150 jaar Nederlandse Spoorwegen. Rechtsonder staat het vignet van de Vereniging voor Penningkunst, de opdrachtgever. Lucie Nijland, geboren in 1944, woont en werkt te Amsterdam. Zij volgde de Academie voor Kunst en industrie te Enschede, afdeling typografie/illustratie, daarna de Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam, afdelingen schilderkunst en beeldhouwkunst. Naast haar vrije werk voert zij opdrachten uit zoals gedenkstenen, gevelstenen, plaquettes, reliëfs in metaalplaat o.a. voor architecten, bouwverenigingen en Stadsherstel. Hierin toont zij een duidelijke voorkeur voor het zelf ontwerpen en vervaardigen van letter/tekstbeelden in combinatie met het reliëf.

Het woord op afstand

1990

Kunstenaar Joop Hollanders (*1944)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf gieterij Argentor, Haarlem
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  'Het woord op afstand', de titel is van belang voor een goed begrip van Hollanders' vormgeving. De woorden zijn gereduceerd tot vier letters: het vignet van de vereniging dat verhoogd is aangebracht en liggend, op de horizontaal, gelezen moet worden. De signatuur van de beeldhouwer moet staand gelezen worden. Dan blijkt hoe cruciaal de horizontale inkerving is. Hij markeert de verhoging en de verdieping, vormen die op de keerzijde in hol en bol terugkeren. Het is dus niet alleen een scheiding tussen boven en onder maar ook tussen voor en achter. Dat is weer afhankelijk van welke kant men begint want er is geen hiërarchie tussen voor- en keerzijde. Steyn wijst er op hoezeer deze penning in het verlengde ligt van Hollanders' monumentale werk. Zijn beelden kenmerken zich door een in elkaar schuiven van vaak ronde vormen. Een beeld is gebonden aan zijn stand in de ruimte, een penning aan zijn vormgeving in de cirkel. Hollanders' beelden tonen vaak een verdichting van de vorm; hier bij zijn penning zien wij een uiteenschuiven binnen de gegeven cirkel. Een foto maakt niet goed duidelijk hoe sterk de tactile wisselwerking tussen beide zijden is. Steyn stelt: 'Het is een penning die in de hand gehouden moet worden om te ervaren hoe de abstracte beeldtaal vanuit de hand ontstaan is. Overal voelen we de de maat van een vinger, de druk van een duim, kneepjes van de hand. De penning heeft in het veld van de kunsten een sterk haiku-achtig karakter en is niet los te denken van natuurassociaties. Belangrijk is het geringe patina: als een vettige pasgevallen kastanje, glans'.

Coornhert

1990

Kunstenaar Auke Hettema (1927-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Eén van de belangrijkste humanisten die Nederland in de zestiende eeuw heeft voortgebracht: Dirck Volckertsz. Coornhert (1522-1590), filosoof, theoloog, dichter en graficus. Een milde practicus die in een compromisloze tijd het compromis voorstond. Hij heeft als ethicus zich onder meer ingezet voor verbetering van het strafstelsel. Hettema heeft het frontale portret van Cornelis Cornelisz. van Haarlem uit het Frans Halsmuseum tot uitgangspunt genomen; een gestreng kijkende man met een naar boven uitlopende hoed met een smalle rand. De vormgeving herinnert aan die van zijn leeftijdgenoot Frank Letterie; een vergelijkbare opvatting in brede vlakken. De keerzijde toont twee hoekig gemodelleerde, vechtende mannen met het omschrift 'ledigcheijd alder quaeddoens oorsake'. Door nuttige arbeid kunnen boosdoeners en onverlaten weer op het rechte pad gebracht worden. De aanpak hoe de mens te verbeteren was toen wel anders dan nu, maar het denken daarover is in hoge mate door Coornhert gestimuleerd. Zijn gedachtengoed leeft voort in de Coornhert-liga.

Getrapt blok

1990

Kunstenaar Niko de Wit (*1948)
Materiaal geperst uit kneedbaar gemaakt messing
Bedrijf firma Van de Wetering, Boxtel
Afmetingen 90 x 69 x 22 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Op de grote stroom van gemodeleerde penningen moest wel een reactie komen; de abstractie had zijn intreden gedaan. Het Bestuur voelde zich door de leden gesteund omdat, zo bleek uit een enquète, het merendeel belangstelling had voor de penning als kleinplastiek, meer dan voor de herinneringsfunctie. Een abstracte kleinplastiek dus van de hand van De Wit. De penning is geïnspireerd op een beeld dat hij voor de gemeente Dordrecht maakte in 1984. De Wit wilde onderzoeken in hoeverre hij de kern van zijn monumentale beeld kon vertalen in het vlak van de penning. Zijn collega Frank Letterie schrijft: 'een zeshoekige penning die nog sterk het karakter van een plastiek behouden heeft en opgebouwd is uit drie vlakken, één liggend en twee opstaand. Een open ruimtelijke kant staat tegenover een gesloten zijde. De bedoeling van de maker is, dat de vorm en de maat de beschouwer uit zullen nodigen de penning ook ter hand te nemen en zo de tactile sensatie te ondergaan'. Het bleek niet mogelijk het ontwerp te slaan of te gieten. Hij is met een uitzonderlijk procedé bij een temperatuur van 700 graden tussen twee matrijzen geperst.

Vrouw in raam

1991

Kunstenaar Fons Bemelmans (*1938)
Materiaal brons, gietpenning
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Bemelmans, die in 1974 een penning voor de Vereniging gemodelleerd had, was opnieuw gevraagd voor een vrij ontwerp. Hij koos voor een integratie van voor- en keerzijde, een vrouw zittend voor een venster met een vogel. Het raam steekt als een affuit naar buiten, de borstomvang van de vrouw minimaliserend. De behandeling van het gezicht doet denken aan de opvatting van Henry Moore in de jaren dertig. De keerzijde laat zien hoe sterk die geïntegreerd is met de voorzijde: daar is, plastisch gezien, het hoofdmotief, maar er is geen hiërarchie. Een stevig gebouwde vrouw op de rug gezien, zittend voor een venster. Haar vormen zijn algemeen gehouden maar geven de suggestie van gezondheid en kracht. Omdat het hoofd zo klein gehouden is valt alle nadruk op de lichamelijkheid. Het sterk gepolijste oppervlak voelt prettig aan en nodigt uit tot aftasten. Dan bemerkt men de beweeglijkheid van het fond en de zelfstandigheid van de plastiek, gevat binnen een cirkel die een verhaal vertellen wil.

Welkomstpenning

1991

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal roodkoper
Bedrijf slagpenning
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Christien Nijland voelt zich in haar werk verwant met Henk Zweerus bij wie zij enige tijd studeerde. Zij heeft met hem een Voorkeur gemeen voor een duidelijke vormafbakening binnen de compositie. Zij houdt van lintachtige vormen, die aan het Japanse origami herinneren. De door haar ontworpen achthoek is gevormd door een soort ring van Möbius viermaal in een rechte hoek om te vouwen. Daarbinnen is een zuiver vierkant ontstaan waarvan het lint de omtrek geeft. De hoofdvorm is aan voor- en keerzijde identiek met uitzondering van de in het vierkant geplaatste tekst. Aan de ene zijde het monogram van de vereniging; aan de andere, in kapitalen, de naam. Een heldere presentatie van een logische ontwikkeling van het denken in vlakken; mooi en koel.

Reispenning

1992

Kunstenaar Willem Noyons (*1956)
Materiaal 1ste gehalte zilver
Bedrijf atelier Willem Noyons, Utrecht
Afmetingen 47 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Deze 'Reispenning', die door zijn vorm aan de globe doet denken, memoreert de ontdekking van Amerika, nu vijfhonderd jaar geleden. De penning kan tot een 'kwadrant' samengevouwen mee op reis. Is de bestemming bereikt, dan biedt het beweeglijk ontwerp alle kans tot ruimtelijk spel. Op de bijgevoegde sokkel van zwarte kunststof kan de penning in een zelfgekozen stand geplaatst worden. Willem Noyons (1956) is vormgever en werkt te Utrecht. Hij ontwerpt o.a. sieraden, bedrijfsgeschenken en meubels voor particulieren, gemeenten en bedrijven. Daarnaast is hij werkzaam als vrij kunstenaar. Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: '1492' staat op de penning te lezen. Maar ook: 1992. De tweede datum is het jaar van ontstaan, de eerste die van de ontdekking van Amerika. 'Het is natuurlijk prachtig dat Amerika ontdekt is, maar nog mooier zou zijn als dat niet gebeurd was', schreef de Amerikaan Mark Twain. Hoe dan ook: de penning herinnert aan de ontdekking door de vorm van een globe met meridiaan en parallel. Een penning die tot kwadrant opgevouwen kan worden om mee op reis te gaan. Een nieuw gegeven, exemplarisch voor het onderzoek naar de grenzen van het medium waar kunstenaars al decennia mee bezig zijn. 'Wanneer is het nog een penning?' vragen sommigen zich in verwildering af. 'Als zij de intentie heeft een penning te zijn', luidt het conventionele maar effectieve antwoord. De vouwpenning kan als penning getoond worden in een houder van een soort schuimrubber die zelf weer uit twee delen bestaat: een cirkel in een vierkant dat verhoogd en verlaagd kan worden. Mooi is de zorgvuldige afwerking die zich ook uit in de soepele draaiing van de eveneens in zilver uitgevoerde scharnieren.

Belle van Zuylen

1993

Kunstenaar Paulus Reinhard (*1929)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem / tweede oplage: penninggieterij Tatyana
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Paulus Reinhard, geboren te Utrecht, volgde zijn opleiding aan de Jan van Eyck Akademie te Maastricht onder leiding van Prof. F. Carasso. Hij is lid van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers. Zijn werk bevindt zich in diverse musea, openbare en particuliere collecties in Nederland, Frankrijk, Italië en Zuid-Amerika. Hij voert monumentale opdrachten uit in hout, steen en brons. Daar het slot Zuylen niet ver van mijn ouderlijk huis is gelegen, bezocht ik als kind op lange wandelingen met mijn vader de omgeving van het kasteel en zag dan het silhouet van het slot waar eens Belle van Zuylen woonde. Het is om die reden dat ik de Vereniging voor Penningkunst voorstelde een penning te vervaardigen gewijd aan deze bijzondere vrouw. Gebruik makend van de vorm van haar karakteristieke hoofd met het kapsel uit die tijd, vond ik een vormgeving, waarin ik de details van het gezicht weg liet. De handtekening ernaast vond ik in een van haar brieven. Op de keerzijde van de penning prijkt het kasteel met op de voorgrond de bekende "slangenmuur", met daarnaast de tekst uit een van haar muzikale werken die ik van toepassing vond op haar leven. Zie ook de [website van Paulus Reinhard](http://www.paulusreinhard.nl/). Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: De meest bijzondere schrijver die de achttiende in Nederland heeft voortgebracht: Isabella Agnetha Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (1740-1805) die schreef onder de naam Belle van Zuylen, ook wel Isabelle de Charrière, de naam van haar latere echtgenoot. Zij schreef in de internationale omgangstaal van die tijd, het frans; daardoor is haar werk in Nederland relatief onbekend gebleven. Door de tiendelige uitgave door Van Oorschot is de belangstelling, ook internationaal, toegenomen. Zij was het voorbeeld van een verlichte geest. Reinhard, leerling Van Carasso, heeft maar zeer gedeeltelijk het bekende portret Van Maurice Quentin de la Tour tot uitgangspunt genomen. Het opgestoken haar en de elegante hals zijn aanwezig; maar het gezicht is een schim, als bij een afgesleten munt. Het profiel wordt versterkt door een diepe groef waarvan de aanzet boven aan de penning zit, en dit geeft een natuurlijke onregelmatigheid. In haar eigen rococohandschrift staat haar naam. De keerzijde geeft een impressie van het kasteel Zuylen, dat er thans heel anders uitziet. Reinhard heeft er een sprookjesslot van willen maken met beneden de 'slangenmuur' waar Belle als meisje speelde. Een slangenmuur is een ongestutte éénsteensmuur, die door zijn verticale golving zijn stijfheid krijgt. 'L'amour est un enfant trompeur'. De liefde is een bedrieglijk kind. Dit is ontleend aan een gedichtje van de schrijfster; Reinhard koos die regel omdat hij die karakteristiek achtte voor het leven Van Belle van Zuylen. Haar leven was inderdaad niet bijster gelukkig, maar haar romans, novellen en ontzaglijke hoeveelheid brieven zijn prachtig. Dat blijft met de visie van de beeldhouwer.

De koning en de vogel

1993

Kunstenaar Linda Verkaaik (*1956)
Materiaal brons, gegoten, geëmailleerd
Bedrijf bronsgieterij Stijlaart, Rumpt
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Direct valt de kleur op en het 'losse' karakter van de vorm. De penning is in brons gegoten en elk exemplaar is door de kunstenaar zelf geemailleerd. Een techniek die in combinatie met koper veelvuldig is toegepast maar met brons een technisch hoogstandje genoemd mag worden. Het is moeilijk om van een voor- en achterkant te spreken. Beide kanten bezingen een identiek thema: De koning en de vogel. De ene kant vertoont een duidelijk relief, de andere kant is vrijwel tweedimensionaal. Lijkt de driedimensionale kant chaotisch op het eerste gezicht, al gauw wordt de tweedeling duidelijk. Rechts ligt het gedeelte van de koning: een gezicht met een kroon; links de vogel op een filigrainachtig opengewerkt fond. De vogel 'stoort' met z'n lichte en luchtige aanwezigheid de zwaarte van de koning en onttrekt zich zelfs aan de dwingende contour. De toepassing van kleur is van groot belang. Het kleurgebruik verleent toegang tot de penning. Door de kleuren wordt het figuratieve aspect vergroot. Gebruikt zijn blauw, rood, groen en twee kleuren geel. Heldere kleuren, die in de wirwar van structuren een bindende factor betekenen. Het geel duidt de kroon aan; het rood wordt in het gezicht gebruikt, het maakt de mond fel. Het groen en blauw bepalen de vogel. De wijze van kleuren suggereert welhaast een aquarel, het lijkt er losjes en vloeiend opgepenseeld; deze geeft - in combinatie met de 'losse' vormstructuur en de aanwezige gaten - een prachtige eenheid aan de penning. Kleur en vormstructuur zijn tot een gelijke beeldwaarde gebracht. Zie ook de [website van Linda Verkaaik](http://www.lindaverkaaik.nl/). Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: Linda Verkaaik kreeg haar opleiding aan de Akademie voor Beeldende Kunsten in Utrecht en ging Vervolgens naar de Rijksakademie. Haar ontwerp 'De koning en de vogel' wordt door Steyn getypeerd als een buitenbeentje. Dat klopt. De naamgeving van de penning die een palet-achtige werking heeft, Wekt direct de herinnering aan Hans Christiaan Andersen's sprookje De Keizer en de nachtegaal. De keizer laat zich zich verleiden zijn geliefde nachtegaal in te wisselen voor een mechanische maar die gaat na een tijdje natuurlijk stuk. Of dit sprookje de directe aanleiding voor de titel is geweest weet ik niet, maar elementen uit het verhaal komen in het ontwerp terug. Het sprookjesachtige dat door de felle kleuren van het email wordt opgeroepen en door de mechanisch geboorde gaten. De twee grote openingen geven de associatie met een Japanse tsuba, het gevest van het zwaard van een samurai. Steyn spreekt over een reminiscentie aan het werk van Kandinsky. Deze pionier van de abstractie voerde figuratieve elementen zijn schilderijen in, opdat zij niet zuiver decoratief beoordeeld zouden worden. Eenzelfde aanpak zien wij bij Verkaaik: een suggestie van een gekroond hoofd, versterkt door het rood en het geel in opgaande lijnen. Het gezicht is aan de andere zijde wat minder schematisch en de staart van de vogel steekt uit de penningrand. Waar Limperg in 1987 voor de eerste maal kleur in de penning bracht door verschillende patines aan te brengen, is hier de kleur met zijn aquarelachtige werking het resultaat van emailleren op brons, een uitzonderlijke techniek die Verkaaik zelf ontwikkeld heeft.

Andries Copier

1994

Kunstenaar Bruno Ninaber van Eijben (*1950)
Materiaal tin-loodlegering, glas
Bedrijf werkplaats van de kunstenaar
Afmetingen 87 x 87 x 2.8 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning is een hommage aan de glaskunstenaar Copier. Als uitgangspunten voor het ontwerp koos Bruno Ninaber van Eijben de betekenis van de penning als voorwerp en een persoonlijke interpretatie van de mens Copier. Een penning als bijzonder kleinood in combinatie met het respect en de waardering die hij koestert voor de reeds gestorven Copier. Uiteindelijk kwam hij uit bij een eenvoudige zwarte glazen bol, omgeven door twee loden plaatjes. Glas als symbool voor Copier, in een minimale en pure vorm. Sympathiek en eenvoudig. Het lood dat deze bol als een relikwie beschermt, wordt al sinds eeuwen gebruikt als bekleding voor sarcofagen. Lood heeft een lange traditie, die onverbrekelijk verbonden is met eerbied, gezag en onvergankelijkheid. Daarnaast is lood het basis- element van loodkristal, het materiaal waarmee Copier voornamelijk gewerkt heeft. De penning is in een tin/lood legering gegoten en gepatineerd. De tekst is er daarna ingeperst. Uit Louk Tilanus' boek Handzame sculptuur: De opdracht van het bestuur om de glaskunstenaar Andries Copier (1901-1991) te memoreren heeft in handen van Ninaber Van Eijben tot een uitzonderlijke penning geleid. Hij zei daar zelf over: 'Ik beschouw een penning als een soort kleinood dat je in de palm van je hand kunt koesteren. Wanneer je die gedachtengang in Verband brengt met Copier, iemand die reeds gestorven is en voor wie je veel respect en waardering hebt, dan kom je uit bij een soort relikwie. Een bijzonder doosje waarin je de tastbare verbeelding van een persoon zorgvuldig kunt opbergen. Vanuit die analyse kom je vanzelf bij een punt waar de vorm onontkoombaar is. De spanning zit in het omzetten van die metaforen tot een mooie penning'. Twee matgrijze vierkanten die beide een uitbolling hebben om de bol te bevatten. De vierkanten zijn gemaakt van een tin-loodlegering - zuiver lood bleek niet geschikt. Dat had hij graag willen gebruiken omdat lood zo vaak toegepast is bij sarcofagen maar ook bij beelden en Verbonden is met begrippen als eerbied, gezag en onvergankelijkheid. Maar het is vooral ook een basiselement van kristal waar Copier Voornamelijk mee gewerkt heeft in de glasfabriek in Leerdam. Ninaber van Eijben ziet de bol als een minimale en pure vorm; hij gebruikte het materiaal waarin Copier zich uitdrukte. Zo is deze penning een werkelijke hommage aan Copier geworden; een kunstenaar die zich zijn leven lang ten doel had gesteld normale gebruiksvoorwerpen te maken en deze te doen produceren naar de hoogste artistieke maatstaven.

De boeienkoning

1994

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De boeienkoning kennen wij door zijn optreden in het circus of op de kermis als iemand die bijzondere vaardigheid heeft in het zich bevrijden van boeien. Deze sterke penning zou symbool kunnen staan voor de strijd die de mens moet leveren om zich te bevrijden van beperkingen voor hij een prestatie kan leveren. Theo van de Vathorst zou Theo van de Vathorst niet zij als hij deze gedachte niet had vormgegeven met een zekere humor. Een goede balans tussen ernst en humor is veelal vanzelfsprekend in zijn werk aanwezig. Aan de rugkant van de robuuste boeienkoning-penning zijn de signatuur van de medailleur en een variant van het vignet van de vereniging te zien. Aan Theo van de Vathorst's penningwerk is in De Beeldenaar regelmatig aandacht besteed. Naar aanleiding van het verschijnen van de verenigingspenning 'A Bird in the hand' (1980) schreef Piet Moerenhout een begeleidend artikel. De rubriek Penningnieuws toonde inmiddels al meer dan een dozijn penningen van Van de Vathorst en in 1992 werd een van de door hem ontworpen huwelijkspenningen toegelicht. In het fraaie boek Hedendaagse Portretkunst in Nederland door Hans Redeker, waarin honderdvijftig Nederlandse portretmakers - schilders, beeldhouwers, grafici en tekenaars - zich voorstellen met een proeve van hun werk geeft de bekende kunstpublicist ook een 'profile' van Theo van de Vathorst. De beeldhouwer/medailleur studeerde van 1957 tot 1962 aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam; dat waren voor hem belangrijke jaren. Belangrijk vooral door de aanwezigheid van Prof. V.P.S. Esser als docent, die hem waarschijnlijk zijn grote liefde maar ook zijn speciale bekwaamheden voor het brons heeft bijgebracht en daarnaast, naar pas later zou blijken, zijn uitgesproken aandacht en begaafdheid voor de penningkunst. Uit Louk Tilanus' boek Handzame sculptuur: Weinig beeldhouwers hebben de problematiek Van de relatie tussen voor- en keerzijde van de penning zo geëxploreerd en vervolgens geïntegreerd als Van de Vathorst. Hij houdt van stevige, dikke figuurtjes en zijn boeienkoning heeft, zeker wat de rugzijde aangaat, het meeste weg van een Japanse sumo-worstelaar. Het blote, gespierde mannetje met zijn grote, kale hoofd zit ingesnoerd in dikke touwen. De mens die zich vrij wil maken uit zijn beperkingen. Zijn blik lijkt uitdrukkingsloos maar hij concentreert zich op het grote moment waarop hij zich los kan maken. Van de Vathorst's aanpak is vergelijkbaar met Carasso's Leda: ook daar is een volkomen integratie tot stand gekomen tussen de beide zijden met als resultaat een zelfstandige plastiek in een cirkel waar een penning het uitgangspunt was. Carasso's ontwerp was éénmalig en bij hem lag de nadruk op de dynamiek van het gebeuren; Van de Vathorst heeft vele malen geëxperimenteerd met het uitbeelden van een werking van binnen naar buiten, deze boeienkoning is daarvan een groots voorbeeld.

Bevrijdingspenning

1995

Kunstenaar Hanneke Mols-van Gool (*1933)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 96 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning is gemaakt door een beeldhouwer. Het betasten met de hand is even belangrijk als het aftasten met het oog. De ene zijde van de penning is horizontaal verdeeld in twee vlakken. Het bovenvlak is schijnbaar leeg tot 1945, herinneringen aan oorlog en bezetting kunnen hierin een plaats vinden. Het ondervlak begint met 1995 en laat ruimte open voor gedachten over de toekomst. De scheidingslijn van de vlakken verbindt de beide jaartallen. Aan de andere zijde van de penning komt uit de diepte het woord bevrijding naar de oppervlakte. Door de plaatsing van het woord in het vlak ontstaat het beeld van een vlag dat het feest van bevrijd zijn oproept. Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: Hoe verder wij in tijd van de oorlog - alleen in Nederland zijn dat de jaren 1940-45 afraken, hoe gefragmenteerder het beeld over die periode wordt. Maar alleen al de dagelijks gebruikte tijdsaanduiding 'voor de oorlog' of 'na de oorlog' zegt hoe sterk die tijd in de beleving van de Nederlanders is ingebed. Vele malen zijn de oorlogsjaren een onderwerp van de penningkunst geweest: Bevrijding, Opbouw, Herdenking, Indië. Iets van het vlietende van al die herinneringen wilde Hanneke Mols-van Gool uitbeelden, zonder een figuratieve verwijzing. '1945-1995' staat op de voorzijde. De twee jaartallen zijn boven en onder de diagonaal van het vierkant geplaatst, beide wijkend naar de rand. Wat boven aan de aflopende kant lijkt te verdwijnen komt beneden met een verschil Van vijftig jaar terug. Als om met volle energie het denken van een volgende generatie te beheersen. Plaats genoeg op het vierkant met de ronde zijden. De vlakken zijn verder leeg, alleen de jaartallen blijven om door de beschouwer met zijn gedachten, gevoelens en herinneringen ingevuld te kunnen worden. Als op een wimpel boven een Vlag staat op de keerzijde 'Bevrijding', in getordeerde, uit de diepte komende letters. Onwillekeurig houdt men zijn duim in het midden om het abstracte beeld van de tekst te ontcijferen en te duiden. De beschouwer blijft achter met de veelduidigheid van de afgelopen periode; vormgegeven in een penning die zwaar en beladen is als de herinneringen zelf.

J. baron de Smeth

1995

Kunstenaar Charlotte van Pallandt (1898-1997)
Materiaal brons, vacuüm gegoten
Bedrijf Argentor, Zandvoort
Afmetingen 130 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Het portret van de heer Jan de Smeth, familielid van Charlotte van Pallandt. Achterzijde: De initialen van de beeldhouwster, het jaartal van ontstaan en het PK teken. "Afstand tot het volume omwille van de expressiviteit van de ruimte". Zo kunnen we de beeldende ontwikkeling in het penningenoeuvre van Charlotte van Pallandt (1898) kenschetsen. De penning d.w.z. het fond als drager van de ruimte is ten opzichte van haar andere werk steeds belangrijker geworden. De "Jan de Smeth" penning uit 1994 toont een sterke compositie, een helder sterrenbeeld. (Zie Beeldenaar nr. 5 1995.) Bekende penningen van haar hand zijn gemaakt naar aanleiding van de dichter A. Roland Holst, de tekenares Ro Mogendorff en de beeldhouwster Maja van Hall. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Tot aan haar dood heeft Van Pallandt gezocht naar nieuwe vormen van uitbeelding en expressie van mensen die haar dierbaar waren, en zij zocht daarom haar modellen vooral in haar eigen omgeving: familieleden maar ook kunstenaars met wie zij bevriend was als Roland Holst, Mogendorff, Carasso en Termote. Uit liefde, vriendschap of bewondering komen nu eenmaal de beste portretten voort. De kop van haar neef, J. baron de Smeth stamt uit 1994. Hij is met nog minder middelen opgebouwd dan die van Roland Holst; een klein aantal scheefstaande staafjes met daarover ronde reepjes was. De staande staafjes zijn markeringspunten van het volume - Steyn spreekt in dit verband van een sterrebeeld. Prachtig is de oplossing van de bril - meestal een onding voor een beeldhouwer - die hier ongegeneerd als rechthoekig plaatje met een staaf verschijnt over een oogkas die de illusie geeft dat hij diep ligt. Een hoogstpersoonlijke visie op haar model is het resultaat en een hoogtepunt in de portretkunst.

Constantijn Huygens

1996

Kunstenaar Elisabeth Varga (1948-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem / tweede oplage: penninggieterij Tatyana
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het portret en de versregel op de keerzijde zijn nauw verweven, beide zijn ingetekende lijnen. Huygens was een man van de pen, briljant als dichter, componist, schrijver en als secretaris van drie generaties Oranje. Daarom een getekend portret, slechts enkele lijntjes ingeklemd tussen de symbolen van zijn tijd: de hoed en de kraag. Over de rand heen is het getekende effekt terug te vinden in de lettertekst op een even loskomende pagina, dit is een strakke verticaal die het tegenwicht vormt voor de donkere ingedrukte horizontaal van de hoedrand op de portretzijde. De penningrand is geheel in het ontwerp opgenomen en doet de penning staan. "Constanter" is een door Huygens zelfgekozen naam. De gestileerde korenbloem staat voor Huygens' belangrijkste dichtbundel "Korenbloemen". Aan haar steel herbergt de bloem de letters PK. De versregel is genomen uit J. van Ingen's gedicht op Cossiers' portret van Huygens. Cossiers en schilder Huygens niet Gelijck hem al de werelt ziet De Trony is 't geringste van Dien onnasporelijke Man En daer hij 't minst schijnt naer te zwijmen Die Huygens zien wil, lees zijn rijmen Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Elisabeth Varga heeft haar penning van Constantijn Huygens zó ontworpen dat hij kan staan. Dat geeft een aparte kijk op deze grootste 'uomo universale' die de Nederlandse zeventiende eeuw heeft voortgebracht. Huygens (1596-1687) was niet alleen secretaris van de prinsen Maurits en Frederik Hendrik, hij was tevens een groot en erudiet dichter, die ook nog tekende, musiceerde, componeerde en zong; hij was actief als ontwerper, bouwheer en kunstkenner. Het is een relatief tweedimensionaal portret dat binnen de strikte cirkelvorm is gestructureerd door een heldere ruimteverdeling met horizontale, diagonale en verticale krachtlijnen. Het Vlakke aspect vindt een echo in de geringe dikte van de penning. Op de keerzijde, die de vorm heeft van een opengeslagen boek, is links van de katernvouw een tekst te lezen en rechts daarvan een korenbloem uitgebeeld waar in de steel de letters P en K zijn verwerkt. 'Constanter' was Huygens' devies. Daarmee ondertekende hij het titelvers van zijn verzamelde gedichten die hij Korenbloemen doopte. Dat men beter de man lezen kan dan naar hem kijken is een oude gedachte in de kunsttheorie. Het stoffelijke is vergankelijk maar het geestelijke, dat zich uit in het woord, is eeuwig. Varga's regel 'Wie Huygens zien wil, lees zijn rijmen' staat in deze traditie; zij heeft hem overgenomen uit een gedichtje uit de tijd dat Huygens door een tijdgenoot werd uitgebeeld. Men wil dus de toeschouwer in de geest en de daden van de geportretteerde door laten dringen; dan blijft de herinnering aan de persoon bewaard. Zo worden wij uitgenodigd onze gedachten over Huygens te laten gaan. Dat is uiteindelijk de bedoeling van elke uitbeelding van een persoon.

I can't forget but I don't remember what

1996

Kunstenaar Karel Goudsblom (*1960)
Materiaal messing, gegoten
Bedrijf Steylaert, Rumpt
Afmetingen 100 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De penning heeft een sterk divergerend karakter. Op de voorzijde staat een vrouwengezicht. Het fond ontbreekt. De niet gesloten penningrand draagt de naar buiten gerichte lauwerblaadjes. De keerzijde onthult de titel, die uit een song van Leonard Cohen afkomstig is. Karel Goudsblom studeerde aan de Rijksakademie (1983- 1986). In 1992 maakte hij voor het nederiandse paviljoen op de wereldtentoonstelling te Sevilla een groot penningachtig beeld, dat verwantschap toont met de inschrijfpenning. Karel Goudsblom woont en werkt in Brussel. Verdere informatie zie Beeldenaar 1996-1. Zie ook de [website van Karel Goudsblom](http://www.karelgoudsblom.com/). Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: De enige echte hondsbrutale penning Van de Vereniging: hij weerstreeft zo ongeveer alles wat traditioneel in een penning van belang wordt gevonden. Dat maakt hem ook zo leuk. Hij is niet rond, hij ligt niet prettig in de hand, hij heeft geen fond, de typografie is slordig, het hoofd van de Vrouw mist nobele trekken, hij is voor een derde opengewerkt en aan de rand zitten vijfbladmotiefjes die naar buiten steken en de penning enigszins rond doen zijn. En de tekst 'I can't forget but I don't remember what' - een regel uit een liedje Van Leonard Cohen - zet de kijker ook nog eens op het verkeerde been. Een penning heeft traditioneel een memorerende functie, maar die functie kan de kijker zich ook al niet meer herinneren hoewel hij hem niet vergeten is.

Welkomstpenning

1996

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal terracotta
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 33 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Het woordje 'Welkom' in een rechthoek werd door Steyn positief geboetseerd, vervolgens in een klein schijfje klei gestempeld. Een 'klop' heet dat in de numismatiek; een meerwaarde door een stempel. De W omspant de andere letters. Op de bolle kant is gespeeld met de typografie van het vignet van de Vereniging. De rechte van de K snijdt door de bolling van het vlak en de P, die als een vissenoogje werkt, duwt de andere letter naar de rand. Het ontwerp staat in de traditie van de kleine ronde teracottaschijfjes die de Romeinen aan elkaar cadeau gaven ter gelegendheid van het nieuwe jaar met de ingekerfde tekst: 'Annum novum faustum tibi'. Laat het niwuwe jaar voor U gelukkig zijn.

Verenigingsgevoelpenning

1996

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal terracotta
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 33 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Omdat Steyn plezier had in het ontwerpen van de Welkomstpenning ontwierp hij ook nog de Verenigingsgevoelpenning. Die wordt aan de leden cadeau gedaan als zij drie of meer nieuwe leden aangebracht hebben. De kleine penning beeldt vissen uit die naar de rand van het aquarium zwemmen. De vissen symboliseren saamhorigheid. Steyn maakte ook nog een variant: op één penning staan enkele vissen, op een andere een school; dit laatste ontwerp is hier afgebeeld. De keerzijde is dezelfde als die van de Welkomstpenning.

Uitdijend heelal

1997

Kunstenaar Barbara Kletter (*1960)
Materiaal RVS
Bedrijf onder supervisie van de kunstenaar
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning bestaat uit een holle pen - een kijkertje - waaraan een ellipsvormig lichaam en een grote bol "zuigend" heen en weer kunnen bewegen. Aan de brede zijde van de pen zitten twee kleine bolletjes en aan de "kopse" kanten van de pen staan het PK-teken, jaartal en de naam van de kunstenares. De vormen glijden beter wanneer de penning op lichaamstemperatuur is. [Meer over deze penning](http://www.barbarakletter.nl/uitdijendheelal/). [Barbara Kletter](http://www.barbarakletter.nl/) woont en werkt in Amsterdam. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: De aarde lijkt een bol maar omdat hij om zijn as draait is hij aan de polen vlakker dan aan de evenaar. Die gedachte vinden wij als vorm in het middendeel van Kletter's ontwerp: een uit drie delen bestaande, afgeplatte bol waarin de woorden 'Uitdijend heelal'uitgespaard zijn. De open letters verwijzen naar de openheid van het heelal. Alleen astronomen kunnen zich van die afmetingen enigszins een voorstelling maken, en ook zij vinden het allesbehalve gemakkelijk. Alles kan bewegen aan deze penning met zijn symbolische verwijzingen, behalve de twee oogjes aan de verdikking van de staaf. Zij werken als een kijker waardoor wij een glimp zouden kunnen opvangen van de oneindigheid om ons er vervolgens over te kunnen verwonderen en te verbazen zonder er veel van te begrijpen. In 1964 gaf ]an Snoeck zijn visie op het heelal: een sterrenhemel waar de ontelbaarheid van de hemellichamen op de holle zijde werd gesuggereerd. Kletter, leerlinge van de Koninklijke Academie in Den Haag, pakt het anders aan: een uit zacht glanzend staal uitgevoerd handzaam object waar die verwondering en verbazing de toon zet, maar dat tevens iets wil uitbeelden van de technische verworvenheden waarmee thans gewerkt wordt om de ruimte te verkennen. De ruimte is tenslotte het domein van de twintigste-eeuwse beeldhouwkunst, te beginnen met Rodin en later, in termen van beweging, Calder en Tinguely. Zo sluit deze penning, met zijn doordachte vormgeving aan bij, en is een symbool geworden van, de evolutie in de kunst, zij is een bewijs van de betrokkenheid van kunstenaars bij de wereld.

Brieven uit een andere wereld

1997

Kunstenaar Lina Hodoroaba (*1963)
Materiaal speksteen
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 65-68 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Lina Hodoroaba werd geboren in Antony bij Parijs. Zij heeft Roemeense ouders. Zij werkt uitsluitend in steen. Het uitdrukken van liefde en verbondenheid met de aarde is in haar werk essentieel. Haar thema is het Doina gevoel: het onzegbare tussen leven en dood, dat in Balkan culturen een grote rol speelt. Alle penningen werden als unica uitgevoerd. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Speksteen is één van de zachtste steensoorten en kent een grote variëteit in kleur. Gepolijst krijgt de steen een diepe glans die niets doet vermoeden Van de zachtheid van het materiaal. De inschrijfpenningen van 1997 Werden door Hodoroaba stuk voor stuk gesneden in verscheiden kleuren steen; alle ontwerpen zijn verschillend. De beeldhouwster, Van Roemeens-Franse afkomst, is door Geer Steyn op de penningkunst gebracht. Zij typeerde haar thema 'Brieven uit een andere Wereld' als het 'Doina'-gevoel. Een moeilijk te vatten begrip, afkomstig uit de Balkan. Doina is klank, een verlangen, het onzegbare tussen dood en leven, dat uitnodigt tot vertolking in muziek, dans en beeld. Zij begon met dit thema toen zij een tijdlang met weinig succes in Moskou studeerde. Zij tekende en kerfde haar droombeelden toen zij daar de ene na de andere bureaucratische hindernis moest nemen. Zij heeft een voorkeur voor abstract-geometrische slinger configuraties maar het hier afgebeelde exemplaar beeldt aan beide zijden een vrouwenfiguur uit; de ene kant beschenen door een stralende zon, de andere slapend of rustzoekend binnen het cirkelrond. Speksteen heet in het Engels 'soapstone' vanwege de gladde, enigszins vet aanvoelende eigenschappen; die zijn hier prachtig uitgebuit. Wanneer men de penning in de hand houdt en het juiste licht er over laten spelen wordt niet alleen de poëtische intentie van de kunstenaar duidelijk maar ook haar beeldend vermogen.

Geboortepenning

1997

Kunstenaar Guus Hellegers (*1937)
Materiaal brons, slingergegoten
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 59 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Een kiemvorm met in het vrijwel lege valk enkele gepolijste vlakjes. Deze geven aan dat al bij de geboort eigenheden van het kind zijn vastgelegd. Keerzijde: Een labyrinth met hoogteverschillen. Het symboliseert de levensweg met meer en minder moeilijke passages. Randschrift: _Elke geboorte is een belofte aan de wereld_ (ontleend aan een gebed van de Azteken). Het boekje, waarmee deze penning een eenheid vormt, heeft enkel lege pagina's: op de penning is geen ruimte om naam en datum te graveren. Het boekje neemt deze functie over. Door de lege bladzijden met wetenswaardigheden en voorvallen van het kind te beschrijven, wordt de penning steeds persoonlijker. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Een abstracte vormgeving voor een concrete inhoud. Een kiemvorm, gepolijst en gesloten maar geen onbeschreven blad, want al bij de geboorte zijn eigenheden en oneffenheden meegegeven. De keerzijde heeft een labyrinthmotief. Binnen een klein bestek worden verschillen tussen hoogte en diepte aangegeven, uitgaande van een gepolijste kern waar rond het labyrinth van het bestaan de levensweg in fijne verhogingen is uitgebeeld. Op de rand vindt men de verklaring van Hellegers' aanpak en denkwijze: 'Elke geboorte is een belofte aan de wereld.'Deze woorden ontleende de beeldhouwer aan een Azteeks gebed; een zinspreuk waarmee een kind in de wereld verwelkomd werd. Hellegers heeft een filosofisch-meditatieve penning ontworpen die een sterke tactiele werking heeft. Wie de penning in de hand houdt wordt de doordachte en heldere presentatie van een algemeen menselijk gegeven duidelijk. Een gegeven in cirkelvorm van verlangen en verwachting samengaand met het besef dat niets in het bestaan echt eenvoudig is maar het bestaan is altijd de moeite waard; anders had de belofte aan de wereld geen betekenis Liggend in een boekje is de penning gepresenteerd, de gever of ontvanger kan er zijn eigen wensen en gedachten die het kind en zijn omgeving betreffen in noteren, de meerwaarde van Hellegers' symbolische plastiek ligt in het geschrevene dat het geschenk begeleidt en daarmee het bestaan van het kind bezegelt.

60-ste verjaardag van Koningin Beatrix

1998

Kunstenaar Tony van de Vorst (*1946)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Gerrit Stijlaart, Zoelen
Afmetingen 77 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: H.M. Koningin Beatrix met hoed, naar links gewend profiel en initialen ontwerpster. Keerzijde: Kroon met grote B en het getal 60. Vignet vereniging met daaronder het getal 98, het jaar waarin H.M. Koningin Beatrix 60 werd. . Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Iets nieuws toevoegen aan de beeltenissen Van Bekende Nederlanders is een lastige opgave. Koningin Beatrix verscheen bij de Vereniging als jonge prinses in 1952, een welwillend meisjesportret, en sinds zij koningin is koos zijzelf voor het ontwerp op haar munten van Bruno Ninaber van Eijben, waarop zij zeer vlak, in een half doorsneden profiel uitgebeeld is. Het hoofdprobleem is echter dat zij zo vaak in de media verschijnt. Wat daar nu nog van te maken? Liever geen staatsieportret Van iemand die zelf zo in beeldhouwkunst geïnteresseerd is. Van de Vorst koos voor een klassieke benadering: een profielportret. Sterk geboetseerd - men herkent de erfenis van Esser - verschijnt de vorstin zonder attributen zodat alle aandacht naar het portretmatige kan uitgaan. Een beweeglijk fond en een even beweeglijk modelé. Een forse hoed sluit de penningrand boven af en plaatst de geportretteerde solide in het vlak en het hoofddeksel werkt als drager van het haar. Het gezicht is hoog geplaatst met een prachtige uitdrukking Van mond en oog. Een humaan portret. De keerzijde toont in een verdiepte cirkel een solide, gekroonde voorletter en het getal van het kroonjaar van de koningin voor welke gelegenheid deze penning is ontworpen.

Casanova

1998

Kunstenaar Roberto Ruggiú (*1953)
Materiaal 1ste gehalte zilver, gegoten
Bedrijf gieterij Bruining, Zandvoort
Afmetingen 36 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Toen mij gevraagd werd een penning te maken ter gelegenheid van de 200e sterfdag van Giacomo Casanova, waarschijnlijk de meest beroemde en geniale avonturier van zijn eeuw, moest ik meteen denken aan de beelden van hem die Federico Fellini ons zo levendig gegeven heeft. In zijn film komt vooral een Casanova naar voren die alle vrouwen wist te betoveren, doordat hij in ieder van hen het individuele en bijzondere wist op te merken en te waarderen. Behalve een groot liefhebber van vrouwen en goud, was hij ook een zwaardvechter en een zwendelaar, verlicht denker, economisch hervormer, diplomaat, bemiddelaar en alchemist, die tot ridder van 'Seingalt' is geslagen en romances en balletten ter plekke bedacht. Op de ene zijde van de penning staat tussen zijn sterfjaar en het jaar van uitgifte een hanenkop. De haan is behalve symbool van een vrouwenversierder ook het symbool van het alchemistisch ontwaken. Ik heb er bovendien voor gekozen deze penning in zilver te laten gieten, omdat in de alchemie het element zilver verbonden is aan de maan en het vrouwelijke in de kosmos, in tegenstelling tot het element goud, dat bij de zon en het mannelijke hoort. Zoals Fellini in zijn film de erotiek als rode draad door Casanova's leven geweven heeft, heb ik de andere zijde van de penning gebruikt om zijn fascinatie voor alle vrouwen te verbeelden. Deze zijde laat een vrouwennavel zien zoals die is, sensueel en intiem, met een tastbare huid, de essentiële elementen die ik in deze penning wil benadrukken. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Sporen van lichamelijkheid op penningen kennen Wij sinds het Werk van Esser: bij zijn Rembrandt verschenen duim- en vingerafdrukken zonder gène op het Werk, als zichtbaar gebleven resultaat van het creatieve proces. De uit Italië afkomstige Roberto Ruggiú - geen leerling van Esser maar van de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch en van de Jan van Eyck Academie in Maastricht maakte een afgietsel van een vrouwelijke navel om zijn landgenoot Casanova te gedenken. De avonturier Giovanni Iacopo Casanova de Seingalt (1725-1798), 'l'homme bonnes fortunes' die de eigen scabreuze levensloop in zijn twaalfdelige memoires beschreef was een groot liefhebber van vrouwen en goud; hij was alchemist en valsspeler, en hij duelleerde. Hij kende alle belangrijke intellectuelen van zijn tijd. Afgezien van in de eigen Memoires is hij het mooist vereeuwigd door Marcello Mastroianni in Ettore Scola's La nuit de Varenne - en door Ruggiú in deze penning. Ruggiú heeft Casanova tastbaar willen maken: aan de ene kant de navel en aan de andere de kop van een haan als symbool voor het alchemistisch ontwaken. De naam staat op de rand. Een penning voor de echte liefhebber.

FIDEM XXVI, maan en muis

1998

Kunstenaar Mirjam Mieras (*1964)
Materiaal textiel, blik, foto, glas
Bedrijf  
Afmetingen rond 77 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Beïnvloeding was het thema voor het in Den Haag te houden internationale FIDEM-congres. De organisatie schreef een prijsvraag uit voor een congrespenning. Het ontwerp MAAN EN MUIS werd door de jury gekozen en twee jaar later aan de congresdeelnemers uitgereikt. Een zilverkleurig foedraal vertelt in vijf talen over kijken, maat en beeltenis. In het foedraal ligt een rond doosje van blik waarin maan, muis en vergrootglas opgeborgen liggen. Het ontwerp is een studie naar de cirkel en is een ode aan het kijken. Met deze penning kregen de verzamelaars en medailleurs die het congres bezochten een instrument in handen. Tekst: deze penning schept zijn eigen beeltenis / het verre komt naderbij / het verborgene wordt zichtbaar / klein en groot vallen samen / maan en muis

Een muur afbreken is een uitzicht opbouwen

1999

Kunstenaar Onno Boekhoudt (1944-2002)
Materiaal opengewerkt ijzer
Bedrijf Door de kunstenaar
Afmetingen 88 x 96 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Onno Boekhoudt woonde en werkte in De Hoeve bij Wolvega. Het sieraad is het onderwerp van zijn werk. Regelmatig slaat hij zijwegen in o.a. naar sculptuur en design. In 1997 werd hem voor zijn werk de Francoise van den Boschprijs toegekend. De liggende rechthoek drukt de muur uit. De metaalplaat is opengewerkt; in de richtingen van de lijnen zijn nog de bouwstenen van de muur herkenbaar. De lijnen vormen samen een huis. De punt van het dak van het huis ligt midden boven op het vlak. Er is formeel gezien niet een voorkant - beide kanten geven een duidelijk andere ingang tot het huis en het gegeven. Een muur, niet alleen de Berlijnse, staat voor een afscheiding. Wat daarachter ligt, is onzichtbaar, slecht of gevaarlijk. In deze penning probeer ik dat denkbeeld ter discussie te stellen. Een muur bouwen, een uitzicht afbreken. Tegelijkertijd kun je het afbreken ook als een positieve daad zien. Wat is mooier dan een uitzicht, een toekomst? Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Boekhoudt kreeg zijn opleiding aan de Vakschool Schoonhoven als edelsmid; hij studeerde gelijktijdig beeldhouwen aan de avondschool Artibus in Utrecht. Het sieraad is zijn uitgangspunt, maar door zijn speelse creativiteit is hij minstens zo geïnteresseerd in de achterkant als in de Voorkant van de objecten die hij ontwerpt. Het ontwerpen zelf verdient bij hem aparte vermelding: hij werkt eerder uit een teveel dan uit een tekort. Zijn penning 'Een muur afbreken is een uitzicht opbouwen' is een keuze geweest uit een ruime reeks van honderden ontwerpschetsen die in papier, karton, draad, hout, koper, ijzer en andere onconventionele materialen uit zijn handen kwamen. Het ontwerp waarop de keuze is gevallen is in ijzer uitgevoerd. Hoekig, soms bijna scherp en het ruikt ook nog een beetje. Sinds Picasso en Gonzalez is ijzer een volledig geaccepteerd medium in de beeldhouwkunst geworden; Boekhoudt is dus in goed gezelschap. Maar grote namen zijn natuurlijk niet voldoende: het gaat erom hoe een artistieke gedachte plastisch Vorm gekregen heeft. Nu, die is groots. Uitgaand van de omtrek van een huis - een huis is in de Visie van C.G. jung het symbool Van de ziel - zien wij die evenzeer wijken als naar voren komen. Wat aan de ene kant wordt weggehaald, komt aan de andere kant terug. Voor- en keerzijde staan dus altijd in verbinding: een muur Weg, een uitzicht erbij; het grijpbare tegenover het ongrijpbare; materie tegenover lucht. Alles samen gevat in één ontwerp, en dat nog een keus uit vele.

Auguste Rodin

1999

Kunstenaar Cor Hund (1915-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 85 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  In 1899 exposeerde de beeldhouwer Auguste Rodin (1840-1917) voor het eerst zijn werk in Nederland. Bronner bracht later zijn leerlingen respect en begrip bij voor de Fransman wiens werk zo'n nadrukkelijke lichamelijkheid uitstraalde. Rodin heeft ook in Nederland de weg bereid voor het vrije beeld, het inzicht dat een sculptuur ook gezien kan worden als een zelfstandig gegeven, los van geschiedenis, moraal of verhaal, Waarbij alleen plastische kwaliteiten tellen. Hund is Van oorsprong schilder, en kwam in 1941 in de beeldhouwklas Van Bronner. Hij werd in 1948 lector aan de Rijksakademie. Hund is met zijn collega Grégoire een 'sculptor's sculptor' geworden: hooggeschat in kleine kring. De baardige kop van Rodin doemt plotseling op als men het uiterst subtiel gemodelleerde gezicht letterlijk in het juiste licht houdt. Dan pas blijkt hoeveel er eigenlijk te zien is: de forse neus ingebed in het geheel van het gezicht, de ogen en het verzonken oor. De voorstelling is als het ware gepenseeld; hier ziet men een echo van de schilder Hund. Bijzonder is de rand. Per toeval ontstaan en geheel in de geest van Rodin: die liet ook de tijdens het modelleren of afgieten ontstane randen, gietnaden en andere ongerechtigheden zitten. Voor Rodin versterkten zij het zicht op sculptuur: de gedachte dat beeldhouwkunst ontstaat uit een creatief continuüm, nooit echt af is en altijd iets te veranderen over laat. In die zin is de penning van Cor Hund niet alleen een hommage aan een oudere kunstbroeder, maar ook een visie van de ene beeldhouwer op de andere.

Welkomstpenning

2000

Kunstenaar Lijsbeth Teding van Berkhout
Materiaal gezaagd en gefreesd acrylaat
Bedrijf Door de kunstenaar in eigen beheer. Tekst: A. Brandsma, Amsterdam
Afmetingen 60 x 30 x 15 mm en (2x) 30 x 30 x 15 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  'Welkom nieuw lid' staat te lezen door het doorzichtige doosje heen waarin drie bouwstenen gepresenteerd worden. Het zilverachtige glanzende plexiglas met matte en transparante zijden geeft eindeloze mogelijkheden aan vormen van samenstelling. Dat is ook de bedoeling en het uitgangspunt van Teding van Berkhout. Zij houdt van strakke vormgeving, gebonden aan een kader. Als de elementen uit dit kader gelicht zijn, staan onbeperkte mogelijkheden open, maar zij moeten er wel een relatie mee behouden. Het is de reflectie over de keuze die een ontwerper heeft: open of gesloten, puntig tegenover hoekig, heel tegenover half. Hieraan moet gewerkt, mee gespeeld en over gedacht worden zodat het te presenteren resultaat als een eenheid werkt. Zo werkt een penningmaker en dat kan een nieuw lid van de Vereniging met deze penning voor zichzelf ervaren.

75 jaar Vereniging voor Penningkunst

2000

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal zilver, gegoten
Bedrijf G.J. van de Bergh, Schoonhoven. Verpakking: Annelies Grimbergen, Studio Kadra, Amsterdam
Afmetingen 40 x 37 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voortbouwende op de gedachte die bij de Welkomstpenning uit 1996 aanwezig was heeft de ontwerper doorgewerkt op het thema vissen in een aquarium: een metafoor voor de Vereniging. Dan weer hoekig, dan weer glad. De vissen vormen maar gedeeltelijk een school, twee zwemmen welbewust de andere kant op. Een element van openheid en verwachting? Zij verblijven in de cirkel die omspannen wordt door een huisjesvorm. Het materiaal zilver speelt mee vorm en textuur van de vissen te versterken. De andere zijde - er is geen hiërarchie in voor- en keerzijde - maakt duidelijk waarom voor deze plaatsing gekozen is: daar staat een pronte verticaal die niet alleen de rib van het aquarium is maar ook de poot van het cijfer zeven, die staat rotsvast en gebeiteld. Hij wordt gestut door de bodem. De vijf wordt door kleine vlakjes op zijn plaats gehouden. Linksonder verschijnt als een trage slak het getal 2000. De nadrukkelijk aanwezige boetseerstructuur is vorm geworden: de vormen zijn gedacht als een ontmoeting van gelijkwaardige delen tegenover elkaar; de volte rechts van de zeven is een voorstelling die zijn tegenwicht krijgt in de ondefinieerbare leegte van het linkerdeel. Voor de ontwerper is de presentatie van deze ideeën van wezenlijk belang: de penning wordt gebracht in een soort kamerschermpje, een drager van de voorstelling, waar het plechtig zwart gesteund door het nobele blauw het ontwerp in zilver extra doet glanzen en het zijn zelfstandigheid geeft. Zie ook de [website van Geer Steyn](http://geersteyn.nl).

75 jaar Vereniging voor Penningkunst

2000

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal messing, geslagen
Bedrijf Koninklijke Begeer, Zoetermeer
Afmetingen 62 x 62 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De hoofdvorm van deze jubileum-penning is een vijfhoek die ontstaat door een vierkant de hoek links-onder om te vouwen. De omgevouwen punt houdt drie, elkaar deels overlappende schijfvormen bij elkaar die ieder een woord uit de tekst "Vereniging voor Penningkunst" tonen. Centraal op de grootste schijf zien we nog, in groot formaat en elkaar omstrengeld, de cijfers 7 en 5 die het jubileum-getal vormen. De omgevouwen hoek nodigt langs de fijne schuine rand tot bekijken van de keerzijde. De keerzijde toont, in royaal formaat, de getallen 1925 en 2000 die, haaks ten opzichte van elkaar geplaatst, de begrenzing vormen van het vlak waarin het verenigingsvignet verdiept is weergegeven. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Christien Nijland is thuis in de modelleertraditie Van de Rijksakademie. Dat is goed te zien aan haar geboortepenning uit 1962 en haar Linnaeus uit 1978. Gaandeweg is haar penningoeuvre naar een strakkere vormgeving geëvolueerd; zie de welkomstpenning die zij in 1990 als bestuurslid ontwierp. Wat past er mooier in een Vierkant dan een cirkel, het symbool van de eeuwigheid? Het zijn er meteen royaal drie geworden; het aantal wijst op het drievoudig zilveren jubileum. Een schreefloze, verhoogde belettering die evengoed in de jaren twintig zou passen als nu. Als een waaier zijn drie penningen van verschillend formaat achter elkaar geplaatst; de zeven en de vijfvan het jubileumjaar stevig in elkaar geschoven. Bij de kleinste, achterste penning waar 'voor' op te lezen is zijn de letters dicht, de voorste met het jaar en 'Penningkunst' zijn open en fors, dat duidt op ontwikkeling. Een omgevouwen hoek - die van het vierkant een Vijfhoek heeft gemaakt - nodigt, langs de fijne, schuine rand, uit tot het bekijken van de andere zijde. Daar is de vormgeving nog strakker; de jaartallen 1925-2000 omsluiten het abstract geworden vignet van de Vereniging. De precieze afwerking van de rand maakt dat het ontwerp niet scherp in de hand aanvoelt. Door de opkomst van de gegoten penning was de band van de Vereniging met Begeer losser geworden; het stemt tot vreugde dat het ontwerp van Nijland nu weer door het oude bedrijf is geslagen.