1

Stichtingspenning

1925

Kunstenaar Chr.J.van der Hoef (1875-1933)
Materiaal Zilver, slagpenning
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 22 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De kever scarabaeus sacer gold in Egypte wegens zijn levenswijze als het zinnebeeld van de jeugdige zonnegod en belichaamde het leven dat uit de diepte van de onder-wereld steeds weer opnieuw ontstond. Men geloofde dat de jonge kever zo uit de kluitjes mest, die de oude kever met zijn pootjes voortrolt, te voorschijn komt en dus uit aarde ontstaat. Men zag hierin een analogie met de loop van de zon en haar wedergeboorte elke morgen. De scarabee werd de meest geliefde zegelamulet en er zijn talloze exemplaren van overgeleverd in verschillende materialen. Carel Begeer, een van de stichters van de VPK liet de stichtingspenning in een heel kleine oplage vervaardigen voor de mede-oprichters van de Vereniging. In handen van Van der Hoef is het een uitgesproken Art Dco-ontwerp geworden, het thema is bedoeld om de regeneratie van de Nederlandse penningkunst te ver-beelden. De dikke kever drukt de letters en cijfers 'Anno 1925' ongeveer over de rand en aan de keerzijde ziet men eenzelfde expansie van binnen naar buiten: de letters die aan de cirkelrand raken zijn tweemaal zo groot als die in het centrum; de schaal-verschillen zijn gedicteerd door de cirkelvorm en hun contrast van dun en dik geven een mooi, bijna abstract beeld.
...

2

Drieportret Koninklijke Familie

1926

Kunstenaar J.J. van Goor (1874 -1956)
Materiaal Slagpenning, brons
Bedrijf Kunst en Gietwerk Dronten
Afmetingen 41 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Vorstenhuizen spelen in de thematiek van de penningkunst van oudsher een prominente rol. Het vijfentwintig-jarig huwelijk van koningin Wilhelmina en Prins Hendrik was een goede aanleiding om een eerste penning voor de Vereniging uit te geven. Zij worden uitgebeeld met hun zestienjarige dochter Juliana. Drie statige profielen op een rijtje met op de keerzijde hun wapenschilden. Hij was reeds gemaakt met een doorsnede van 8o mm, maar werd in een verkleinde versie aan de leden aangeboden, ontworpen door de huismedailleur van Begeer, J.J. van Goor. Het is jammer dat deze de eerste geworden is en niet de stichtingspenning, want Van Goor's degelijke maar weinig flitsende aanpak heeft lange tijd de toon van de uitgaven van de Vereniging gezet.
...

3

Koloniaal Instituut

1926

Kunstenaar J.J. van Goor (1874-1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Het Koloniaal Instituut, dat nu het Koninklijk Instituut voor de Tropen heet en waar het Tropenmuseum is gehuisvest, werd in 1926 opgeleverd. Het somptueuze ontwerp van architect Van Nieukerken moest qua allure concurreren met het Rijksmuseum; het werd grotendeels met particuliere gelden gesticht. Verscheidene beeld-houwers werkten mee aan de decoratie binnen en buiten, onder wie Bronner, Vreugde, Dupuis en Kaas. Van Goor heeft de imposante, pittoreske voorgevel uitgebeeld met daaronder de wapens van Nederland, Oost- en West Indi. De keerzijde heeft een ornamentele rand waarop de 'cultuurproducten' cocospalm, tabak en suiker, door hun bladeren zijn aangeduid. 'Het Daghet in den Oosten het lichtet overal' leest men in het midden. Het middel-eeuwse liefdesliedje als economische slagzin, want uit de Kolonin kwam de welvaart. Hier komt voor het eerst het vignet van de Vereniging voor: de hoekige, ineengestrengelde letters P en K. Dit vignet is tot in de jaren zestig gebruikt; in de jaarverslagen was niet te vinden wie het heeft ontworpen. Mogelijk van de hand van Van Goor zelf maar het is niet karakteristiek voor zijn stijl van werken, die was meer classicistisch.
...

4

Prinses Juliana

1927

Kunstenaar vz: Toon Dupuis (1877-1937) :az J.J. van Goor (1874 -1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Prinses Juliana kwam al voor op de eerste penning van de Vereniging, en hier opnieuw ter gelegenheid van haar achttiende de verjaardag. 'Zij heeft welwillend enige keren voor den kunstenaar in het Paleis Noordeinde geposeerd' schrijft het jaarverslag. Het is een conventioneel, naar rechts gewend borstbeeld met een ruim fond en en bescheiden belettering. Waarschijnlijk geen uitdaging voor Dupuis. De keerzijde geeft in een fraaie kromming een bloeiende oranjetak met sinaasappels en in heldere typografie de jaartallen. Het geheel is goed bedoeld, maar weinigzeg-gend.
...

5

Schoonheid in sport

1927

Kunstenaar Jaap Kaas (1898-1972)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 40 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer en tekenaar Kaas, leerling van Bronner heeft zich vooral toegelegd op dierfiguren, een genre dat opgekomen is in de 19-de eeuw. Hij gaf die belangstel-ling door aan zijn leerling, de beeldhouwer Arie Teeuwisse. Het is onwaarschijnlijk dat opdrachtgever of ontwerper, die net van de Rijksakademie kwam, echt gelukkig is geweest met de penning 'Schoonheid in sport': een hardloper in een gestileerd sta-dion. De hardloper zelf is ook gestileerd en heeft de nadrukkelijke spieren en pezen die populair waren bij de expressionisten van de Amsterdamse School. De keerzijde is doodsaai: het hoekige en stijve monogram van de Vereniging op een kaal fond met het jaartal 1928. Voor een tijdgenoot was de betekenis van deze penning duidelijk: in 1928 werden de Olympische Spelen in Amsterdam gehouden.
...

6

Koning Willem I

1928

Kunstenaar Huib Luns (1881-1942)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Luns, vóór de Tweede Wereldoorlog een invloedrijk docent, heeft zijn ontwerp gemo-delleerd naar het bekende schilderij van Charles Howard Hodges in het Rijksmuse-um. Een energiek ogend, fijn gedetailleerd trois-quart portret waar de kop uit een hoge kraag steekt; een dracht naar de mode van die tijd. Het is omgeven door een simpel, smal lauwerrandje op een verzonken fond. Dat laatste doet het portret meer dan gewoonlijk naar voren komen, de penning is de dunste uit die periode. De keerzijde poogt in symbolen de grote verdiensten van Koning Willem 1 voor han-del, scheepvaart en nijverheid te memoreren, de symbolen zijn gegroepeerd om een banderol waarop het Oranje-devies 'Je maintiendrai' te lezen is. De belettering is conventioneel maar de cijfers met hun puntige vorm, zijn nieuw.
...

7

Verbinding Nederland-Indi

1928

Kunstenaar H.J.Etienne (1895-1968)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 41 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De Delftse beeldhouwer Etienne, leerling van Od koos voor de uitbeelding van het verkeer tussen Nederland en Indi, vroeger en nu. De voor- en keerzijde zijn gelijkwaardig; de 'oude' zijde geeft het scheepstype in vlak-relif weer waarmee De Houtman en Keyzer van 1595-97 naar Indi voeren met daaronder het jaartal 1602, het jaar waarin op initiatief van Oldenbarneveldt de Verenigde Oost-Indische Compagnie werd opgericht. Het schip kennen wij van vele munten uit die periode evenals het vignet van de voc dat onder het schip is weerge-geven. De keerzijde geeft de moderne tijd weer in de vorm van een vliegtuig. In 1924 was de KLM voor het eerst naar de Archipel gevlogen; een moment van nationale trots.
...

8

Radio Holland-Indi

1929

Kunstenaar Dirk Wolbers (1890-1957)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De opkomst van de radio moet voor onze ouders een betekenis hebben gehad die voor ons te vergelijken is met het Internet. Reden genoeg om daar een penning aan te wijden. De Haagse beeldhouwer Wolbers was nog leerling van de classicist Van Hove, Bronner's voorganger. Vanuit die achtergrond is het verklaarbaar een, overigens mooi gemodelleerd, allegorisch naaktfiguurtje op de penning te zetten. Zij strekt haar armen uit naar de frequentiegolven; zij zou, mits iets meer aangekleed, heel wel een plaats kunnen hebben op de penning 'Schoonheid in sport'. De keerzijde geeft in strakke belettering de precieze gegevens van de gelegenheid onder een radio-ontvanger.
...

9

Johan Maurits van Nassau

1929

Kunstenaar Chr.J van der Hoef (1875-1933)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604-1679), bijgenaamd 'Maurits de Brazilliaan' was 350 jaar geleden overleden. Van den Hoef ontwierp zijn wapenschild met een kroon erboven, en als ondergrond het kruis van de Johanniterorde, waartoe hij behoorde. Het kruis heeft scherpe punten; dat geeft een explosief effect. Onderaan het schild is het teken van de orde van de Witte Olifant te zien; er is dus aan erete-kenen geen gebrek. 'Qua patet orbis', staat tegen de rand. Zo wijd de wereld strekt. Het monogram GWC staat voor de Geoctroyeerde Westindische Compagnie; voor die onderneming was Johan Maurits tussen 1636 en 1644 gouverneur van de bezittin-gen in Zuid Amerika met als zetel Pernambuco in Brazili. Vandaar zijn bijnaam; zijn residentie in Den Haag, ontworpen door Jacob van Campen, is thans het Mauritshuis. Het monogram van de Vereniging is fraai tussen de poten van de W geschikt.
...

10

Artis

1930

Kunstenaar Tjipke Visser (1876-1955)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In het jaarverslag over 1929 is te lezen dat aan Tjipke Visser gevraagd was of hij een 'sierpenning' wilde ontwerpen. Voor het eerst is deze term gebruikt, als onderscheid met de gedenkpenning; 1930 was voor Artis geen jubileumjaar. Visser, leerling van Mendes da Costa en Alleb, was al jaren bezig dieren als zelfstandig medium voor de beeldhouwkunst te gebruiken en hij liet zich hier door kraanvogels inspireren. Deze prachtige en beweeglijke vogels waren vanwege hun elegante lijnen een zeer geliefd motief uit de Jugendstil die het weer overgenomen had van het in de 19-de eeuw bloeiende japonisme. In Japan zijn zij het symbool van de zich eeuwig regenererende natuur want volgens het volksgeloof leven zij duizend jaar. De halzen zijn te dik en te kort maar de vorm van de vogels gaat mooi mee in de cirkelvorm. Op de keerzijde staat: `Tueamur exempla naturae intactae'. Laat ons de ongerepte natuurvoorbeelden in stand houden. Een spreuk gekozen door de directeur van Artis, Dr A.L.J. Sunier. Het was nog de tijd dat er van uitgegaan kon worden dat de leden van de Vereniging voor Penningkunst hun klassieke talen kenden.
...

11

Droogmaking Zuiderzee

1930

Kunstenaar G. J. van den Hof (1889-1965)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Gijs Jacobs van den Hof (1889-1965) Naaktfiguren zijn eeuwenlang een onuitputtelijke bron geweest voor personificaties en allegorien. Jacobs van de Hof, bemind en invloedrijk docent in Arnhem, was een groot bewonderaar van het werk van Maillol en Wecken Van den Hof's classicisti-sche figuren zijn echter molliger. Hij modelleerde zijn goed geproportioneerde alle-gorische figuurtje als een Venus die uit de schelp geboren wordt. Het was een vorm die de beeldhouwer ook in een aantal grote relifs beproefd had. Het naakt stapt uit de zee, met vissen aan haar voeten, haar armen elegant geheven waar heur haar, evenals de onderste vis de penningrand raakt. In een heldere horizontaal staan de woorden boven de zeespiegel. De keerzijde geeft sterk grafisch en vlak de vier pol-ders die droog komen te liggen aan; de Afsluitdijk zou in 1932 gereed komen.
...

12

J.C.J. van Speyk

1931

Kunstenaar J.J.van Goor (1874-1956)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Geen tijdgenoot heeft de romantische verbeelding van de nationalistisch voelende Nederlander in de negentiende eeuw meer gevoed dan J.C.J. van Speyk. Een weesjongen, opgegroeid in het Amsterdamse Burgerweeshuis die als knaap reeds in ver-loren uren mijmerend aan te treffen was in de Nieuwe Kerk bij het graf van Michiel de Ruyter. Hij bracht het door vlijt en ijver tot commandant van de kanonneerboot no. 2 voor Antwerpen. Maar zelfs hij, de onverschrokkene, was niet opgewassen tegen het 'muitend Belgenrot' dat hem en zijn kruitschip in de tijd van de Belgische Afscheiding wilde overmeesteren. Hij sprak de onsterfelijke woorden: 'Dan liever de lucht in', stak een brandende lont in een kruitvat en werd met zijn schip en de overvallers in de Schelde verzwolgen. Dit moest vanzelfsprekend na honderd jaar herdacht worden. Er waren veel portret-ten en memorabilia van Van Speyk maar een portretpenning ontbrak, aldus het jaar-verslag. Een van die portretten bevond zich in de Groote Club 'Doctrina et Amicitia' te Amsterdam; daarnaar ontwierp Van Goor, de huismedailleur van Begeer, zijn pen-ning met op de keerzijde de onfortuinlijke kanonneerboot die zijn weg kiest in het ruime sop.
...

13

Vrede

1931

Kunstenaar Dirk Bus (1907-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Dirk Bus, leerling van Ingen Housz op de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag modelleerde een penning met het thema 'Vrede'. De aanleiding is niet duide-lijk. Een wenende vrouw draagt op haar schoot een naakte man met een helm. Het is een variant van het piet-motief. De borstparij en de pezen van de man hebben ster-ke accenten, zijn voeten zijn ingenieus tegen het penningrond geplaatst. Hiermee contrasteert de kledij van de vrouw: die is in brede vlakken opgevat. De tekst 'God doet ons broeders zijn' is meer een wens dan een constatering. De keerzijde laat tegen een neutraal fond een engel met een geheven olijftak zien. De vormgeving is echt art dco; de vleugels hebben veel weg van de achterkant van Cadillacs of Chevrolets uit de jaren vijftig.
...

14

Athenaeum Illustre Amsterdam

1932

Kunstenaar L.H.Sondaar (1904-1984)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Het is jammer dat een uitgesproken portrettist als Sondaar opdracht kreeg zo'n allegorisch werk te maken; het had met een portret zo anders kunnen zijn. Maar hij kwam net van de Rijksakadmie en moest zijn weg nog vinden. Athenaeum illustre Amstelodamensis, de voorganger van de Gemeente Universiteit van Amsterdam bestond driehonderd jaar. Sondaar modelleerde de gevel van de Agnietenkapel, door twee boompjes omgeven, daaronder de symbolen van de zes faculteiten. De keerzijde geeft een mooi in het vlak geplaatste lamp, symbool van het eeuwig brandende licht en de spreuk: `Una doctrina multiplex veritas'. De wetenschap is n, de waarheid veelvoudig. Sondaar's leermeester Bronner had in die tijd een penning met het zelfde thema ontworpen maar omdat hij nooit tevreden was is deze niet in productie genomen.
...

15

Dr Johan Wagenaar

1932

Kunstenaar Grada Rueb (1885-1972)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De musicus en componist Johan Wagenaar (1862-1941), in 1916 doctor honoris causa van de Universiteit van Utrecht, heeft een belangrijke rol in het Nederlandse muziekleven gespeeld. Hij was leraar van componisten als Alexander Voormolen, Bernhard Wagenaar, Henri van Goudoever, Willem Pijper en Lon Orthel. Hij genoot grote bekendheid als orgelimprovisator en was directeur van het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. De penning is gemaakt ter gelegenheid van zijn zeventigste verjaardag door Rueb, leerlinge van Dupuis. Wagenaar verschijnt als borststuk in profiel met een snor en een baardje - baarden zijn moeilijk voor beeldhouwers - maar brillen zijn nog lastiger. Deze vormeloze ornamenten die hoogst bepalend kunnen zijn voor de uitdrukking van een gezicht moeten toch vorm krij-gen en verdoezelen vaak het meest wezenlijke van het gezicht: de ogen. Bij Rueb is het een klein brilletje geworden dat het zicht op de geportretteerde niet ontneemt. De veer van de bril leidt naar het prominente oor. De keerzijde noemt in de rand de aan de musicus toegeschreven eigenschappen, daarbinnen zweeft een arend (sym-bool van de vlucht van de verbeelding) boven de lier van Orpheus: de samenvatting van alles wat met muziek te maken heeft.
...

16

Lucas van Leyden

1933

Kunstenaar G.J. van der Veen (1902-1944)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Gerrit Jan van der Veen (1902-1944) Gerrit Jan van der Veen werd pas laat beeldhouwer. Hij was begonnen als werktuig-bouwkundige, had een functie bij de NAM op Curacao waar hij bij een brand voor-beeldig optrad, kreeg als dank een geldbedrag en schreef zich in 1928 in bij de beeld-houwklas van Bronnen Hij won in 1932 de Zilveren Prix de Rome. In de oorlog zat hij diep in het kunstenaarsverzet. Hij moest dat met de dood bekopen: hij werd in 1944 gefusilleerd. Als kunstenaar is hij vooral bekend geworden als gevoelig portrettist. Voor zijn Lucas van Leydenpenning - de schilder overleed in 1533 - koos hij diens zelfportret uit het museum in Brunswijk, n van de vroegste Nederlandse zelfpor-tretten. De geplooide kop met de vorsende blik en de brede mond vult het hele vlak en de plooien verschijnen nadrukkelijk in de hals en vinden een herhaling in het haar dat als een kapje over de schedel ligt. De beweeglijkheid van al die lijnen geven de kop een gespannen uitdrukking. De pupillen zijn uitgehold waardoor zij de werking krijgen van donkere ogen: zó keek de schilder in de spiegel. De keerzijde toont op een ruim fond een schilder achter zijn ezel. Als voorbeeld heeft Van der Veen hiervoor de schildersfiguur gebruikt van Johannes Vermeer's Allegorie van de Schilderkunst uit het Kunsthistorisch Museum in Wenen. Nadrukkelijk steken palet en kwast terzijde van het doek waaraan de schilder werkt. De voorstelling is heel klein gehouden en in een cirkelvorm gevat; de verhouding tot het vrijwel lege fond werkt grappig. De tekst en jaartallen zijn in schreefloze letters tot aan de rand gedrukt.
...

17

Landbouw in Nederlands-Indi

1933

Kunstenaar H.A. van den Eijnde (1869-1939)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De relatie met 'ons' Indie heeft in de penningkunst van de Vereniging altijd een belangrijke rol gespeeld. Een kwart van de leden woonde daar en in Nederland had iedereen wel familie, vrienden of bekenden die in Indi verbleven. De Haarlemse beeldhouwer Van den Eijnde die nationaal en internationaal grote bekendheid had gekregen met zijn bouwbeeldhouwwerk aan het Amsterdamse Scheepvaarthuis kreeg de opdracht de landbouw in Indi te verbeelden. Hij had nog maar kortgeleden de opdracht gekregen voor het Hollandmonument in New York en het reusachtige Van Heutszmonument in Batavia. Hij modelleerde een jongen op een karbouw naar een souvenir dat hij uit Indi had meegenomen. De groep is schuin van boven gezien; het dier heeft een wat hoekige vormgeving die wij ook uit ander werk van de beeldhouwer kennen, het jongetje is juist heel soepel gemodelleerd. De keerzijde geeft drie Minangkabauwse rijstdrooghuisjes met hun elegante punt-daken weer, temidden van de sawas. Daarrond een Maleise tekst, in vertaling: De rijst is de moeder van de landbouw, de landbouw is de bron van de welvaart.
...

18

Lucht en water

1934

Kunstenaar Leendert Bolle (1879-1942)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Na Tjipke Visser in 1930 werd door het bestuur een vrije opdracht verstrekt aan de Rotterdamse beeldhouwer Bolle; een traditie die zich tot op de dag van vandaag heeft voortgezet. De voor- en keerzijde zijn geheel gelijkwaardig. Met het thema 'lucht en water' ging Bolle aan de slag; een vogel voor de lucht en vis-sen voor het water. De lucht wordt geaccentueerd door een bootje onder op het vlak, het water door door een bootje boven in het vlak. Vooral de vogel - mogelijk Baudelaire's Albatros als symbool voor de vlucht van de potische verbeelding - is ruimtelijk mooi opgelost: de vleugels gaan mee met de cirkel en geven een indruk van zwevende lichtheid waar het idee van ruimte en afstand door een bootje op de achter-grond geboden wordt. De vissen zijn nog naturalistischer dan de vogel. Een stilerend - en daarmee een daterend - element zijn de rimpels op het water en de luchtbelletjes. Vissen zijn een in de Jugendstil geliefd onderwerp; en een in Nederland gexploreerd thema van de schilder Dijsselhof. Zij zijn symbolen van stilte en geheimzinnigheid en het bewijs van de in de Romantiek opgekomen gedachte dat er naast de mensenwereld ook andere, geheel zelfstandige universa bestaan.
...

19

Dr H.P. Berlage

1934

Kunstenaar Nel Klaassen (1906-1989)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Nel Klaassen, leerling van Bronner heeft, naar de foto's te oordelen, een scherp en goed gelijkend, grafisch portret van de architect Berlage (1856-1934) geboetseerd. Een benige kop met snor en baardje gesteund door een kraag. Een eenheid op zich-zelf met in schreefloze, wat zware letters naam en levensdata. De keerzijde geeft zijn bekendste werk: het enige gebouw in Nederland waar naam, functie en ontwerper altijd in n adem genoemd worden: De Beurs van Berlage. Beurzen zijn een weinig gangbaar bouwtype en de door Klaassen uitgebeelde kant is de zuidzijde met de hoge toren, de campanile. Dit is een aanpak die Berlage ont-leende aan Italiaanse palazzi pubblici, Siena bijvoorbeeld. Daar is het palazzo pub-blico een manifestatie van stedelijke, burgerlijke macht en zelfbewustzijn als tegen-wicht voor de kerken. Berlage wilde iets vergelijkbaars voor zijn ontwerp en hij maakte er een `Gesamtkunstwerk' van door Lambertus Zijl het beeldhouwwerk te laten uitvoeren, Jan Toorop en R.N. Roland Holst de wandschilderingen en Albert Verwey de korte, stichtende dichtregels. Twee daarvan, 'Beidt uw tijd' en 'Duur uw uur' zijn in de halve cirkel neergezet. De belettering houdt de verbeelding van de Beurs mooi in evenwicht.
...

20

Mr. P.W.A. Cort van der Linden

1935

Kunstenaar Theo van Reijn (1848-1954)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Mr. P.W.A. Cort van der Linden (1846-1935) werd in 1913 Minister-President van een extra-parlementair kabinet bestaande uit liberalen en partijlozen en bleef dat gedurende de gehele Eerste Wereldoorlog. Tijdens zijn regering werd het algemeen kiesrecht ingevoerd. De bejaarde staatsman poseerde enige malen voor de Haarlemse beeldhouwer en overleed op 89-jarige leeftijd toen de penning net uitgegeven was. In art-dco-belettering is te lezen: `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland. In deze portretopvatting ziet men de voorsprong van een niet-professionele pen-ningmaker: een medailleur zou nooit dit gezichtspunt gekozen hebben; een natura-listische, scherp getekende oude kop met een magere hals schuin van boven gezien. Deze blikrichting geeft een indruk van nabijheid. Alle aandacht gaat naar de karak-teristieken van de kop zelf, alleen een rozetje op de revers herinnert aan maatschappelijke verdiensten. Het is een peinzende kop die de cirkel vult, liefdevol geobserveerd. Hij is op grotere schaal ontworpen en de reductiebank heeft door de concentratie, die de verkleining met zich mee kan brengen, de werking versterkt. Hij is heel dun geslagen, met een beweeglijk fond, waarin men de beeldhouwer herkent die de belettering in mooie verscheidenheid met veel aandacht ontworpen heeft.
...

21

Lodewijk van Deysel

1935

Kunstenaar L.P.J. Braat (1908-1982)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De 71-jarige litterator Dr K.J.L. Alberdingk Thijm (1864,1952), die het pseudoniem Lodewijk van Deyssel voerde, heeft enige malen voor Braat geposeerd. Braat was een leerling van de Arnhemse beeldhouwer Gijs Jacobs van den Hof. Het is niet bekend of Thijm tevreden was met zijn uitbeelding; Thijm zag zichzelf nu eenmaal graag beter, in een hogere vorm. Braat heeft zijn aparte, caesareske kop in trois-quart even kaal neergezet als de achtergrond, met een opvallend zware hals en nek. Op de keer-zijde staat een regel uit de Epistolae van Horatius, boven een brandende fakkel. `Nec vivere carmina possunt, quae scribuntur aquae potoribus' ofwel: Gedichten kunnen niet leven als zij geschreven zijn door een dichter, die zijn dorst met water moet lessen. Passend voor Van Deyssel. Er bestaan uitgaven van deze penning - gezien bij de firma Mevius te Vriezenveen - waarvan de achterkant van een andere penning afkomstig is: namelijk het fraaie wapen van de familie De Jonge, door Wenckebach gemodelleerd voor de Verenigingspenning van 1937. Een gevolg van verwisseling van de matrijs. Thijm zou zo'n adellijk wapen wel mooi gevonden hebben.
...

22

Erasmus

1936

Kunstenaar B.M.A. Ingen Housz (1881-1953)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Nederlandse humanist Desiderius Erasmus (1469-1536) is vele malen geportret-teerd door de grootste kunstenaars van zijn tijd: door Holbein, Drer, Matsys; deze laatste maakte ook een portret, het eerste op een penning. Het aantal posthume pen-ningen is groot. In 1936 werd Erasmus' sterfdag herdacht en de Haagse beeldhou-wer Ingen Housz, docent aan de Koninklijke Academie, kreeg de opdracht voor een penning. Hij ontwierp in brede vlakken een profielportret met een stevig relif waar de geleer-de, die het altijd koud had, met zijn muts en mantelkraag is uitgebeeld. Deze zijn, evenals bij andere beeltenissen van Erasmus, nadrukkelijk aanwezig en daardoor valt de aandacht op het heldere oog, de forse neus, de gesloten mond en de vooruit-stekende kin. Bijzondere aandacht is aan de mondhoek gegeven: een lichte optrek-king wijst op een ironische glimlach. Het haar lijkt door de geleerde zelf te zijn bij-geknipt. Geheel passend is de typografie in een klassieke romein gehouden. De keerzijde toont een verwijzing naar Erasmus' bekendste werk, De lof der zotheid uit 1509. De uil, het oude symbool van de wijsheid, is getooid met een zotskap en zit even streng als parmantig kijkend, met een opgeheven pootje, op een spiegel die de mens wordt voorgehouden. Met de zotskap op kan de uil, net als de nar, zeggen wat hij denkt zonder dat hij daarvoor verder verantwoording hoeft af te leggen of bang moet zijn dat hij zelf op zijn onaangename waarheden zal worden aangesproken.
...

23

Toon Dupuis

1936

Kunstenaar Jeanne Wichers (1895-1969)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Toon Dupuis (1877-1937) was, ondanks zijn Belgische afkomst en vorming, een Haag-se beeldhouwer. Een groot, verscheiden oeuvre: monumenten, penningen maar voor-al portretten. Hij was hoofddocent aan de Koninklijke Academie in Den Haag. Jeanne Wichers behoorde tot zijn leerlingen; zij volgde ook lessen bij Termote. Wichers ont-wierp, aldus het jaarverslag, 'een zeer goed gelijkend portret' ter gelegenheid van de zestigste verjaardag van de beeldhouwer, 18 februari 1937. Hij overleed in hetzelfde j aar. De beeltenis van Dupuis is het meest ruimtelijke en naturalistische portret van de Verenigingsuitgaven van vóór de oorlog, een gezicht met een geconcentreerde expres-sie. De bril is zodanig weergegeven dat hij wel aanwezig is maar niet opvalt en hij ver-doezelt het oog niet. Moeilijker is voor te stellen dat het model hier al zestig is. De keerzijde toont de beeldhouwer - die, als alle beeldhouwers van die generatie en opleiding vooral modelleur was - aan het hakken. Zijn handen verschijnen als gezien door een toneelkijker: in de cirkel is nog een deel van de onderarmen zichtbaar, de lin-ker hand houdt het vuistj-e (de hamer) vast en de rechter het boordijzer. Er wordt gehakt in de penningrand. Even lijkt of Dupuis zijn rechterpink mist maar deze zit onder het boordijzer om met de duim de richting van het hakken zo goed mogelijk te sturen. Door het blanke fond is alle aandacht op het werken zelf gericht.
...

24

Jhr. Mr. B.C. de Jonge

1937

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Jhr. Mr. B.C. de Jonge (1875-1958) was Gouverneur-Generaal van Nederlandsch Indi van 1931 tot 1936. De geportretteerde was 62 jaar oud toen hij model zat voor Wen-ckebach. Het is een typische Wenckebach: een hooggehouden kop met een elegante snor, gesteund door een brede kraag. Streng naturalisme op heel kleine schaal met een grote aandacht voor het sprekende detail, dat is goed te zien aan de versieringen op het gala-uniform. Wenckebach hield van versieringselementen en in het bijzonder van traditionele wapens. Hij herneemt zijn aanpak bij de Beelaertspenning, in 1954 door de Vereniging uitgegeven. Ouderwets misschien, maar schitterend in zijn genre.
...

25

Jhr. Dr J. Loudon

1937

Kunstenaar Toon Dupuis (1877-1937)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Dupuis, uit Belgi afkomstig vestigde zich al voor de Eerste Wereldoorlog in Neder-land en hij was als beeldhouwer zeer succesvol. Hij had gevoel voor stijl en grandeur wat zijn opdrachtgevers aansprak. Zij kwamen onvermijdelijk uit hogere kringen - want wie geven er anders opdrachten? Jhr. Dr John Loudon (1866-1955) was een Nederlands politicus en diplomaat en minister van Buitenlandse Zaken tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hem was in deze periode de zorg voor de handhaving van de Nederlandse neutraliteit toevertrouwd: een forse opgave. Het spits toelopende schouderstuk van de eenenzeventigjarige, de ruimte die het gezicht en profil krijgt en het mooi verzonken oor; alles wijst op de grote beheersing van het rntier van de beeldhouwer. Over de uitgebeelde persoon zelf valt geen uitspraak te doen; psychologiseren was ook niet Dupuis' streven. Op de keerzijde staat, gelijk bij Cort van der Linden, `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland. Dat moet de beschouwer onthouden.
...

26

Regeringsjubileum Koninhin Wilhelmina

1938

Kunstenaar Mari Andriessen (1898-1979)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Andriessen, die met H.M. Wezelaar en Charlotte van Pallandt tot de belangrijkste beeldhouwers van zijn generatie behoort, had voor de oorlog nog maar weinig penningen gemaakt. Maar hij hield van het kleine en modelleerde in zijn tweede levenshelft meer dan veertig penningen. Zelden in opdracht, maar veeleer uit eigen plezier om aan vrienden cadeau te doen: grotendeels portretten van componisten, zelden met een keerzijde. Zij zijn uitgevoerd op de wijze die Andriessen's latere werk kenmerkt: een bijna slordig aandoende maar hoogst trefzekere wijze van aanbrengen van kleine, lichtvangende kleipropjes die als geheel de samenhang van het model oproepen, alsmede een zorgeloze typografie. Dat was een onderdeel waarvoor hem geduld en vaardigheid ontbrak. Voor Andriessen moet het een lastige opgave zijn geweest de Koningin, die op de munten van Wienecke al meer dan ruimschoots figureerde, nieuw uit te beelden. Het is een gestreng portret met een fors oor geworden dat sterk uitkomt op het vlakke fond. Over de buste is met een typische Andriessen-plooival gedrapeerde kledij aangegeven. In het rond is de de eerste regel van het zesde couplet van het Wilhelmus te lezen: 'Mijn schilt ende betrovwen syt ghy, o Godt mijn Heer' een strofe die Wilhelmina na aan het hart lag. Op de keerzijde staan, op een nog kaler fond dan op de voorzijde, Kroon en Rijkszwaard 'als symbolen van het gezag dat H.M. bekleedt over Nederland en de Overzeesche Gebieden' zegt de bijsluiter. Het ontwerp is gemaakt in de tijd dat Andriessen zich ontworstelde aan de invloed van zijn leermeester Bronner, daardoor is de classicistische werking van het het geheel zo sterk.
...

27

Buziau

1938

Kunstenaar Marian Gobius (1910-1994)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  J.F. Buziau (1877-1958) had de bijnaam 'De koning van de lach'. Hij moet een onwaarschijnlijk komisch talent geweest zijn; de mensen in de zaal begonnen al te lachen nog voor hij op het toneel verschenen was. Hij is echter een moeilijk onder-werp voor een penning; want hoe iets van de atmosfeer over te brengen die juist zo wezenlijk voor de komiek was? Gobius, leerlinge van Dupuis en Bronner, had reeds een penning ontworpen met de beeltenis van Buziau; deze is de tweede, ter gelegen-heid van Buziau's zestigste verjaardag. Een trois-quart portret van een man met een geplooid gezicht. De linker mondhoek is wat opgetrokken, duidend op ironie. De keerzijde geeft de komiek op een vlak, open fond in zijn volle verschijning ten voeten uit: gekleed in rokkostuum, het hoofd gedekt met een hoedje en leunend op een wandelstokje. Tussen twee toneelmaskers is te lezen: 'Dulce est desipere in loco'. Het is prettig nu en dan eens uitgelaten te zijn; of: Er is ook tijd voor dwaasheid. Niet een regel van Buziau maar van de Romeinse dichter Horatius.
...

28

Eeuwfeest N.S.

1939

Kunstenaar Frits van Hall (1899-1945)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Eeuwfeest Nederlandse Spoorwegen Honderd jaar Nederlandse Spoorwegen: dat moest gevierd worden. De beeldhouwer Frits van Hall kreeg de opdracht. Hij was n der begaafdste leerlingen van Bronner en heeft zijn activiteiten in het kunstenaarsverzet met de dood moeten bekopen. Zijn bijzondere beeldhouwerskwaliteiten zijn in dit ontwerp niet uitgekomen. De vertellende voorzijde is de aardigste: een trekschuit met daarboven een dampende stoomtrein om de vooruitgang aan te geven; beide door mensen nagewuifd en door eendjes nagekeken. De figuurtjes herinneren aan de Camera Obscura; niet alleen aan die van Nicolaas Beets maar vooral aan de stijl van het Hildebrandmonument van Bronner. Een vergelijkbare deftige afgemetenheid, hoe klein de figuurtjes ook zijn. Op de keerzijde de moderne electrische locomotief van voren gezien. De opdracht lijkt voor de beeldhouwer, die zich toelegde op de beweeglijke menselijke figuur, niet inspirerend te zijn geweest.
...

29

Geestelijke Herbewapening

1939

Kunstenaar Frederik Hoevenagel (1902-1988)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Koningin Wilhelmina voelde zich zeer aangetrokken tot de beweging van de Morele Herbewapening. Zij hield daarover op 27 januari 1939 een radiorede. Luidsprekers stonden op de Haagse Bijenkorf, maar het regende nogal waardoor er weinig luiste-raars waren. Zij ging in op 'de nooden van den tijd', in het bijzonder de grote werkeloosheid en de ontreddering die dat voor zeer velen meebracht. In haar rede pleitte zij voor een herbezinning van geestelijke waarden en citeerde de twee teksten die op de penning zijn neergezet: 'Draagt elkanders lasten' en haar eigen devies `Christ avant tout'. In die tijd reden genoeg om dit alles allegorisch te verbeelden door Hoevenagel, leerling van Bronner en dat is te zien. De voorzijde stelt de eenheid van het volk voor, gesymboliseerd door een figuur die in de rechterhand een weegschaal houdt, in de uitgestrekte linker de bijbel, daarbo-ven vliegt de vredesduif. Boven de figuuur ziet men een fruitmand, de oogst en beneden losse bouwstenen, als uitdrukking van krachtsinspanning en opbouw. De keerzijde vertoont links de koninklijke standaard, rechts de wereldbol met kruis, boven in het veld een in even-wicht hangende weegschaal. In het midden van de penning, binnen een versierde rand, die het omschrift 'Belijdenis' draagt ziet men een aambeeld, een symbool van kracht waarboven het christelijk symbool: de vis. Wel mooi gedaan, eigenlijk; maar bij dit onrustig aandoende ontwerp met zijn rulle structuur is uitleg noodzakelijk.
...

30

Philips van Marnix van Sint Aldegonde

1940

Kunstenaar H.M. Wezelaar (1901-1984)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De voorzijde toont met veel detail de gedrongen beeltenis van de regent en dichter Philips van Marnix van St. Aldegonde (1539-1598) in trois-quart met krullekop en pelsmantel naar het portret uit Museum Fodor in Amsterdam. Zoals men vaak op laat 16-de eeuwse portretten ziet, is door de zware kraag de verhouding van kop tot schouders verdoezeld. De keerzijde is geboetseerd naar een portret uit 1598 van Jacob de Gheyn van het door Marnix zelf getekende blad voorkomend in het Album Amicorum van Jan van der Does bewaard in het Rijksmuseum. De tekening vertoont een schip in de branding, door de winden bestookt. Aan de horizon begrenzen rot-sen de zee, terzijde van het schip zwemt een dolfijn. Het geheel wordt beschenen door zonnestralen en sterren, waartussen een Christusmonogram en daarboven de naam van God, respectievelijk in het Grieks en Hebreeuws verschijnen. De penning draagt op een banderolle de lijfspreuk van Marnix van St. Aldegonde: 'Repos ailleurs'. Rust is elders, te weten: in het hiernamaals. De penning werd uitgegeven in samenwerking met het Nationaal Comit ter herdenking van de geboortedag van Marnix van St. Aldegonde. Wezelaar die grotendeels in Parijs gevormd is, behoort met Andriessen en Van Pallandt tot de grootste beeldhouwers van zijn generatie. Het is jammer dat zijn bijzondere kwaliteiten in deze vrij conventionele penning niet uitkomen. Het genre lag hem niet, hij maakte er slechts enkele, na de oorlog daarin vooral aangespoord door Essen
...

31

Opbouw

1940

Kunstenaar Han Richters (1915-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De penningkunst uit deze jaren haakt in op de actualiteit. Opbouw, ontworpen door de Rotterdamse beeldhouwer Richters verzinnebeeldt de wil tot opbouw van het door de oorlog getroffen Nederland. De kastanjeboom met ontvelde bast en afgerukte takken, staande bij puinhopen, symboliseert het geteisterde land; de opbouw wordt verbeeld door de naakte mannefiguur met troffel en baksteen in de hand, en door de weer jonge loten aan de boom. De figuur doet wel heel sterk denken aan de Duitse Kiirperkultur. De versregels 'Maar om het even bloeit ge; en rijpt en bloeit.., en arbeidt voor de soort' op de keerzijde zijn ontleend aan het gedicht 'Kastanje' van de dichteres Truus Gerhardt. De penning is nu vooral een historisch document: deze thematiek werd toen belangrijk gevonden; niemand wist tenslotte wat er nog allemaal gebeuren zou.
...

32

Admiraal Cornelis Tromp

1941

Kunstenaar Albert Termote (1887-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het is voor ons lastig voor te stellen dat in deze dracht een oorlogsvloot bestierd werd: Cornelis Tromp (1629-1691), zoon van Maarten Harpertsz. Tromp, met een pijpgekrulde pruik tot ver over zijn schouders, halsstrik en kanten bef, harnas en eretekens bungelend op zijn borst. Een sensitief gemodelleerd portret van de zee-held van de hand van Termote naar de gravure van Johan van Munnikhuysen van het schilderij van David van der Plaes in het Rijksmuseum. Een prachtige, dun geslagen, sterk decoratieve penning waar het borststuk flink uit het fond naar voren komt, met een ruime, maar niet overheersende aandacht voor het kleine detail. Het fond is licht beweeglijk en de letters zijn zonder schreef. Dit laatste maakt dat deze penning niet inwisselbaar is voor een zeventiende-eeuwse penning. De keerzijde had, zo lijkt het even, van Wenckebach kunnen zijn, maar hij is meer geboetseerd en heeft niet die brede vlakken. Een leeuw en een griffioen tor-sen een ingewikkeld wapenschild waaronder de wapenspreuk van Tromp te lezen is: Tortes creantur fortibus'. De sterken worden uit de sterken geboren. Tromp is dus overtuigd van het belang van zichzelf en zijn familie. In de periode van uitgave was een onderwerp als dit zonder gevaar of bezwaar: het ging tenslotte om een nationale held die al 250 jaar dood was.
...

33

Maastunnel Rotterdam

1942

Kunstenaar Marinus Kutterink (1907-1983)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Ga er maar aan staan: de Maastunnel! Kutterink, die van oorsprong tekenleraar was, werkte vanaf zijn 21-ste tien jaar lang bij Begeer, daarna als zelfstandig medailleur. In het jaarverslag over 1942 staat te lezen: 'Voor de Vereninigingsopdracht ontwierp hij de stedenmaagd van Rotterdam, die in haar linkerhand de maquette van een der ventilatiegebouwen van de tunnel houdt. De twee vrouwelijke figuren die haar omringen stellen respectievelijk voor de handel, en verkeer en scheepvaart. De mannelijke figuur symboliseert het genie en het doorzettingsvermogen van ontwerpers en uitvoerders van de Maastunnel'. De vormgeving van de figuren herinnert aan het werk van Hildo Krop. Op de keerzijde is het havenplan met de loop van de tunnel aangebracht. Het randschrift van de dichter Jan Prins luidt: Ik leid, in moeite en leed gesticht, door aarde en nacht van licht naar licht. 'Het succes van deze penning', zo schrijft de secretaris in het jaarverslag, 'is zeer groot geweest. Het gemeentebestuur van Rotterdam gaf door zijn aanzienlijke bestelling blijk van zijn grote waardering voor deze Rotterdamse penning. Hoewel de Statuten een dergelijke bestelling van niet-leden niet toelaten, heeft het Bestuur gemeend voor dit geval daarvan te mogen afwijken, als zijnde het voor Rotterdam een penning van historische waarde'.
...

34

P.C. Boutens

1943

Kunstenaar Corinne Franz��n-Heslenfeld
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Corinne Franzn-Heslenfeld (1903-1989) Dr P.C. Boutens zou tijdens zijn leven, als in Nederland dat instituut bestond, 'Poet Laureate' geworden zijn. Thans is hij de meest bijgezette dichter uit de Nederlandse litteratuur. Deze romantische gevoelsdichter die zich door Plato liet inspireren schreef een aantal van de mooiste verzen in onze taal. Hij overleed in 1943. Bij Franzn-Heslenfeld, leerlinge van Bronner, verschijnt de argwanende oude poet, die zijn privleven volledig afschermde, met lorgnet en walrussnor, daar rond zijn naam en levensdata in een vrij fors uitgevallen corpus. 'Onsterfelijk is des harten schal' is te lezen op de keerzijde, een regel voorkomend in het gedicht 'Aan Prosper van Langendonck' in de bundel Zomerwolken uit 1911. Daarbinnen een piepklein, opvliegend vogeltje. De in de oorlogsjaren uitgebrachte penningen zijn van een inferieur brons, oorlogsmetaal wordt het genoemd - de bezetter had het koper gevorderd.
...

35

Willem Barentsz

1944

Kunstenaar Han Rehm (1908-1970)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In 1594 vond de tocht om de Noord plaats, maar de expeditie bleef steken op Nova Zembla. Op de voorzijde is Barentsz' portret (de letter Z is op het ontwerp weggelaten) uitgebeeld naar een oude gravure, de baardige kop gedragen door een fraaie kanten kraag - geen dracht voor de Noordpool. Het randschrift bevat in Art Dco-belettering zijn naam en lijfspreuk: 'Niet sonder God'. De kop is in uitgesproken hoogrelif gemodelleerd - om te slaan een technisch hoogstandje van de werkplaats van Begeer. De voorstelling op de keerzijde is wel een origineel ontwerp van de Rotterdamse medailleur Han Rehm. Hij beeldde een gevecht met een ijsbeer uit, als een der episoden uit het leven van Willem Barentsz en zijn metgezellen in het hoge Noorden. Zij verdrijven met spies en bijl een ijsbeer over een ijsschots. Men vraagt zich onwillekeurig af of juist dit onderwerp gekozen is in een periode dat Nederland zich gevoelsmatig in een tijd van nacht en ijs bevond.
...

36

Herkregen Vrijheid

1945

Kunstenaar W.J. Valk (1898-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer die zijn opleiding aan de Haagse Academie kreeg, was jarenlang docent aan de Academia Minerva in Groningen. Hem werd door het bestuur volledi-ge vrijheid in de behandeling van het onderwerp gegeven. Hij koos, zoals veel van zijn collega's die in die tijd nadachten over hoe het abstracte begrip Bevrijding vorm gegeven kon worden, voor een naaktfiguur. Het naakt, symbool van zuiverheid en onschuld, is op zichzelf al lastig om de gedachte aan bevrijding te visualiseren. Maar het moet uiteindelijk als vormgeving voldoen, hoe nobel de intenties ook zijn. De naakte vrouwenfiguur met het afgeworpen, ten dele opbollende kleed verzinnebeeldt dus de bevrijding van alle knellende banden maar overtuigt niet door de houterige vorm. Als penning voor de Vereniging was hij het eerste naakt sinds die van Jacobs van den Hof uit 1930. De keerzijde vermeldt de bevrijding in een opschrift in sierlijk gestileerde letters.
...

37

Bombardement Rotterdam

1946

Kunstenaar Cor van Kralingen (1908-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Er was al werk gemaakt van de opbouw van Rotterdam tijdens de bezetting (zie de penning uit 1940) maar die kwam pas goed op gang na de bevrijding. De prachtige St. Laurenskerk die in de meidagen van 1940 zo zwaar beschadigd was is het onderwerp van de voorzijde. De uitgebrande kerk is voorgesteld met puin en verwrongen ijzeren balken, rookgolven kronkelen zich om de toren. De toren zelf lijkt nog redelijk intact. De keerzijde draagt in krachtige typografie het opschrift: 'De stad, die zee bij zee omspant, wordt zelve tot een zee die brandt' - regels van de dichter Jan Prins. Over de tekst breidt de brandende stad haar rookwolken uit, en zes bommenwerpers vertonen zich in de lucht.
...

38

P.C. Hooft

1947

Kunstenaar Joop Hekman (1921-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In 1947 was het driehonderd jaar geleden dat Pieter Cornelisz. Hooft (1581-1647) overleed. Een goede reden om deze bijzondere zeventiende eeuwse dichter, toneel-schrijver, historicus en bestuurder te gedenken. Dat gebeurde onder andere door een plechtige bijeenkomst in de Nieuwe Kerk in Amsterdam waar de dichter Nijhoff het woord voerde. Die had in dat jaar een selectie van Hooft's pozie en een verkorte uitgave van zijn Nederlandsche Historien uitgegeven. Hekman modelleerde de dichter met een grote kanten kraag die de verhouding van hoofd tot schouders wat ongemakkelijk maakt maar het model kijkt monter de wereld in. Het portret is sterk grafisch opgevat; dat past bij een slagpenning. Het Muiderslot waar Hooft resideerde staat op de keerzijde met een citaat van zijn eerste biograaf Geraert Brandt: 'Hier zyt gy op de plaats daar Hooft naar wysheid trachtte'.
...

39

Japanse Vrouwenkampen

1947

Kunstenaar Titus Leeser (1903-1996)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Bedoeld als een hulde aan de Nederlandse vrouwen in Japanse interneringskampen; op de penning staat in smalle letters: concentratiekampen. De penning vertoont op de voorzijde de tors van een geboeide vrouwenfiguur, met het opschrift 'Fier en ongebroken'. De keerzijde draagt het opschrift met daarin ver-werkt twee palmbomen en een deel van het zogenaamde `gedek1; de gevlochten omrastering rond de kampen. 'De lelijkste penning die de Vereniging ooit heeft uitgegeven' zei Leeser tegen mij toen ik hem ernaar vroeg, en die hij mij vervolgens spontaan cadeau deed. Zo slecht is het ontwerp overigens niet: het is een stevig, classicistisch, jongensachtig aandoend naakt met golvende haren, typerend voor Leeser's werk uit die periode. De penning heeft een grote verspreiding gekend. Hij werd in 1947 door de Vereniging als 'premiepenning' beschikbaar gesteld; het gevolg was dat veel nieuwe leden zich inschreven, zij het vaak helaas maar voor een jaar.
...

40

Regeringsjubileum Koningin Wilhelmina

1948

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De penning was het resultaat van een beperkte prijsvraag, uitsluitend vrouwen mochten meedoen. De eerste gietpenning van de Vereniging. Louise Metz, leerlinge van Bronner, kreeg de prijs en de opdracht. Het ontwerp was ontleend aan het grootzegel van de Koningin. Hij is zeer archaïserend en doet eigenlijk middeleeuws aan; hij ademt de Bronner-sfeer. Het is dan ook een representatie van een symbool geworden: de vrouwenfiguur met de kaarsrechte rug, met kroon en scepter gezeten op een strijdbaar ros dat elegant voortstapt. De subtiel gesneden letters in verhoging geven een tintelend effect aan het geheel. Hoogst ornamenteel is de keerzijde. Het duurt even voor duidelijk is hoe als een bloemmotief, binnen de brede vlakke band de gekroonde letter W met wapens en versierselen, tekst en jaartallen zijn samengevat. Metz was een klasgenoot van Esser op de Rijksakademie en Esser wees er mij in een brief op dat Metz, onafhankelijk van hem, in die tijd ook begonnen was penningen op ware grootte te modelleren. Deze penning werd de eerste gietpenning van de Vereniging maar het bestuur vertilde zich eraan: hij was te duur geworden. Een nabestelling bij Begeer kostte twaalf in plaats van de gebruikelijke zes gulden. Hoe dan ook: het was het begin van een groots oeuvre en een omslag in de uitgaven van de Vereniging die tot dan toe alleen slagpenningen het licht had doen zien.
...

41

Inhuldiging Koningin Juliana

1948

Kunstenaar Joop Hekman (1921)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De thans klassiek geworden munten van Wenckebach waren nog in hun ontwerpstadium toen Hekman, leerling van Jacobs van den Hof, zijn Julianapenning maakte. Hij staat in zoverre niet in de traditie van een vorstenportret omdat Hekman een trois-quart portret modelleerde met een draaiing in de hals. Een ruim fond, een sierlijk afgewerkte hals - altijd een lastige opgave om een hals niet afgesneden te doen lijken - en een bescheiden typografie. Met kleine welvingen heeft de kop plastiek gekregen, de uitdrukking van het gezicht is melancholiek, veroorzaakt door de gelo-ken ogen. Het haar is vrij schematisch. De keerzijde geeft op een ruim en vlak fond de Nederlandse Maagd met de Hollandse leeuw, staande in Holland's tuin.
...

42

Jan Luyken

1949

Kunstenaar Bram Roth (1916-1995)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Hagenaar Roth is vooral bekend geworden door zijn bouwbeeldhouwwerk na de oorlog; hij maakte ook vrije plastieken die verwantschap vertonen met de Italianen die in de jaren vijftig in Nederland populair waren: Manzil, Marini, Mascherini en Greco. Roth modelleerde de kop van de dichter en graficus Jan Luyken (1649-1712) naar de gravure van Arnold Houbraken. Het was de tweede gietpenning van de Vereniging. De mysticus Luyken was door Houbraken uitgebeeld als een wat slordige verschijning - voor een gevoelsmens zijn uiterlijkheden onbelangrijk. Deze opvatting huldigt Roth eveneens in zijn `portrait en négligé'. De keerzijde beeldt Luyken tekenend uit, de lier staat naast het krukje waar hij op zit met een poes aan zijn voeten. Door de regel 'Mijn lief is al mijn vreugd' uit de bundel De Duytse Lier ligt de nadruk op de lyrische en niet op de mystieke kant van de dichter.
...

43

Hulde soldaten in Indonesi��

1949

Kunstenaar Geurt Brinkgreve (1917-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Na vijftig jaar is het optreden van de Nederlanders in Indonesië na 1945 nog steeds een gevoelig punt; Indonesiërs spreken over de Vrijheidsoorlog, Nederlanders over de Politionele Acties. Honderdvijfentwintigduizend soldaten werden naar 'ons Indië' gestuurd om de orde te herstellen. Teleurstelling en frustratie zijn het gevolg; waar was het nu uiteinde-lijk goed voor geweest? Door Brinkgreve is Generaal Simon Spoor (1902-1949) met zijn prominente neus op de voorzijde in profiel voorgesteld tegen een ruim fond. Hij was de laatste Nederlandse opperbevelhebber in Indonesië. De keerzijde geeft de militaire aanwezigheid in de vorm van een soldaat met een khaki pet. Mooi is de suggestie van de vredig arbeidende inlanders op de achter-grond, die in schril contrast staan tot de waakzame soldaat.
...

44

Reis van prins Bernhard naar de West

1950

Kunstenaar Pol Dom (1885-1978)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In 1950 maakte Prins Bernhard een reis naar de West om de banden van de eilanden met Nederland te versterken; Indië was tot dat moment altijd het belangrijkste geweest. De aanpak van de Haagse beeldhouwer Dom is sterk naturalistisch. De Prins is neergezet in zijn khaki-militaire overhemd met een verrekijker in de handen. Achter hem een kruiser en een vliegtuig; dat maakt duidelijk hoe de verhoudingen liggen. De keerzijde geeft de kern van een optimistische rede die de Prins daar hield: 'Volken die met behoud van eigen karakter in vrijheid samengaan en een harmonische eenheid opbouwen, kunnen aan de wereld tot voorbeeld strekken'.
...

45

Jubileum Vereniging voor Penningkunst

1950

Kunstenaar vz: J.B.Gutterswijk (1924-1987) az: H.Wetselaar (1926-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf K
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Een heerlijk onderwerp voor genderstudies: kunst en vrouwen. Die hebben wat met elkaar. Het zijn natuurlijk mannen die er mee begonnen zijn maar die bereikten op dat gebied dan ook de mooiste resultaten. Een elegant en slank, behaaglijk zittend, naturalistisch naaktfiguurtje dat mooi het vlak vult is in aandachtige beschouwing gebogen over een penning. Wij zien haar gezicht niet maar wel het object van haar aandacht. Het ontwerp is van de hand van Gutterswijk, leerling van Ingen Housz. Er was een fout op de Jubileumpenning. Er staat in de al vóór de oorlog afgeschafte spelling: Vereeniging in plaats van Vereniging - sommige leden waren er boos over. Jhr. von Weiler, reeds eenentwintig jaar bestuurslid - hij zou dat tot in 1967 blijven - nam de fout berouwvol op zich, aldus het jaarverslag.
...

46

Dr W. Drees

1951

Kunstenaar Albert Termote (1887-1978)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf K
Afmetingen 77 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
   
...

47

Prinses Beatrix

1952

Kunstenaar Adri C. Blok (1919-1990)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Adri Blok was leerlinge van de Academie voor Beeldende Kunsten te Rotterdam waar zij les kreeg van de beeldhouwer Gerard Hoppen (1885-1959). Zij ontwierp in brede partijen een olijk meisjeskopje in trois-quart, dat nagenoeg het penningvlak vult. De Geuzenpenning schrijft: 'De eerste portretpenning, welke van Prinses Beatrix werd gemaakt. Zowel zij, die het voorrecht hebben Haar van nabij te kennen, als zij, aan wie Haar gelaatstrekken slechts uit foto en film bekend zijn, zullen door de uitste-kende gelijkenis getroffen worden. Het jeugdige en frisse van deze beeltenis is bovendien van een grote bekoring, zodat op zichzelf al een alleraantrekkelijkst meis-jesportret wordt gegeven. De eenvoud en soberheid der keerzijde is geheel in de stijl van onze jonge Kroonprinses'.
...

48

Prof. Jan Bronner

1952

Kunstenaar V.P.S. Esser (*1914)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 88 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Esser had al enige penningen gemaakt maar de eerste waarmee hij echt in de open-baarheid trad was een hommage aan zijn legendarische leermeester Jan Bronner (1881-1972) ter gelegenheid van diens 70-ste verjaardag. Bronner verschijnt bij Esser in halffiguur, in groot gehouden vormen, met vuistje en beitel in handen in gespan-nen, bijna agressieve concentratie. Bronner was van 1913 tot 1947 hoogleraar aan de Rijksakademie in Amsterdam en drukte zijn stempel op bijna drie generaties van Nederlandse beeldhouwers; Esser was zijn opvolger. Esser heeft er nooit een geheim van gemaakt wie en wat hij bewonderde en zijn respect voor Pisanello is hier duidelijk: een rustig fond en een klassieke belettering. Het was de grootste penning van de Vereniging tot op dat moment en de vierde die niet geslagen, maar gegoten was. Als geen ander heeft Esser zich ingezet voor de gemodelleerde penning. Hij verfoeide de reductiebank. 'Zelf wilde ik heel wat anders, ik wilde het met mijn vingers op zes centimeter kunnen maken en dan zonder peuteren' vertelde hij jaren later. De keerzijde - waar Esser thans niet meer gelukkig mee is - geeft leermeester en leerling hakkend aan de arbeid, zij vormen samen een gesloten groep. Daaromheen in een groter corpus dan de voorzijde 'L'intelligence dessine, mais c'est le coeur qui modèle', een tekst van Rodin, uit zijn boek Les cathédrales de France.
...

49

Watersnood

1953

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal gietpenning, brons en zilver
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  'Aangrijpend in zijn stemmige ingetogenheid, zijn ingehouden kracht is Wencke-bach's penning, aan de watersnood gewijd', schrijft De Geuzenpenning. 'De voorzij-de beeldt de ramp zelve uit: een onmetelijk watervlak, dat onverbiddelijk stijgt, een eenzaam mens die zich nauwelijks staande houdt, de handen geheven in machteloos verzet. Het is een man in de volle kracht van zijn leven; zijn hulpeloze onmacht doet ons dan ook de onafwendbare kracht der elementen eerst recht beseffen. De kloeke letters van het sober opschrift voorkomen dat 't water wegvloeit van het penningrond. Na de spanning en drukkende benauwenis van de voorzijde brengt de keerzijde verlichting en bevrijding. Ziet, in hoogste nood is redding toch nabij. Het oud vertrouwd symbool van Noach's duif die met brede wiekslag aan komt vliegen, het hoopgevend olijftakje in zijn bek brengt dit in beeld; het omschrift drukt het kernachtig in woorden uit. Zo geven voor- en keerzijde tezamen in hun contrast en hun verbondenheid, treffend de gevoelens weer, die de ramp bij ons allen heeft gewekt'. De Vereniging heeft deze penning uitgegeven om financiële hulp te kunnen bieden aan de slachtoffers van de watersnood. Er werden 387 zilveren en 1954 bronzen exemplaren van verkocht, er kon een bedrag van f 18.450 aan het Nationaal Rampenfonds worden afgedragen. Dit was vooral te danken aan de belangeloze mede-werking van Wenckebach.
...

50

Henriette Roland Holst-van der Schalk

1953

Kunstenaar Maarten Pauw (1912-1966)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 76 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Een vrije opdracht aan de medailleur Pauw die in dienst was van de penningfabriek van C.J. Begeer in Utrecht. Hij koos voor een portret van de communistisch-socia-listische dichteres, schrijfster en politica Henriette Roland Holst-van der Schalk (1869-1952) dat hij boetseerde naar de tekening van haar man, de schilder en `gemeenschapskunstenaar' R.N. Roland Holst. De gedichten van Henriette Roland Holst worden nu niet meer gelezen maar haar politieke invloed is groot geweest; zij was marxistisch theoretica, `founding mother' van de Komintern en had nauw contact gehad met Lenin, Trotski, Rosa Luxemburg en talloze andere politieke en literaire figuren van haar tijd. Zij was een spiritueel voorbeeld voor velen, ook toen zij geen communist meer was maar een ethisch-reli-gieus socialisme propageerde. Het krachtige portret beeldt de dichteres scherp getekend uit, op middelbare leeftijd. De keerzijde - waar haar geboortejaar een jaar te laat is aangegeven - geeft Pegasus weer, de dichterlijke inspiratie, en de duif, het symbool van de vrede. Daarrond de idealistische tekst waar Roland Holst heilig in geloofde: 'De zachte krachten zullen zeker winnen in het eind'.
...

51

Jhr. Mr. F. Beelaerts van Blokland

1954

Kunstenaar L.O. Wenckebach (1897-1962)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Een prachtig scherp portret van de 82 jaar oude Jhr. Mr. F. Beelaerts van Blokland, (1872-1956) die van 1929 tot 1933 minister van Buitenlande Zaken was, daarna tot zijn dood vice-president van de Raad van State. Hij had een grote belangstelling voor militaire geschiedenis, genealogie en numismatiek. De bewerkte kraag van het galakostuum is het enige wat van kledij te zien is, waar-door de in het vlak gehouden kop in profiel in haar geïsoleerdheid een sprekende werking krijgt. De forse schedel met het weinige haar, de concentratie op het oog met de rimpels daaromheen, de kleine snor: het geheel geplaatst tegen een fond, dat net niet te ruim is. Schitterend van verhouding en een goed voorbeeld van Vasari's definitie van een penning: het midden houden tussen beeldhouwen en tekenen. Op de keerzijde vult het familiewapen van de geportretteerde het vlak tussen het omschrift. Wenckebach heeft met succes gebruik gemaakt van de wapendragers en van de bekroning van het wapen, zij vullen het hele vlak met een puntige precisie. Onder het schild is een banderol met de reeds bekende tekst: `Civi optime de patria merito'. Opgedragen aan de burger die zich buitengewoon verdienstelijk heeft gemaakt voor het vaderland.
...

52

Tien Jaar Bevrijding

1955

Kunstenaar J.Ph.L.Petri (1919-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 81 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Vier magere, naakte, ineengestrengelde figuurtjes zijn als in een rasterpatroon dat aan prikkeldraad herinnert, uitgebeeld. 'Beheerste en geordende vreugde wilde Petri hiermee weergeven, de verlichting de gekromde rug te kunnen strekken, het hoofd te kunnen oprichten en de ledematen te kunnen uitrekken. Een hoopvol reiken naar een betere toekomst' schrijft de Geuzenpenning. Al draaiend leest men de letters van het omschrift tussen de handen en de voeten: 'Vrede' en 'Vrijheid'. Direct na de oorlog kwamen magere, om niet te zeggen uitgeteerde figuren veel voor in de commemoratieve beeldhouwkunst voor de jaren 1940-1945; Andriessen's Con-centratiekampmannen van het monument in Enschede is het bekendste voorbeeld. Al deze uitbeeldingen zijn gebaseerd op de vaak gruwelijke foto's die na de bevrij-ding ruime verspreiding kregen. Petri's gestrenge, ritmische stilering is echter uitzonderlijk, waarschijnlijk ingegeven door de cirkelvorm. De keerzijde contrasteert: een ineengedoken, eenzaam figuurtje, gehurkt met de armen rond zijn lijf, op een leeg veld. Het tobbende, samengebalde mannetje dat piekert over de afgelopen periode is nieuw - en ontroerend bovendien.
...

53

John R�_decker

1956

Kunstenaar Han Raedecker (1921-1976)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 83 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  John Raedecker (1885-1956) werd in zijn tijd gezien als de 'grand old man' van de Nederlandse beeldhouwkunst. Hij was met Hildo Krop de belangrijkste bouwbeeld-houwer van zijn generatie en een virtuoos in het hakken in steen. 'Niemand kan zo'n huid hakken als John' zei Mari Andriessen over hem. Hij overleed in hetzelfde jaar dat de penning, ontworpen door zijn zoon, uitkwam. Het was het jaar dat het Nationaal Monument op de Dam onthuld werd - dat had zijn levenswerk moeten worden. Zijn zoons Han en Noeki maakten de laatste delen af. De voorzijde met het Raedecker kenmerkende wijkende voorhoofd is een impressionistisch gemodelleerd schouderstuk. 'Hij sluit', aldus de Geuzenpenning, 'in zijn opvatting aan bij de keerzijde, die de kunstenaar typeert in zijn geliefde motieven: het meisje als symbool van het immer jonge en schone; de leeuw voor de mannelijke sterkte; de uil, de nacht en daarmee het levensmysterie en de duif, de vrijheids-gedachte weergevend'.
...

54

Europa

1957

Kunstenaar Paul Gregoire (1915-1988)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 73 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Grégoire, leerling van Bronner en later docent aan de Rijksakademie, wordt door zijn leerlingen steevast aangeduid als intellectueel. Zijn penning Het Huis Europa ademt een lastig te doorgronden symboliek; het is duidelijk dat hier een denker aan het werk is geweest. Een vogel is omsloten door de gevels van de gebouwen van de verschillende naties, die als een vijfpuntige, naar links draaiende ster het penningvlak vullen. De Gallische haan, de Duitse adelaar, de leeuw voor Nederland en België, de Italiaanse vos, en de Engelse bulldog worden door gevaren bedreigd, dit is door draken gesymboliseerd. De keerzijde geeft 'Europa' in de gedaante van een vrouw die haar kind beschermt. Symbolen van wetenschap en kunst helpen haar tegen de bedreiging van buiten. Die zijn samengevat in een tempelfronton, de uil van de wijsheid, de lier van Orpheus en de wijnrank van het goede leven. De geest in de gedaante van een vogel krijgt hierdoor zijn vrije vlucht naar het licht en de zon. De vogel vliegt weg uit de los geplaatste voorhang die werkt als een banderol. De Geuzenpenning schrijft: 'Het is een penning die door zijn thema de moeilijkheden van onze tijd tracht uit te dragen en getuigen wil van een optimisme dat hogere levenswaarden, waarbij wij de godsdienst echter missen, uiteindelijk de overwinning in eenheid behalen'. Grégoire was een uiterst sensitief modelleur, dat is goed aan de vele details te zien. Hij werkte graag in negatief en hij was een groot stempelsnijder; op zijn penning zijn de voorbeelden te over. De veelheid aan gecompliceerde symbolen en motieven die dit ontwerp in zijn totaliteit met zich meedraagt laten de beschouwer echter in verwarring achter.
...

55

Jan Sluyters

1957

Kunstenaar Theresia van der Pant (1924-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De tweede schilder na Lucas van Leyden die herdacht werd: de modernist Jan Sluy-ters (1881-1957). Hij won in 1904 de Prix de Rome, ging naar Parijs en stuurde tot ontsteltenis van de curatoren en docenten van de Rijksakademie akelig moderne werken naar huis. Zijn toelage werd schielijk ingetrokken. Van der Pant, leerlinge van Bronner en Esser, modelleerde een gevoelig portret van een oude kunstenaar, met geloken oog, bijna slapend. Het ontwerp is op deze groot-te gemodelleerd en vervolgens gegoten. De huid heeft een bestorven structuur, die prachtig de suggestie van ouderdom geeft op een wijze die bij een slagpenning niet mogelijk zou zijn geweest. Zeer plastisch en in fijn detail verdiept, in het bijzonder in het gezicht, is hij met zijn grote lijf in halffiguur op de keerzijde neergezet. Gekleed in zijn schilderskiel met palet zittend voor zijn ezel. De details zijn niet alleen een onderdeel van het vertelde verhaal maar geven ook de suggestie van de rommeligheid van het atelier. Links van de ezel een vaas met bloemen, een thema dat Sluyters, naast portretten, zijn hele leven bezig hield.
...

56

Deltaplan

1958

Kunstenaar Frederico Carasso (1899-1969)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 61 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De uit Italié afkomstige Carasso, gevlucht voor het fascisme in zijn land, was een virtuoos modelleur met een voorkeur voor een vaak puntige vormgeving. De voorzijde, die symmetrisch is opgebouwd beeldt vijf dijkwerkers in bijna grimmige beslotenheid uit. De middenfiguur, tweemaal zo groot als de vier anderen, is, net als de overigen, gekleed in een zware werkjas en zuidwester. Hij zet een steen op een stapel als symbool voor het dichten van de dijk, water is onderaan met wat golfjes weergegeven. De keerzijde is minder overtuigend: daar wordt het drooggelegde land opgeroepen; zij geeft symbolisch het doel van de Deltawerken weer. Een kale stam, de overstroming symboliserend, wordt door de zon beschenen en vogels vliegen er langs heen. Eén draagt, als de duif van Noach, een prominente, rechte korenaar om aan te geven dat het land weer bebouwd zal gaan worden.
...

57

Carnaval

1959

Kunstenaar Niel Steenbergen (1911-1997)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer Niel Steenbergen was een verteller. Hij was door Bronner opgevoed in liefde voor romaanse en gotische portaalsculptuur en die liefde heeft hij zijn gehele werkzame leven behouden. Hij ontwikkelde een voorkeur voor kleine, beweeglijke, vaak gekke, fantasierijke figuurtjes in veelal ingewikkelde composities. Hierin herkent men de erfenis van zijn bewondering voor de Middeleeuwse beeldhouwkunst. Steenbergen heeft een groot oeuvre op zijn naam staan; meer dan honderd penningen, zeer veel kerkelijk werk en vrije beelden. De voorzijde van de Carnavalspenning draagt het omschrift: 'Cum jejunatis nolite fieri sicut hypocritae tristes'. Zoiets als: Loop niet rond met een uitgestreken gezicht als je aan het vasten bent. Carnaval is immers nog een laatste vreugdeuiting voor de grote vasten begint. In de gedetailleerde voorstelling ziet men een uitgelaten, bek-kentrekkende groep in een wagentje en een varkentje met een strik. De strik blijkt uit de letters P en K te bestaan. Een figuurtje in het midden draagt een vis als aanduiding voor de vastentijd. Op de keerzijde staat Prins Carnaval, omringd door de drukke en bizarre carnavalsoptocht die aan de rand van het penningvlak optrekt. De figuratie is uitgesproken gemodelleerd maar het is een slagpenning: bij zandgieten was deze verfijnde detaillering niet mogelijk geweest.
...

58

Witte Cornelisz. de With

1959

Kunstenaar Cor van Kralingen (1908-1977)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De Rotterdamse beeldhouwer Van Kralingen ontwierp de laatste echt antiquiserende slagpenning voor de Vereniging; een onderwerp dat eerder bij de jaren '30 hoort dan bij de jaren '6o. De Zuidhollandse zeeheld Witte Cornelisz. de With, 300 jaar gele-den overleden, was werkzaam onder Tromp, maar is na diens dood geen opperbe-velhebber geworden. Van Kralingen heeft hem met harnas in vol ornaat in profiel uitgebeeld; de steile ongewassen haren zijn opvallend; de handen en kop komen goed uit. De keerzijde geeft een panoramische impressie van een zeeslag: zes grote schepen en vijf kleine tot zeer kleine in een los verband geschikt met een zeer sche-matische weergave van de zee die alles zou moeten en kunnen verbinden. De penning is in nauwe samenwerking met de Rotterdamse Kunststichting tot stand gekomen.
...

59

Multatuli | Max havelaar

1960

Kunstenaar Auke Hettema (1927-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 63 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Uitgegeven honderd jaar na het verschijnen van Multatuli's Max Havelaar, het klas-sieke meesterwerk uit de 19-de eeuwse Nederlandse litteratuur. Op Hettema's pen-ning verschijnt het altijd verongelijkt kijkende hoofd van Eduard Douwes Dekker met zijn kleine snor en een strikdasje. Prachtig is de ingetogenheid, een effect dat bereikt is door een weloverwogen, klassiek te noemen plaatsing in het vlak met daar-omheen een even klassieke belettering. Wonderlijk genoeg vertoont de geboetseerde kop weinig detail, maar dat doet aan de werking niets af. Op de keerzijde houdt Havelaar zijn beroemde rede tot de hoofden van Lebak. Hij staat in de orator-houding; de zes hoofden zijn zittend luisterend uitgebeeld, drie met een pajong boven zich. Een prachtwerk.
...

60

Vijftig jaar Heemschut

1960

Kunstenaar Geurt Brinkgreve (1917-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Op een open fond zit een hond voor een cirkelvormig hek. Het is de hond die met vastberadenheid de wacht houdt voor de `Hollandse tuin'. De Bond Heemschut die zich thans al bijna honderd jaar en met wisselend succes teweer stelt tegen niets-ontziende projectontwikkelaars en andere moderne jongens, die meer oog hebben voor geld dan voor cultuur. Op de keerzijde leest men enige versregels ontleend aan een lied uit Valerius' Gedenck-clanck, die tot waakzaamheid ten aanzien van land en steden opwekken. Deze gedachte wordt tevens uitgebeeld door de plattegrond van een vesting en door een stadspoort. Een goed onderwerp voor de medailleur Brinkgreve die als geen ander zich ingezet heeft voor de bescherming van stad en landschap. Een op de drie oude gebouwen in Amsterdam is mede door zijn zorg en toedoen in Amsterdam bewaard gebleven.
...

61

Jan Pietersz. Sweelinck

1961

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Fen uitgesproken beeldhouwerspenning, met een buste in hoogrelief. Fen lange, magere kop met een geloken oog, waar de kraag zo hoog is dat een Don Quichot-ach-tig effect ontstaat. Het beeldmateriaal van Sweelinck is hoogst beperkt en daardoor is het eerder een type dan een portret geworden. Dit type komt meer voor in het uit-gebreide penningoeuvre van Metz, zoals bijvoorbeeld bij haar beeltenis van Scaliger. De schouder en de kraag zijn even los als trefzeker gemodelleerd op een beweeglijk fond waarop zich de bescheiden belettering bevindt. Op een originele manier lopen horizontale en cirkelbelettering door elkaar: bij de kin een stevige 'Jan', achter de kraag een P. (Pietersz. zou teveel plaats vragen) en de naam Sweelinck in een losse plaatsing in de cirkel. Die oplossing ziet men ook op de keerzijde. Deo gloria, het devies van de musicus, moet men al draaiend lezen. De geboorte- en sterfdatum van Sweelinck zijn omstreden; met een plus en een min is die onduidelijkheid aangege-ven. Sweelinck was de organist van de Oude Kerk in Amsterdam. Hij zit vol vervoering op een krukje achter zijn instrument, de orgelpijpen steken als een waaier boven uit zijn klavier, de muziek spuit de ruimte in.
...

62

Geboortepenning

1962

Kunstenaar Christien Nijland
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Zoals bekend zijn penningen een Italiaanse vinding maar er is een thematische variant die typisch Nederlands is: de geboorte-, huwelijks- en begrafenispenning. Het Koninklijk Munt- en Penningkabinet bezit zelfs een scheidingspenning: een unicum. De vroegste penningen die zulke familiale aangelegenheden memoreren stammen uit het begin van de zeventiende eeuw. Het bestuur wilde deze traditie een nieuw leven inblazen en vroeg Christien Nijland, leerlinge van Esser, een geboorte-penning te ontwerpen. Moeder en kind, een archetypisch beeld in hoogrelief, mooi op het vlak geplaatst en bovendien corresponderend met de huislijke situatie van de ontwerpster in die tijd. Een nest met vogeltjes staat op de keerzijde, omgeven door forse bladeren. Tot ergernis van de kunstenaar corresponderen voor-en keerzijde niet: het nest staat scheef. Bij een gietpenning zou dat gecorrigeerd kunnen worden, maar als bij een slagpennling de matrijzen eenmaal gemaakt zijn is dat niet meer mogelijk.
...

63

G.H. Breitner

1962

Kunstenaar Wilfried Put (1932-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Er was misschien geen speciale reden George Hendrik Breitner (1857-1923) te me-moreren, maar de vorm die Put aan de grootste Amsterdamse impressionist gegeven heeft, is schitterend. Het is de schilder in zijn jonge jaren met een puntneus, getuite lippen en een ringbaardje. De bijna onmerkbare overgang van huid naar haar, de onbestemde blik - tesamen geeft het een visie op een kunstenaar die zijn weg moet zoeken in leven en kunst. Bijna ongemerkt loopt de bovenkant van de schedel mee met het penningrond. Er is geen tekst op de portretzijde en daardoor is wellicht de excentrische plaatsing op het fond zo geslaagd: hij ziet verder dan de gegeven limiet. Onze aandacht gaat alleen uit naar de plastische kwaliteiten van een hoofd dat kijkt. In een zekere stugheid worden op de keerzijde het palet en twee kwasten gepresen-teerd, een reflectie op de geslotenheid van de persoon Breitner, de schilder die onze kijk op het oude Amsterdam bepaald heeft.
...

64

Frank Lloyd Wright

1963

Kunstenaar Eric Claus
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Na Berlage wordt voor de tweede maal een architect geeerd, de Amerikaanse moder-nist Frank Lloyd Wright (1867-1959). Het geplooide gezicht van een oude man, in brede vlakken opgezet. De sporen van de vingers van de beeldhouwer werken als rimpels mee aan de indruk van ouderdom. Ben enorme wangpartij die de indruk van de breedte van het gezicht versterkt, te meer daar de hals is weggelaten. Een platte hoed met een brede rand dekt het hoofd. De kop is excentrisch van het penningrond, dat geeft aan de rechterkant wat meer ruimte om belettering aan te brengen. De typografie is origineel: nu eens niet letters die men draaien moet om te lezen maar een verloop van boven naar beneden. In een eigenzinnige afbreking dansen de let-tergrepen naar onderen toe, tezamen de naam van de architect vormend. 'I think as I'll act as I am', een regel die Claus vond in een `Worksong' van Wright uit 1896, in letters die spiegelen met de voorkant. De tekst kan als een motto gelden. Boven het midden het vignet dat de eigenzinnige architect gebruikte om zijn ont-werptekeningen te signeren. Het geheel is zo opgevat dat vignet en spreuk zelfstan-dige, elkaar aanvullende beeldelementen zijn geworden. Deze innoverende aanpak zou Claus in de toekomst verder in een prachtig penningoeuvre exploreren.
...

65

Shakespeare

1964

Kunstenaar V.P.S. Esser
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Van William Shakespeare (1564-1614), de grootste schrijver ooit, zijn er, afgezien van twee weinigzeggende gravures en de kop van het grafmonument in Stratford-upon-Avon, geen portretten. Mogelijk is dit een stimulans voor Esser geweest; het lijkt dat hij er genoeg aan had te weten dat de dichter een hoog voorhoofd en een puntneus had. Het uitzonderlijke is wat Esser met die beperkte gegevens deed: een kop in hoogrelief met een hoog opgetrokken wenkbrauw die verwondering en oplettend-heid tegelijk suggereert. Er is een aanzet van een oorbel. De kleine kraag steunt de plaatsing van het hoofd dat gesteld is tegen een verdiept fond. Die diepte krijgt een tegenwicht in de boiling van het haat Voor de keerzijde gebruikte Esser letters als een zelfstandig vormelement, de letters die Shakespeare's naam vormen zijn in een ritmische calligrafie ineen gevlochten rond zijn in Romeins schrift weergegeven jubileumdata. Typerend en innoverend is Esser's techniek van stempelen waardoor als bij een geleid toeval een prominente rand is ontstaan. Een meesterwerk dat de beeldhouwer koos uit de ruim driehonderd Shakespeare-varianten die hij in de loop der jaren modelleerde.
...

66

Ruimtevaart

1964

Kunstenaar Jan Snoeck (1927-)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 49 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Ik dacht altijd dat dit een penning zonder tekst was. Ik hield hem verkeerd en had daardoor nooit gezien dat de letters van het woord `ruimtevaart als een zoekplaatje op de voorzijde verborgen zijn. Snoeck zegt er zelf over: 'De penning is gevormd uit associaties met de ruimtevaart; de mens die dankzij zijn technische verworvenheden op het punt staat de ruimte te veroveren maar het wezenlijke van deze verwerving is geen calculatie maar een avontuur'. De hoekige vormen geven met de glans van het brons een technische associatie. De keerzijde roept in de holte van de penning een beeld op van de ruimte met zijn vele hemellichamen en constellaties, als door een telescoop gezien. Op het eerste gezicht zou men deze slagpenning met zijn hoge relief en enigszins ruw oppervlak voor een gietpening houden. Begeer die de uitvoering voor haar rekening nam, heeft hiermee een knappe prestatie geleverd. De Haagse beeldhouwer Snoeck heeft zich in latere jaren vooral toegelegd op het ver-vaardigen van grote, pittig gekleurde ceramische beelden.
...

67

Hendrik de Keyser

1965

Kunstenaar Frank Letterie
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 62 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het moet voor Letterie, leerling van Esser, een stimulerende gedachte zijn geweest een penning te maken van een collega uit het verleden. Er was echter weinig beeld-materiaal van de Amsterdamse stadsarchitect en beeldhouwer Hendrick de Keyser (1565-1621), Letterie werkte naar een prent van Jonas Suyderhoef. Daar staat De Keyser in trois-quart uitgebeeld, maar Letterie maakte een profielportret. De kop is uitgesproken geboetseerd: opgebouwd uit kleine propjes klei in hoogrelief waardoor licht en schaduw vrij spel krijgen. Daardoor is het een van de meest 'impressionistische' portretten van de Vereniging geworden. Letterie vertelde dat vrienden hem er op wezen dat de penning eigenlijk een zelfportret geworden was; hij droeg in die tijd een elegante snor en baard en een forse bos haar. De keerzij de geeft de toegangspoort van het Rasp- of Tuchthuis van Amsterdam, ontworpen en gebeeldhouwd door De Keyser.
...

68

150 jaar Koninklijk Penningkabinet

1966

Kunstenaar Eric Claus (*1936)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 74 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Claus heeft de lastige opgave 150 jaar Koninklijk Munt-en Penningkabinet te her-denken op een knappe wijze opgelost door de cirkelvorm verschillende malen te laten terugkomen - bij munten en penningen denken wij tenslotte aan een cirkelvorm. Fen losse belettering, geschikt rond een voorstelling van twee bezoekers van de tentoonstelling, aandachtig gebogen over een vitrine. Daarboven een kannetje dat een muntschat geherbergd heeft, die door de staf van het Penningkabinet schoon gemaakt, onderzocht en gepubliceerd is. Op de andere zijde (ook zo aardig: er is eigenlijk geen hiërarchie) worden een munt en een penning gesuggereerd: de munt door een kopje, de penning door een paard en ruiter, een tijd lang een favoriet thema van Claus. Fen muntweegschaaltje verwijst naar de wetenschappelijke bewerking van het materiaal. Het was een overname door de Vereniging van een opdracht aan Claus die het Ministerie van CRM voor deze gelegenheid had gegeven.
...

69

Ruiter te Paard

1967

Kunstenaar Arthur Spronken
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 40 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Hoewel Spronken ook ander werk gemaakt heeft is hij bekend geworden door zijn fascinatie voor paarden. Het paard, romantisch symbool voor kracht en passie, is op de kleine penning door Spronken plastisch en dynamisch neergezet. Bollende, zich herhalende vormen die evenzeer de ruiter als het dier betreffen. Zij lijken dan ook organisch aan elkaar gegroeid te zijn. Contrasterend in vorm zijn de smalle, spits toelopende benen. De keerzijde geeft een model van de voorkant. In brede vlakken en minder gedetailleerd verschijnt het paard als torso met een afgeknipte staart, tegen een gladder fond dan de voorkant. Zo kunnen wij zelf zien op welke wijze de beeldhouwer tot zijn definitieve vorm gekomen is; dat geeft inzicht in het werk-proces.
...

70

Leda en de Zwaan

1967

Kunstenaar Fred Carasso (1899-1969)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Na tien jaar werd Carasso weer gevraagd een ontwerp te boetseren. Hij koos een mythologisch thema, niet verwonderlijk voor iemand die opgegroeid is in de medi-terrane wereld. Leda met de zwaan is een prachtige plastiek geworden en de eerste van de uitgaven van de Vereniging waarbij hetgeen op de voorzijde opgeroepen wordt, volledig doorgaat op de keerzijde. Het is geen penning meer in strikte zin: Carasso schiep zijn eigen genre maar hield vast aan de cirkel. Hier heeft vormdwang geleid tot vormvondst. Het was het resultaat van jarenlang proberen, experimenteren en nadenken. Een gehurkt naakt in vervoering, in innige omstrengeling met de zwaan wiens snavel haar lippen raakt. Door Carasso kunnen wij open blijven staan voor de subtiele relaties tussen beeldhouw- en penningkunst.
...

71

Isra��l 1948-1968

1968

Kunstenaar Theresia van der Pant
Materiaal slagpenning, roodkoper
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 76 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Nederland heeft altijd een sterke verbondenheid met de staat Israel gekend: een goede reden om bij het twintigjarig bestaan van de natie een herdenkingspenning uit te geven. Maar hoe gedenk je een jarig land op een penning? Van der Pant koos voor de groei van het land uit de dorre woestijn en vond daarvoor op de keerzijde een regel van de profeet Jesaja 35:1, die de grootheid en de heerlijkheid van het volk Gods bezingt. Op de voorzijde modelleerde zij de symbolisch geladen olijfboom, een zware, bijna levenloos lijkende stronk die nieuwe takken krijgt. De groeikracht is zo groot dat de penningrand te klein is voor de uitlopers. De massieve plastiek van de stronk vindt een echo in het gewicht van de penning. De keerzijde draagt in het rond de tekst uit Jesaja in het ongepunteerde Hebreeuws en in het Nederlands: `Verblijden zullen zich de woestijn en het dorre land, jubelen zal de steppe en bloeien als een roos'. In het midden is met een guts een kuiltje gemaakt waarin stenen en kiezels liggen. Als slagpenning is het een technisch meesterstukje uit de werkplaats van Begeer die de doordachte conceptie van Van der Pant aldus heeft kunnen uitvoeren.
...

72

Herdenking begin 80-jarige Oorlog

1968

Kunstenaar Hemk Dannenburg (1918-1986)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 61 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Een ingetogen portret van Willem van Oranje (1533-1584) met een bijna korrelig modelé waarin iets van de vroege ouderdom van de geportretteerde met zijn kapje doorschemert. Dannenburg, leerling van Bronner, boetseerde een ondoorgrondelijk gezicht met een suggestie van een dunne baard. 'Pro lege, grege, rege', staat rond de kop te lezen. Voor recht, volk en koning. Een bekende spreuk die de Prins meermalen gebruikte in proclamaties in 1568 en de volgende jaren. Op de keerzijde - de penning draait, uitzonderlijkerwijs, om de horizontale as - symboliseren de leeuw en de panter, de strijd tussen de Nederlanden en Spanje. De medailleur kwam op het idee de vijand weer te geven als een panter door een prent die hij aantrof in Jan en Annie Romein's Erflaters van onze beschaving, waarop Margaretha van Parma staat afgebeeld in het gezelschap van een panter. De uitwerking van die gedachte is superieur: de cirkelvorm is een arena geworden waar de roofdieren gespannen en argwanend om elkaar been draaien. Het gevecht kan elk moment beginnen.
...

73

Zomer

1969

Kunstenaar Ruth Brouwer (*1969)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 64 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Zo simpel, eigenlijk; een moeder met kind omgeven door bloemen- en bladertakken. `Zomer' staat in grote letters op de keerzijde. lets van de rijpheid, de volte en de warmte van de zomer straalt van het ontwerp. Brouwer is leerlinge van Esser; zij heeft een zeer eigen oeuvre op haar naam staan. Haar thema's zijn niet hemelbestormend, noch springt haar vormgeving direct in het oog. Maar haar aanpak, die van de bezonken vertelling, is een verhaal van iemand die zijn eigen weg zoekt en vindt. Een suggestie van eenvoud en ongecompliceerdheid, het resultaat echter van wikken, wegen en doordenken. De afwisseling tussen groot gehouden vlakken en detaillering, de vriendelijke gezichtsexpressie en de forse belettering maken deze penning een uitgesproken werk van een echte beeldhouwer.
...

74

150 jaar elektriciteit | Ampère

1970

Kunstenaar Renze Hettema (*1927)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Electriciteit is niet zichtbaar, Grieken en Chinezen kenden het verschijnsel en deden er onderzoek naar. Later waren er onderzoekers als Gilbert, Du Fay, Van Musschenbroek, Franklin en Volta. De verstrooide Franse geleerde Andre Marie Ampère (1775- 1836) bestudeerde de wisselwerking tussen electrische stromen en magneten en tussen electrische stromen onderling en legde daarmee de grondslag voor de electrodynamica. De eenheid electrische stroomsterke is naar hem genoemd. Hettema heeft het zich niet gemakkelijk gemaakt door juist niet een voor de hand liggend portret te modelleren. Hij wilde op het kleine vlak duidelijk maken waar electriciteit over gaat, een streven naar exactheid; daarom zijn er een reeks electronen uitgebeeld, die aan Brailleschrift doen denken, met daaronder een plastische fantasie om aan te geven dat de electriciteit altijd al aanwezig was. De zijde met in strakke letters de naam van de geleerde heeft in het midden een hand om het tastende onderzoek en het streven naar beheersing van deze geheimzinnige natuurkracht te verbeelden.
...

75

Word wat gij zijt

1970

Kunstenaar Floyd T. deWitt (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Floyd DeWitt die onder Esser studeerde, boetseerde een schitterend meisjeskopje, een kind nog. Het is het dochtertje van de kunstenaar. Zij moet nog groeien en zich verder ontwikkelen, maar de kern is aanwezig. Ingetogen, met een argeloze kijk op de wereld; en niemand kan zeggen hoe zij uiteindelijk worden zal. Op de keerzijde een kind op een hobbelpaard en daaromheen de tekst: 'Word wat gij zijt'. Ontwikkel de mogelijkheden die je in je hebt. Het portretje van DeWitt staat in de traditie van de in Nederland zeer bewonderde Franse classicisten: Despiau, Osouf en Wierick. Zij ontwikkelden een aanpak met een hoogst subtiel, lichtvangend modelé, in contrast met de virtuoos-arbitraire werkwijze van Rodin.
...

76

Hoekig en rond

1971

Kunstenaar Friedrich C.J. Wevers (*1939)
Materiaal slagpenning, staal
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De beeldhouwer Wevers die zijn opleiding in Oostenrijk kreeg heeft een voorkeur voor harde materialen. Hij werkt graag in ijzer en sneed zijn penning `Hoekig en rond' in dat element en het werd door Begeer in dat zelfde metaal geslagen. Het eerste stilleven dat de Vereniging uitgaf. De weerbarstigheid van het materiaal wordt zichtbaar in de structuur van de huid; de vormen geven zich met moeite prijs. Flessen en vaten die men zich gewoonlijk als rond voorstelt zijn hoekig geworden. Een goed gevoel voor ruimtelijkheid spreekt uit het ontwerp, een thema dat in de beeldhouwkunst opkwam bij Magnelli, Brancusi, Picasso, Lipschitz en Laurens in het tweede decennium van de twintigste eeuw. Door Rodin was duidelijk geworden dat objecten een waarde op zichzelf kunnen hebben in de beeldhouwkunst; dat was voor die tijd voorbehouden aan de schilderkunst. IJzer is altijd gezien als een materiaal voor wapens of gewone gebruiksvoorwerpen en sinds de negentiende eeuw zo ongeveer synoniem geworden met industrie. Gonzalez en Picasso bewezen dat het mate-riaal ook op artistiek gebied eindeloos veel mogelijkheden biedt. Op die gedachte is voortgebouwd door onder anderen Smith en Caro, in Nederland door Visser, Mooy en Volten. `Zwaarden omsmeden tot ploegscharen' was het motto; de zachtheid van de rondingen op de keerzijde die aan fruit doet denken is de artistieke afgeleide van deze vruchtbare gedachte.
...

77

Maria Montessori

1972

Kunstenaar Nynke Jelles-Schepers (*1935)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  De Italiaanse pedagoge Maria Montessori (1870-1952) moest niets hebben van rigide onderwijssystemen en zij zette zich in voor een aanpak waar de individuele kwalitei-ten van het kind voorop stonden. Zij kreeg met haar opvattingen ook in Nederland veel aanhang. Ter gelegenheid van haar honderdste geboortedag werd zij met een penning gememoreerd door Nynke Jelles-Schepers, leerlinge van Esser. De tachtigjarige verschijnt met bontstola en handschoenen, haar opgeheven handen zijn essentieel voor haar wijze van expressie. De vormgeving is bewust enigszins vaag gehouden: Jelles-Scheper zocht naar een harmonische, vloeiende overgang van figuur naar fond, niet naar een scherp omlijnde beeltenis op een plat vlak. Op de keerzijde is de jonge, vrije mens verbeeld, een kind van achteren gezien. Daar omheen een geliefde uitspraak van Montessori: 'Via d'amore indicata dal bambino'. De weg van de liefde wordt gewezen door het kind.
...

78

Herder met schapen

1972

Kunstenaar Christel Seth-Höfner (*1933)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 63 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De uit Oostenrijk afkomstige Christi Seth-Höfner, die lessen bij Esser volgde, heeft zich in haar penningoeuvre in het bijzonder toegelegd op dieren en landschappen. Vooral dat laatste is een weinig gebruikt onderwerp in de Nederlandse penningkunst. Zij ontwierp een dunne, bollende penning, ademend in een avondlijke atmosfeer. Een herder met zijn schapen van de rugzijde gezien. Men denkt aan de gelijkenis van de goede herder. De piramidale opbouw van de compositie geeft de suggestie van een forse kudde die de herder volgt. De keerzijde geeft een groepje schapen dichtbij van voren weer. Hoewel opvallend weinig gedetailleerd komen toch de wolligheid, de hangende oren en het grazen prachtig uit. De holte van de keerzijde wordt benut om de plasticiteit van het groepje dieren in het centrum van het vlak krachtig te laten uitkomen. Zo geven voor- en keerzijde antwoord op elkaar, alsof er een verhaal wordt verteld. Dus echt die gelijkenis?
...

79

Huwelijkspenning

1972

Kunstenaar Niels Steenbergen (1911-1997)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Huwelijkspenningen zijn een burgerlijke variant van de Italiaanse humanistenpen-ning; zij zijn, net als de geboortepenning, in Nederland in de zeventiende eeuw ontstaan. Steenbergen heeft op verzoek van het Bestuur deze draad weer opgepakt, de leden konden hem voor tien gulden bestellen. Hij ontwierp een aan Breugel herinnerend stel met een vlezige anatomie, zittend op een bankje. Boven hen verschijnen een kip en een haan, symbool van de procreatie. In Steenbergen's puntige handschrift staat te lezen `Zijn linkerarm is onder mijn hoofd, zijn rechterarm omvangt mij.' Een strofe uit het Hooglied van Salomo. Het fond van de keerzijde is blank gelaten om namen in te graveren; de namen zullen omgeven zijn door takken van de levensboom met zingende vogels maar ook met knaagdieren. Die verwijzing is duidelijk.
...

80

Vondelparkslaper

1973

Kunstenaar J.H. Jorna (*1930)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Bronsgieterij Steylaert, Rumpt
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In de jaren '60 werd het Amsterdamse Vondelpark, bedoeld voor passende verpozing van de burgerij, bevolkt door lieden die daar zonder gène kwamen pitten en bij tijd en wijle handelingen verrichtten die ongeschikt waren voor de kinderblik. De beeldhouwer Jorna die een tijd lessen volgde bij de Italiaan Manza modelleerde zo'n vrijgevochten figuur. Een naakte, slapende jongen, van bovenaf gezien. Hij waant zich onbespied. De figuur is even gevoelig als krachtig geboetseerd; naast hem ligt zijn knapzak, een vogeltje en een boomblad geven de verwijzing naar de open lucht. De keerzijde is een indrukwekkend geheel van stempels en letters. Rond de uil der wijsheid die alles ziet zijn ironisch het wapen van Amsterdam, de datum, het vignet van de Vereniging en de signatuur van Iorna afgedrukt. Daarboven in klassieke Romein SPQA; Senatus Populusque Amstelodamensis, het bestuur en de bevolking van Amsterdam. Die laten dat allemaal maar gebeuren. `Dat cera fidem' - Het zegel geeft vertrouwen.
...

81

Le couple

1974

Kunstenaar Fons Bemelmans (*1938)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Sillen&cCo.,Koper- en metaalgieterij, Swalmen
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Bemelmans was begonnen als edelsmid maar heeft zich gaandeweg ontwikkeld tot een beeldhouwer met een voorkeur voor bollende, sterk plastisch gedachte vormen. Zijn ontwerp 'Le couple' beeldt een man en een vrouw uit in innige omstrengeling. Een eeuwig thema, zonder dat zouden wij er zelf niet zijn. Het is echter geen natu-ralisme geworden, dat kan het onderwerp zo vervelend maken; maar een liefdevolle observatie van een natuurlijk gegeven. Moeilijk had de beeldhouwer het met de vorm en de plaatsing van de benen op het vlak; ondanks die moeilijk geplaatste benen is het een van de meest populaire uitgaven van de Vereniging geworden. De keerzijde geeft een labyrinth: de weg langs hoogten en dieptes eer de een de ander vindt.
...

82

Leidse Universiteit

1974

Kunstenaar Ek van Zanten (*1933)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De arend, in de heraldische terminologie adelaar geheten, is de vogel die het meest op penningen voorkomt. Maar hij wordt op de voet gevolgd door de uil. Weten-schappelijke instellingen die niet geplaagd worden door een klein ego nemen de uil graag als attribuut; hij is tenslotte het symbool van de wijsheid. Welke soort uil uitgebeeld wordt is door de toegepaste stilering lang niet altijd duidelijk. Dat hoeft ook niet, want de symboolwaarde staat voorop. Van Zanten is voor zijn ontwerp voor het 400-jarig bestaan van de Leidse Universiteit uitgegaan van een oehoe. Deze grote uil heeft opvallende oren en onbevederde poten. Hij is door de beeldhouwer schijnbaar moeiteloos maar trefzeker gemodelleerd, de vlakken geven de suggestie van het verenkleed waarin de kop verzinkt. In het beweeglijke fond staat in bescheiden belettering: `Omnium virtutum sapientia princeps'. Van alle deugden is wijsheid de eerste; een spreuk van Cicero. Op de keerzijde staat sterk vereenvoudigd de plattegrond van de stad Leiden, waar Willem van Oranje in 1575 de eerste Nederlandse universiteit stichtte. Daarbinnen zijn de jubileumdata verwerkt. Het randschrift geeft de latijnse benaming van de stad en het devies van de Universiteit: Traesidium libertatis'. Bolwerk van de vrij-heid.
...

83

Vijftigjarig jubileum Vereniging voor Penningkunst

1975

Kunstenaar Paul Grégoire (1915-1988)
Materiaal Zilver, slingergietpenning
Bedrijf gieterij Argentor, Zandvoort
Afmetingen 29 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Dat een penning het onderwerp is voor een jubileum van een vereniging, die de belangstelling voor penningkunst wil bevorderen, ligt voor de hand; maar daarmee is nog niets gezegd over de vorm. Gregoire, die grote belangstelling voor de Oudheid had, ontwierp een triomfkar. Een voertuig dat wij kennen van Romeinse reliefs op triomfbogen en dat tijdens de Renaissance en later de verbeelding van kunstenaar en opdrachtgever prikkelde. Het in Nederland populaire bloemencorso is er een uitlo-per van. Gregoire's zegekar vervoert een penning; daarboven zweeft een Amor met pijl en boog. Die verwijzing is duidelijk. De kar wordt door twee paarden getrokken; het ene paard staat voor de emotie, het andere voor de rede en zij moeten elkaar, volgens Plato, in evenwicht houden. In dezelfde klassieke geest is de andere zijde. Een kloeke L - voor het getal vijftig - die de letters P en K in evenwicht houdt. Daarboven een lauwertak, ook zo'n klassiek gegeven. Gregoire sneed zijn ontwerp in negatief en modelleerde verder in positief. De penning is liggend in een boekje uitgegeven, waarin de toen vrij ongebruikelijke techniek van het slingergieten wordt uitgelegd. Begeer had deze techniek niet in huis en het is de eerste penning die elders is vervaardigd. De manier van presenteren is voor een aantal jongere kunstenaars stimulerend geweest; onder anderen Steyn en Varga hechten aan deze vorm. Men kan er tekst in kwijt en het werkt als de lijst om een schilderij; de voorstelling versterkend en isolerend van de omgeving.
...

84

Alice in Wonderland

1976

Kunstenaar Marianne Letterie (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 105 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Het onderwerp van Letterie is het witte konijn met de lange oren uit het verhaal van Lewis Caroll. Het meisje Alice vraagt aan het konijn de weg. Zijn antwoord is een wedervraag: waar wil zij eigenlijk naar toe? Alles is ondersteboven. Het verhaal speelt onder de grond, terug in de tijd, en iedere verwachting komt tegengesteld uit. Daarom zijn de cijfers op de wijzerplaat van het horloge van het konijn tegen de klok in geplaatst. Het konijn draagt op de keerzijde een keurig vest en op de voorzijde draagt hij een lorgnet: hij is heel geleerd. De voorzijde met het konijn - die later terugkomt als de maartse haas - is verdiept uitgevoerd als uitbeelding van de kuil waar Alice in valt en dan haar beroemde en veelgelezen avonturen beleeft. Letterie's vormgeving maakt een nuchtere indruk: een naturalistich dier maar met een brilletje. De zachte haren van de vacht komen prachtig uit. De keerzijde geeft het vest met knopen en al, zelfs een aanzet van een buikje is waar te nemen. Het horloge aan de ketting - waar de naam Alice op te lezen is - zit niet in het vestzakje maar zweeft: wij zijn in een andere wereld die Letterie overtuigend opgeroepen heeft.
...

85

Naaktstrand

1976

Kunstenaar Guus Helligers (*1937)
Materiaal slagpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Hellegers heeft het altijd betreurd dat hij op de Haagse Academie, waar hij van 1959 tot 1964 studeerde, niet met penningen in contact is gekomen. In zijn voorlaatste studiejaar, 1963 was de FIDEm-expositie in Den Haag en hij keerde er vervoerd van terug. Waarom had hi j nooit iets van die tak van beeldhouwkunst geleerd of zelfs maar gehoord? Het Bestuur, inhakend op de toen actuele situatie in Nederland, vroeg Hellegers een penning met het thema naaktstrand te ontwerpen. Hellegers varieerde op en speelde met het traditionele vlak van de penning; zijn variant ontstond vanuit het werken op en in vlak. Er kwarn een holle en bolle zijde. Het werd bij hem een vormthema. De bolle, naar buiten komende kant geeft de idee van openheid en vrijheid, passend bij de drie kinderen in deze onbezorgde situatie; spelend tussen de beweeglijkheid van zand, wind en water. De holle zijde beeldt, afgescheiden door een windscherm, een moeder en een grootmoeder uit, braaf zit-tend op hun strandstoel. Zo naakt zijn ze niet. Toen het ontwerp uitkwam gaf de beeldhouwer als toelichting: 'Op de bolle zijde het eeuwige spel van zon, zand en zee; kinderen verliezen zich in het bouwen van bij voorbaat verloren forten. In de - bescherming biedende - holle zijde 'n moeder en grootmoeder. Zij breien bloot zomerwarmte tot een winterdek'.
...

86

Zonder Titel

1977

Kunstenaar Ger Zijlstra (*1943)
Materiaal vacuümgietpenning, brons
Bedrijf Edelmetaaalgieterij Argentor, Haarlem
Afmetingen 75 mm
Fotograaf  
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het was voor het eerst dat het Verenigingsbestuur opdracht gaf voor een penning met een abstracte vormgeving. `Zonder Titel' heet hij; een favoriete naamgeving voor kunstwerken in de jaren '70 en '8o van de twintigste eeuw. Zijlstra ontwierp een penning waaruit weer eens blijkt hoe betrekkelijk het begrip `abstract' eigenlijk is. Zijn vormgeving geeft een directe associatie met zandstrand, zee, schuim en as. Organische, in elkaar overlopende vormen, waar de enige rechte lijn twee vlakke delen scheidt. Over die lijn is de klei met de vinger uitgeveegd; dit nodigt uit tot navoelen. De penning is niet helemaal rond: een klein uitsteeksel verlevendigt het geheel. De keerzijde geeft een mooi contrast: die is glad gehouden met in het midden alleen het vignet van de Vereniging en de signatuur van de kunstenaar.
...

87

A. Roland Holst

1977

Kunstenaar Charlotte van Pallandt (1898-1997)
Materiaal gietpenning, brons, cire perdue
Bedrijf Kunstgieterij 'De Olieslag', Brummen
Afmetingen 93 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Charlotte van Pallandt is als beeldhouwster eigenlijk autodidact, en vormde zich grotendeels in het buitenland. In Nederland had zij contact met Dupuis, Termote, Wenckebach, Andriessen, Carasso en Wezelaar. Mogelijk komt het door de afwezigheid van een traditionele scholing dat er geen beeldhouwer is geweest die zo verschillend geëxperimenteerd heeft met het traditionele thema portret als Van Pallandt, ook wel genoemd -La grande dame de la sculpture néerlandaise-. Die erenaam is terecht. Zij werkte in hout, verscheidene steensoorten en vanaf de jaren vijftig vooral in was en klei. Die laatste materialen gaven haar de mogelijkheid verder te werken als het model al vertrokken was; dan was haar concentratie het grootst. De met haar bevriende dichter A. Roland Holst stond - of beter gezegd zat, want hij viel telkens in slaap - model voor een levensgroot portret in 1963. Van Pallandt boetseerde vier verschillende versies, één ervan is verscheidene malen afgegoten in brons. Voor de Vereniging ontwierp zij drie penningen waarvan de minst naturalistische is uitgevoerd. De kop van de oude prins der dichters heeft zijn open vorm en volume gekregen doordat over kleine bolletjes parallelle stroken van reepjes was gerangschikt zijn die de hoofdlijnen van de kop structureren. De openheid maakt de kop uniek: want ondanks de beperkte massa is er een duidelijke herkenbaarheid en een suggestieve werking en kracht. De keerzijde geeft naam en levensdata in een typografie die niet van de hand van Van Pallandt is - daar heeft zij zich nooit op toegelegd.
...

88

Linnaeus

1978

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal gietpenning, messing
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In jaren was er geen trois-quart portret meer door de Vereniging uitgegeven: zo'n portret kwam bij de herdenking van de Zweedse botanicus en natuuronderzoeker Carolus Linnaeus in een ontwerp van Christien Nijland. Linnaeus was de bedenker van de binaire nomenclatuur voor planten en dieren, een naamgeving die nog steeds wordt gebruikt. Het portret is zeer algemeen gehouden met geringe aandacht voor detaillering; het bijzondere zit in de wijze waarop Nijland de belettering rond de kop en de pruik heeft toegepast. Een losse, ornamentele behandeling van letters en cijfers die in wisselende grootte en richting verspreid zijn over het vlak. De haarlokken van Linnaeus en de belettering samen geven een prachtige, levendige en ritmische compositie rondom het portret. Een aanpak waarmee haar leraar Esser begonnen was, en die hier op een zeer persoonlijke en inventieve wijze is uitgewerkt. Dat blijkt nog duidelijker op de keerzijde: in een oude boom, symbool voor het leven, is in de kruin en buitenste takken 'Systema naturae' verwerkt, verwijzend naar de titel van Linnaeus' hoofdwerk. In de wortels van de boom is 'Uppsala'verwerkt en opgenomen, de universiteitsstad waar hij hoogleraar was.
...

89

Bertolt Brecht

1978

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  De door Rodin zo sterk gepropageerde gedachte dat beeldhouwkunst handwerk is en dat de sporen daarvan in het resultaat - expressie omgezet in techniek - zichtbaar mogen zijn, heeft Esser met vrucht in praktijk gebracht en op zijn leerlingen overgedragen. Het bijzondere van Steyn's Brecht is de Zeer nadrukkelijke maar effectieve en originele vormbehandeling: een vingerafdruk op de slaap. Deze holte vult een groot deel van de kop Zonder een opdringerige werking te krijgen en de boven- en achterkant van de schedel krijgt er meer volume door. De kop van de Duitse dichter en toneelschrijver Bertolt Brecht (1898-1956) ver- schijnt hoog op het fond, een ironische blik en een schitterende suggestie van een stalen brilletje waardoor hij naar de Wereld kijkt. Steyn modelleerde en groot aantal varianten: een lezende, een alerte, een te1eurgestelde, een martiale, een bezonnen Brecht, etcetera. Hij koos uiteindelijk voor een strijdbare Brecht, een synthese die bovendien goed gelijkend is. De keerzijde geeft staande de volksdichter in profiel met zijn onafscheidelijke arbeiderspet met naast hem een laconiek citaat uit zijn Dreigroschenoper: 'Es geht auch anders doch so geht es auch'. Dat geldt voor Brecht's kijk op het leven maar niet voor de creatie van Steyn: zó is hij en niet anders.
...

90

200 jaar Teyler's Stichting

1979

Kunstenaar Franciska Weinberg (*1950)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 58 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Teyler's Stichting is Nederland's oudste museum, gewijd aan kunsten en weten- schappen. Gesticht in 1778 in Haarlem, is er na iedere honderd jaar een vleugel bijgebouwd, maar de oorspronkelijke presentatie is onveranderd gebleven. Een groot deel van de collectie bestaat uit geologie, botanie, biologie en natuurkundige instrumenten, een penningkabinet en een uitzonderlijke prenten- en tekeningenverzameling. De geologie, botanie en natuurkunde zijn uitgebeeld op de penning - niet de kunsten want dat is het ontwerp van Weinberg zelf. Uitgegaan is van een ammoniet, een prehistorisch, slakkenhuisachtig dier. lneenge- kruld als de snuit van een olifant waar bij de opening sporen van varens verschijnen en de pootafdrukken van een egel; draaiing en afdrukken geven het beeld van verloop zonder een hoofdrichting. De keerzijde beeldt de beroemde electriseermachine van Van Marum uit; de vormen van de koperen bollen en de grote glazen schijven vinden een herhaling in het pen- ningrond. Het is een knappe en doordachte samenvatting geworden van hetgeen Teyler's museum belangrijk maakt.
...

91

Vredespenning

1979

Kunstenaar Niel Steenbergen (1911-1997)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 95 mm
Fotograaf  
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Steenbergen was een zeer productief kunstenaar; eerder werkend vanuit een teveel dan vanuit een tekort. Dit heeft tot gevolg gehad dat niet al zijn ontwerpen even geslaagd zijn; de Vredespenning is er een voorbeeld van. Daniel in orantehouding in de leeuwenkuil is uitgebeeld met boven zich twee wachters. De bedoeling is waarschijnlijk geweest de weerloze rechtvaardige uit te beelden. De keerzijde geeft Tobias en de vis; wat doen die daar eigenlijk? Om het in een cirkel gevatte figuurtje met de vis de tekst: `Armis potentius aequum'. Het recht is sterker dan de wapenen. De symboliek blijft voor de beschouwer onhelder want de twee aan het Oude Testament ontleende figuren hebben weinig met het thema Vrede te maken.
...

92

Vierkant met cirkel en hoek

1980

Kunstenaar Lijsbeth Teding van Berkhout
Materiaal Gepolijst roodkoper, gestanst en gebogen
Bedrijf Germefa B.V. Fijnmechanische precisietechniek, Heiloo
Afmetingen 60x60x3 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Dat een edelsmid - nog niet zo lang geleden sierkunstenaar genoemd - zich met penningen bezig houdt, is niet zo bijzonder; dat komt al eeuwen voor. Maar voor de Vereniging was het lang geleden dat iemand uit het gebied van de kunstnijverheid een opdracht gekregen had; de laatste was in 1929 Chris van der Hoef; die had overigens wel een respectabel penningoeuvre op zijn naam staan. Lijsbeth Teding van Berkhout is dus edelsmid, zij kreeg haar opleiding aan de Amsterdamse Gerrit Rietveld Academie. Door zijn strakke vormgeving lijkt haar penning op het eerste gezicht designachtige trekken te vertonen, maar haar werk is nu juist niet seriematig. Zij hecht zeer aan de afwerking met de hand, iets wat ongeschikt is voor fabrieksmatige productie. Zij lijkt te zijn uitgegaan van de basisvorm waaruit een penning ontstaat: een cirkel die zijn plaats zoekt in het vierkant. Het vlakke aspect wordt door de verhoging door-broken. Zij heeft het principe herhaald: de penning bestaat uit twee identieke delen die goed passend in elkaar geschoven worden. De tekst, in dit geval het kunstenaarsvignet en de jaarletter, worden pas zichtbaar en leesbaar als de penning opengeschoven is. Het aanzicht is afhankelijk van de positie die de twee onderdelen ten opzichte van elkaar innemen; open, gesloten of op weg. Het meest wezenlijke is het element tijd dat in deze penning is gebracht: er is, door de geboden mogelijkheid van beweging geen vaststaande vorm, gezichtspunt of positie. Die kunnen eindeloos gevarieerd worden en zullen, zoals bij het werk van Calder, altijd anders zijn. Dat is de grote artistieke verdienste van dit ontwerp.
...

93

A bird in the hand is worth two in the bush

1980

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Misschien de meest `expansieve' penning die de Vereniging heeft uitgegeven: een prachtig naaktfiguurtje voor wie het penningrond een beperking lijkt, zozeer wordt het hele vlak gevuld waardoor er nauwelijks een fond zichtbaar is. Het figuurtje heeft de vrolijke robuustheid die wij ook uit ander werk van Van de Vathorst kennen. De keerzijde toont de tekst omgeven door dicht gebladerte. De titel bedacht de beeldhouwer tijdens een reis door Australie, waar 'bush' staat voor het wilde, ongecultiveerde gebied. Van de Vathorst heeft het spreekwoord met zijn penning dubbelzinnig gemaakt: 'bird' is niet alleen een vogel maar ook, feministisch niet geheel correct, een meisje of vrouw. De kijker houdt haar in de hand. Als hij verder heel goed kijkt ontdekt hij ook nog tussen de bladeren de signatuur van de beeldhouwer en het vignet van de Vereniging.
...

94

Geboortepenning

1981

Kunstenaar Jet Schepp (*1940)
Materiaal Brons, gepatineerd, gietpenning
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 52 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Omdat de Vereniging het belangrijk vindt de traditie van familiale penningen levend te houden is, na de geboortepenning van Christien Nijland uit 1962, opnieuw zo'n opdracht gegeven als jaarpenning, ditmaal aan Jet Schepp. Zij is leerlinge van Esser en Gregoire. Haar liggende kindje met die ontroerende onhandigheid van het nog niet kunnen staan is omgeven door een tekst van Bilderdijk. 'In 't verleden ligt het heden - in het nu wat worden zal'. De tweede regel gaat door op de keerzijde en omcirkelt kinderspeeltuig dat in de box gehangen wordt. In de rand kan een naam gegraveerd worden.
...

95

Holle Bolle Gijs

1982

Kunstenaar Cornelis de Vries (1922-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 64 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Holle Bolle Gijs, de figuur uit het Hollandse kinderliedje die zoveel moest eten - 'een heel paard half' - is het onderwerp van De Vries. Het lag voor de hand dat de veeleter op de bolle kant van de penning verscheen, maar vorm, tekening noch plaat-sing zijn gelukt. De ontwerper is er gewoon niet goed uitgekomen; penningmaken is en blijft een vak.
...

96

Kiem

1982

Kunstenaar Wien Cobbenhagen (*1959)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  In het werk van Cobbenhagen, leerling van de Rijksakademie, speelt groeikracht een belangrijke rol. Op een natuurlijke en overtuigende wijze heeft hij groei-elementen in het verdiepte fond van de penning uitgebeeld. Een uitbollende zaaddoos en ont-kiemde plantjes zijn in een losse verdeling, verhoogd en verdiept in de cirkel neergezet. Daardoor kan het penningrond ook als een kiemelement gezien worden. Bij-zonder is dat wat ik als plantaardig zie ook heel wel insecten zouden kunnen zijn. Als er een stip is waar groei en beweging een overheersende rol speelt dan is het wel de barok. In die stijl heeft Cobbenhagen het vignet van de Vereniging op de keerzijde opgevat. In zwierige beweeglijkheid spreiden de twee ineengestrengelde letters zich in verhoging en verdieping expansief uit over het penningvlak.
...

97

Anti-kernbom

1983

Kunstenaar Louise Metz (1918-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  In de jaren '8o van de twintigste eeuw bestond er in Nederland een algemeen onbe-hagen over, om niet te zeggen angst voor, over de bedreiging die de alomtegenwoor-dige kernwapens bieden. Een opgave om dat plastisch weer te geven. Metz boetseerde twee hoogst beweeglijke paarden in een gespannen modele; de een steigerend, de ander stervend. Het penningvlak is bijna te beperkt voor hun forse lijven met Griekse koppen. Tussen hen in staat te lezen: `Sapere aude'. Durf verstandig te zijn; een regel uit de Epistolae van Horatius. De keerzijde beeldt op een vlak fond in verhoging een vredig tafereel uit: een slak die uit zijn huisje komt en een groepje paddestoelen, beschenen door de maan. `Sapienti sat' is er tussen geschreven. Voor een goed verstaander is dit woord - en dit beeld - genoeg.
...

98

Hugo de Groot

1983

Kunstenaar Jos Reniers (*1948)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Hugo de Groot (1583-1645) is misschien wel het meest bekend door zijn spectacu-laire ontsnapping in een boekenkist uit het Muiderslot; vergeten wordt vaak dat hij daar terechtgekomen was als gevolg van schandelijke behandeling door zijn intoler-ante landgenoten. Van blijvender belang is het juridische werk van de humanist De Groot, zijn De jure belli et pacis, en Mare librum zijn het bekendste gebleven. Reniers, leerling van Steyn, heeft zijn opvatting van de geleerde op een wijze aange-pakt die ook elders zijn effectiviteit bewezen heeft. Een verdiept fond als basis waar-in het portret, gesteund door een schematisch aangegeven kraag in hoogrelief ver-schijnt. Het achterhoofd loopt mee met het penningrond, wang en kin zijn in brede vlakken opgezet; snor en puntbaard kregen met enkele fijne incisies een accent. Een bijna onopgemerkte verdieping loopt als een diagonaal over de slaap. Op de bolle keerzijde staat in een samenkomen van vlakken, in dunne verhoogde let-ters, en in een mooie overgang van rond naar recht de naam van de geleerde.
...

99

De Bot / Günter Grass

1984

Kunstenaar Frank Letterie (*1931)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Frank Letterie had een vrije opdracht gekregen en hij koos voor een boek dat hem na aan het hart lag: Der Butt van de Duitse auteur Gunter Grass. De hot is een oeroude, sprekende en alwetende vis. De visser die hem bij het begin van het verhaal weer in de zee terugzet verkrijgt als dank onsterfelijkheid en de bot zal hem als mentor door de eeuwen begeleiden. Letterie schrijft in zijn artikel in De Beeldenaar over de onmogelijkheid het verhaal, sprookje, of mythe van 700 bladzijden in barokke verteltrant ook maar enigszins samen te vatten. De voorzijde beeldt de dikke, argwanende kop van Gunter Grass met zijn hangsnor uit, in een symbiotische verbintenis met de bot die hem raadgevingen influistert. Op de keerzijde zijn een man en een vrouw neergezet, in aandachtige en liefdevolle beschouwing van een kindje. Zij zijn omgeven door een haag van pompoenbladeren, een in Noord-Duitsland geliefde vorm van prieel. Letterie was begonnen als een uit-gesproken boetseerder, zoals te zien is bij zijn De Keyserpenning uit 1965; maar hij ontwikkelde bij deze verenigingspenning een nieuwe techniek. De Bot is niet gemodelleeerd maar gesneden uit een schijfie gedroogde klei. Dat verklaart de brede vlakken van de figuratie. Het is de grote verdienste van Letterie dat hij door zijn opvatting en presentatie, de beschouwer benieuwd maakt naar een boek dat hij niet kent. Memoreren is de oudste functie van een penning, nieuwsgierig maken hoort daarbij.
...

100

Willy the Naughty Cat

1984

Kunstenaar Carla Klein (1943)
Materiaal brons, gietpenning
Bedrijf Bronsgieterij Steylaert, Rumpt
Afmetingen 60 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK vextra penning
   
Omschrijving  
  De Amsterdamse beeldhouwster Carla Klein, leerlinge van Esser, maakte een vrij ontwerp naar een kat die zij in Amerika tegenkwam. Vandaar de Engelse titel. Een grote voldaan slapende kat die met zijn stevige lijf en dikke staart tevreden uitzakt naar de onderrand van de penning. Het fond blijft vrij open ondanks de vulling van het vlak door het huisdier. Dit geeft de mogelijkheid het silhouet van hals en kop goed uit te laten komen. De keerzijde wil als contrast de ondeugende eigenschappen van 'Willy the naughty dat' doen blijken: een veelheid aan onregelmatige pootafdrukken die de los geplaatste woorden onaangetast laten.
...

101

Niels Holgersson

1985

Kunstenaar Marianne Letterie (*1945)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 90 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  In jaren had een Verenigingspenning niet zo'n prachtig vlak als de Ganzevlucht van Letterie. Een minimum aan verhoging, een zeer licht, korrelig oppervlak waar op de ene zijde een vliegende gans opdoemt, op de andere zijde twee met de vleugel van een derde. De lijnen vloeien ritmisch en krachtig; aan de onderrand van de vleugels zijn met parallelle incisies de veren en staart weergegeven. Het net niet gladde oppervlak geeft een suggestie van mist en wolken: herfsttij als de vogels gaan trekken naar warmer streken. Op de zijde van de ene vogel - en de titel - is een Jugendstilachtige lijn ingebracht met een elegante krul om het penningrond niet te star te maken en een visueel ant-woord te geven op de gebogen plaatsing van de letters. Het ontwerp bezit zo'n prachtige verstilling dat de literaire verwijzing naar Niels Holgersson, de jongen uit het boek van Selma Lagerlof, niet opvalt. Hij is tot kabouterformaat omgetoverd, vliegt mee op de rug van de ganzerik en beleeft zo zijn avonturen in heel Zweden. Zijn voetje steekt onder de vleugel van de bovenste gans uit.
...

102

Piet Esser

1986

Kunstenaar Wilfried Put (*1932)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Het lijkt een traditie te zijn geworden dat belangrijke beeldhouwers ook op Vereni-gingspenningen verschijnen. Dupuis werd in 1936 door Wichers uitgebeeld, Bron-ner in 1952 door Esser, Radecker in 1956 door zijn zoon, in 1956 De Keyser door Let-terie, en hier Esser door zijn leerling Put. Put heeft bij zijn Esser de grote lijn aangehouden, weinig detail. Het was bijna onvermijdelijk dat in het portret een forse echo aanwezig is van Esser's Rembrandt: de kraag die het hoofd steunt, de ronding van het petje die een mooie overgang geeft naar de cirkel. Maar ook het naar binnen toelopende fond dat de plastiek van het gezicht goed doet uitkomen. In eerdere studies werkt het petje alsof Esser een pastoor is; het zou een verkeerde suggestie zijn. Steyn schrijft: 'Heel goed is het loerende, het van onder het zware voorhoofd kijkende oog. De kraag die nogal naar achteren is gezet waardoor de kaak naar voren springt, onderstreept dit loeren. Stand is expressie! Subtiel is de echo van de kraag in het haar boven het oor: dit vormrijm geeft een compositaire stabiliteit in de rechterkant van het portret. Het profiel is scherp gesneden en markeert zich helder tegen het fond van de penning. Rechts zijn de vormen van het oor, haar en petje bewust wat vager gehouden en zij hebben de ondersteuning van de kraag hard nodig.' De keerzijde heeft in de holling alleen de naam van de beeldhouwer: kunstenaar, leraar, inspirator en vriend.
...

103

Duifje van Noach

1986

Kunstenaar Ruth Brouwer (*1930)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Koninklijke Begeer, Voorschoten
Afmetingen 42 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Zo klein van vorm en zo'n poetische concentratie: dat is de creatie van Ruth Brouwer. Het is ook eigenlijk geen duif maar een symbool van een vogel met een herkenbare olijftak. De vogel is in een cirkel gevat en om stijfheid te vermijden steekt zijn staart er overheen. Ook de cirkel waarin hij staat loopt excentrisch van het penningrond. Op de keerzijde is de tekst 'En zie een olijfblad was in haar snavel' uit Genesis 8:11: het bewijs dat het leven zijn loop zal hernemen. De keerzijde is aan de zijkant aflopend en evenmin geheel vlak. Maar waarom zou dat ook? Het geeft de penning een grote tactile bekoring.
...

104

Franz Liszt

1986

Kunstenaar Jos Reniers (*1948)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 95 mm.
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  De Hongaar Franz Liszt (1811-1886) is waarschijnlijk de grootste pianist geweest die ooit heeft geleefd. Reizend door heel Europa gaf hij overal concerten; hij was de eerste die avondvullende recitals gaf. Hij kwam zelfs in Zaltbommel hij overreedde er de dochter van de kerkorganist bij hem in Parijs te gaan studeren; zij werd later Madame Manet. Liszt had een opvallende kop. Witte manen golfden tot aan zijn hals en zijn gezicht werd geanimeerd door enige flinke wratten. Wij vinden ze terug bij de uitbeelding van Reniers die geen feiten wilde verdoezelen. Grote aandacht voor Liszt's karakteristieke haardracht die als vorm groot gehouden is. En, uitzonderlijk voor een 19de eeuws kunstenaar, geen baard. Fen toegeknepen mond en een priemend oog, een en al concentratie. De belettering draagt iets over van de grote greep die de klavierleeuw had op zijn ins-trument. De cirkel wordt nagenoeg gevuld door een buitenformaat F en L, door de overige letters in een beweeglijk patroon omspand. De voornaam in verhoogde letters, de achternaam in verdiepte.
...

105

Welkomstpenning

1987

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf bronsgieterij Volkers, Deil
Afmetingen 36 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Als verrassing voor nieuwe leden werd de welkomstpenning ingevoerd, de eerste werd ontworpen en ter beschikking gesteld door bestuurslid Theo van de Vathorst. Een hoogtepunt van dubbelzinnigheid: Wie houdt wie en wat nu eigenlijk vast? Fen vrouwtje dat een penning met de letter P vasthoudt en tegelijkertijd een mannetje omarmt die een penning met de letter K in de hand heeft en een vrouwtje omarmt? Of de beschouwer die een Van de Vathorst in handen heeft en zich verwondert en verheugt over dit ruimtelijke Droste-effect?
...

106

Het Nederlands Openluchtmuseum

1987

Kunstenaar Jannes Limperg (*1942)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Dun gegoten, licht bollend, in vier vlakken opgedeeld; een uiterst doordacht ont-werp. Het is de taak van een museum dingen uit het verleden in het heden te bewa-ren voor de toekomst. Die gedachte wordt verbeeldt: op de drie segmenten staat `morgen' - 'is heden' - 'verleden'. Op het vierde segment is de bedekking van de hoek naar achteren getrokken, er komt een ruitjespatroon te voorschijn, als om aan te geven wat bewaard wordt. Het zouden tegels kunnen zijn, die deel uitmaken van de grote collectie van het Openluchtmuseum. Het zou ook kunnen gaan over een weggevouwen molenzeil. Het zeil en wat daaronder ligt is anders gepatineerd -goudkleurig en groen - dan de rest van de penning, die is bruin. Dat is een nieuw gegeven in de Nederlandse penningkunst. De vier segmenten overlappen elkaar en draaien als de wieken van een molen. Dat verwijst naar een ander aspect van het museum en geeft tegelijkertijd een indruk van beweging en tijd en versterkt de drie woorden, die eveneens met tijd te maken heb-ben. De segmenten sluiten net niet op elkaar aan, er is nog een gat open gebleven. Daar ziet men de open lucht.
...

107

Huwelijks- of relatiepenning

1988

Kunstenaar Pépé Grégoire (*1950)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Steylaart, Zoelen
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  De penning toont aan beide zijden, zogoed als naadloos in elkaar passende profielen. Aan de ene kant zoenende aangezichten, aan de andere kant afgewende achterhoofden-genegenheid en afkeer, voorspoed en tegenslag zijn hier verenigd. Op de voorzijde zijn zicht, reuk en tastzin verbeeld als instrument van willende en liefdevolle zintuigelijkheid, terwijl op de keerzijde het gehoor gesymboliseerd wordt door oren, de antennes van het verstandelijke. Saamhorigheid is hier toongezet in elkaars tegendelen, de symbolen van wijsheid gebracht in een positie van misverstand. Beide kanten vormen samen één profiel en wel dat van de cirkel; het absolute evenwicht als zinnebeeld van elkaar instand houdende polen aan een as. Zij het dat daarin wel een knikje zit. Het verdient aanbeveling eventuele namen en data in de keerzijde te graveren, horizontaal en aan weerszijden van het midden. Als daartegen bezwaar bestaat, kan de zijkant uitkomst bieden.
...

108

De oude Rembrandt

1988

Kunstenaar V.P.S. Esser 1914-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Midden in de jaren vijftig werd Esser door de gemeente Leiden gevraagd een gedenkpenning van Rembrandt te ontwerpen. Zelden heeft een opdracht zo'n resultaat gehad: 600 verschillende versies waren in de loop der jaren het gevolg van de confrontatie van een kunstenaar uit het heden met vakgenoot uit het verleden. 'Een monument uit de geschiedenis van de Nederlandse penningkunst', noemde Steyn de Rembrandtpenningen van Esser; 'het symbool van zijn artistiek geweten'. De vroegste modellen beeldden de schilder in trois-quart uit maar al spoedig richtte Esser zich op het profiel. Zoals bekend zijn er veel zelfportretten van Rembrandt maar er bestaat geen profielportret. Dit deerde Esser niet, mogelijk was het zelfs een stimulans voor de artistieke dialoog met het model. Hij werkte er als gezegd vele jaren aan en de beeldhouwer was royaal met zijn ontwerpen: bij vrienden en leerlingen ziet men ze vaak ('cadeautje van Piet'), altijd weer andere, maar niet bij de Vereniging. Halverwege de jaren '80 heeft hij er twee aan de Vereniging, waar hij zich zo nauw bij betrokken voelde, ter beschikking gesteld. De keuze uit de vele modellen liet hij over aan Steyn, Van de Vathorst en Nijland; zij kozen voor een vroeg en een laat werk. De leden kregen er één toegestuurd en konden de andere bijbestellen. Het vroege portret uit 1958 laat de oude Rembrandt zien, het late, uit i984 de schilder in de volle kracht van zijn leven. Bij de Rembrandt uit 1984 vult de kop bijna het hele oppervlak. De kraag ligt laag in het vlak en de kop zit dicht tegen de bovenrand. De baret gaat over in de penningrand en versterkt de cirkelvorm, het haar is dun en gefragmenteerd. De onderkin steekt vooruit - men denkt aan de late zelfportretten. De vormen waaruit de kop in dit ontwerp is opgebouwd hebben een grote zelfstandigheid waardoor een losse structuur ontstaan is. Het geeft een in zichzelf gekeerde Rembrandt, een man met weinig illusies maar met grote concentratie. In Esser's volkomen eigen typografie verschijnt als een tastbaar monumentaal teken de initiaal van de schilder gestempeld in de keerzijde. Bij de Rembrandt uit 1958 is de kop even groot maar de penning laat in een groter formaat de kop van de oude schilder uitkomen tussen zijn baret en de smalle hori-zontaal van de kraag . Een, zo lijkt het, in één streek neergezette haardos, een bollende wang, een venijnige, ingevallen mond en een priemend oog. Het fond is, vooral ter linker zijde onrustig, dat draagt bij aan de dynamiek van het portret dat het midden houdt tussen agressie en resignatie. De keerzijde draagt in een verdiept calligrafisch netwerk de naam van de meester van licht en donker die, naar Italiaans voorbeeld, zijn voornaam als kunstenaarsnaam gebruikte.
...

109

De jonge Rembrandt

1988

Kunstenaar V.S.P. Esser (1914-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Midden in de jaren vijftig werd Esser door de gemeente Leiden gevraagd een gedenkpenning van Rembrandt te ontwerpen. Zelden heeft een opdracht zo'n resultaat gehad: 600 verschillende versies waren in de loop der jaren het gevolg van de confrontatie van een kunstenaar uit het heden met vakgenoot uit het verleden. 'Een monument uit de geschiedenis van de Nederlandse penningkunst', noemde Steyn de Rembrandtpenningen van Esser; 'het symbool van zijn artistiek geweten'. De vroegste modellen beeldden de schilder in trois-quart uit maar al spoedig richtte Esser zich op het profiel. Zoals bekend zijn er veel zelfportretten van Rembrandt maar er bestaat geen profielportret. Dit deerde Esser niet, mogelijk was het zelfs een stimulans voor de artistieke dialoog met het model. Hij werkte er als gezegd vele jaren aan en de beeldhouwer was royaal met zijn ontwerpen: bij vrienden en leerlingen ziet men ze vaak ('cadeautje van Piet'), altijd weer andere, maar niet bij de Vereniging. Halverwege de jaren '80 heeft hij er twee aan de Vereniging, waar hij zich zo nauw bij betrokken voelde, ter beschikking gesteld. De keuze uit de vele modellen liet hij over aan Steyn, Van de Vathorst en Nijland; zij kozen voor een vroeg en een laat werk. De leden kregen er één toegestuurd en konden de andere bijbestellen. Het vroege portret uit 1958 laat de oude Rembrandt zien, het late, uit i984 de schilder in de volle kracht van zijn leven. Bij de Rembrandt uit 1984 vult de kop bijna het hele oppervlak. De kraag ligt laag in het vlak en de kop zit dicht tegen de bovenrand. De baret gaat over in de penningrand en versterkt de cirkelvorm, het haar is dun en gefragmenteerd. De onderkin steekt vooruit - men denkt aan de late zelfportretten. De vormen waaruit de kop in dit ontwerp is opgebouwd hebben een grote zelfstandigheid waardoor een losse structuur ontstaan is. Het geeft een in zichzelf gekeerde Rembrandt, een man met weinig illusies maar met grote concentratie. In Esser's volkomen eigen typografie verschijnt als een tastbaar monumentaal teken de initiaal van de schilder gestempeld in de keerzijde. Bij de Rembrandt uit 1958 is de kop even groot maar de penning laat in een groter formaat de kop van de oude schilder uitkomen tussen zijn baret en de smalle hori-zontaal van de kraag . Een, zo lijkt het, in één streek neergezette haardos, een bollende wang, een venijnige, ingevallen mond en een priemend oog. Het fond is, vooral ter linker zijde onrustig, dat draagt bij aan de dynamiek van het portret dat het midden houdt tussen agressie en resignatie. De keerzijde draagt in een verdiept calligrafisch netwerk de naam van de meester van licht en donker die, naar Italiaans voorbeeld, zijn voornaam als kunstenaarsnaam gebruikte.
...

110

Een eeuw Concertgebouworkest

1988

Kunstenaar Eefke Cornelissen (*1937)
Materiaal brons, geslagen
Bedrijf W. van Veluw BV, Zeist
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK eerste penning
   
Omschrijving  
  Cornelissen is niet alleen fluitiste. Na haar conservatoriumopleiding ging zij naar de Vrije Akademie in Den Haag en vervolgens naar de Rijksakademie waar zij onder anderen onder Claus studeerde. Zij ontwierp een slagpenning. Zo'n penning was lang niet uitgegeven maar slagpenningen zijn tenslotte een wezenlijk onderdeel van de penningtraditie. Cornelissen zag het als een uitdaging haar liefde voor en kennis van de muziek in een oude, beproefde vorm te laten slaan. Er is geen hiërarchie: voor- en keerzijde zijn even belangrijk; het Concertgebouworkest en het Concertgebouw zijn niet van elkaar te scheiden. De zijde met de hoekige jaartallen laat de slinger van een metronoom zien, een instrument dat een musicus helpt bij het bepalen van exacte tempi, het symboliseert de voortgang van de tijd. Met het verder vrij gehouden penningvlak heeft zij de indruk willen geven van ruimte en beweging. De jaartallen accentueren de beweging van de slinger. Op de andere zijde, met de iets opstaande rand, staat als pronte verticaal een dubbele maatstreep met twee puntjes links daarvan: da capo al fine, de herhaling. Het teken geeft aan dat het woord 'Concertgebouw' als samenstellend deel bij 'Orkest' hoort; het duidt er op dat het woord herhaald moet worden bij het rechts in de rand staande woord 'Orkest'. Het eerste woord is zó op het vlak geplaatst als de musici gezeten zijn. De letter B is een molteken geworden, met een halve noot verlaagd; de letters samen werken als een klaroenstoot. Ondanks een eerste indruk van een zekere stijfheid, passend bij moderne geslagen penningen is het een uiterst doordacht ontwerp. De afgesleten klassieke attributen of symbolen van muziek zijn hier met succes vermeden.
...

111

150 jaar Nederlandse Spoorwegen

1989

Kunstenaar Lucie Nijland (*1944)
Materiaal roodkoper, geslagen, geglansd en gelakt
Bedrijf Adam Donner, Wuppertal
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: symboliseert het goed in elkaar schuivende NS vervoersysteem; frequent, direct en veilig. Keerzijde: Uit de letters N en S ontstaat een netwerk met knooppunten. De kussentjes-structuur duidt op comfort. De tekst slaat een brug over de vlakte/kanaal/weg? Data: 1839-1998, daartussen 150 jaar Nederlandse Spoorwegen. Rechtsonder staat het vignet van de Vereniging voor Penningkunst, de opdrachtgever. Lucie Nijland, geboren in 1944, woont en werkt te Amsterdam. Zij volgde de Academie voor Kunst en industrie te Enschede, afdeling typografie/illustratie, daarna de Rijksacademie van Beeldende Kunsten te Amsterdam, afdelingen schilderkunst en beeldhouwkunst. Naast haar vrije werk voert zij opdrachten uit zoals gedenkstenen, gevelstenen, plaquettes, reliëfs in metaalplaat o.a. voor architecten, bouwverenigingen en Stadsherstel. Hierin toont zij een duidelijke voorkeur voor het zelf ontwerpen en vervaardigen van letter/tekstbeelden in combinatie met het reliëf.
...

112

Het woord op afstand

1990

Kunstenaar Joop Hollanders (*1944)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf gieterij Argentor, Haarlem
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  'Het woord op afstand', de titel is van belang voor een goed begrip van Hollanders' vormgeving. De woorden zijn gereduceerd tot vier letters: het vignet van de vereniging dat verhoogd is aangebracht en liggend, op de horizontaal, gelezen moet worden. De signatuur van de beeldhouwer moet staand gelezen worden. Dan blijkt hoe cruciaal de horizontale inkerving is. Hij markeert de verhoging en de verdieping, vormen die op de keerzijde in hol en bol terugkeren. Het is dus niet alleen een scheiding tussen boven en onder maar ook tussen voor en achter. Dat is weer afhankelijk van welke kant men begint want er is geen hiërarchie tussen voor- en keerzijde. Steyn wijst er op hoezeer deze penning in het verlengde ligt van Hollanders' monumentale werk. Zijn beelden kenmerken zich door een in elkaar schuiven van vaak ronde vormen. Een beeld is gebonden aan zijn stand in de ruimte, een penning aan zijn vormgeving in de cirkel. Hollanders' beelden tonen vaak een verdichting van de vorm; hier bij zijn penning zien wij een uiteenschuiven binnen de gegeven cirkel. Een foto maakt niet goed duidelijk hoe sterk de tactile wisselwerking tussen beide zijden is. Steyn stelt: 'Het is een penning die in de hand gehouden moet worden om te ervaren hoe de abstracte beeldtaal vanuit de hand ontstaan is. Overal voelen we de de maat van een vinger, de druk van een duim, kneepjes van de hand. De penning heeft in het veld van de kunsten een sterk haiku-achtig karakter en is niet los te denken van natuurassociaties. Belangrijk is het geringe patina: als een vettige pasgevallen kastanje, glans'.
...

113

Coornhert

1990

Kunstenaar Auke Hettema (1927-)
Materiaal gietpenning, brons
Bedrijf Rijnlandse Kunstgieterij, Leiden
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Eén van de belangrijkste humanisten die Nederland in de zestiende eeuw heeft voortgebracht: Dirck Volckertsz. Coornhert (1522-1590), filosoof, theoloog, dichter en graficus. Een milde practicus die in een compromisloze tijd het compromis voorstond. Hij heeft als ethicus zich onder meer ingezet voor verbetering van het strafstelsel. Hettema heeft het frontale portret van Cornelis Cornelisz. van Haarlem uit het Frans Halsmuseum tot uitgangspunt genomen; een gestreng kijkende man met een naar boven uitlopende hoed met een smalle rand. De vormgeving herinnert aan die van zijn leeftijdgenoot Frank Letterie; een vergelijkbare opvatting in brede vlakken. De keerzijde toont twee hoekig gemodelleerde, vechtende mannen met het omschrift 'ledigcheijd alder quaeddoens oorsake'. Door nuttige arbeid kunnen boosdoeners en onverlaten weer op het rechte pad gebracht worden. De aanpak hoe de mens te verbeteren was toen wel anders dan nu, maar het denken daarover is in hoge mate door Coornhert gestimuleerd. Zijn gedachtengoed leeft voort in de Coornhert-liga.
...

114

Getrapt blok

1990

Kunstenaar Niko de Wit (*1948)
Materiaal geperst uit kneedbaar gemaakt messing
Bedrijf firma Van de Wetering, Boxtel
Afmetingen 90 x 69 x 22 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Op de grote stroom van gemodeleerde penningen moest wel een reactie komen; de abstractie had zijn intreden gedaan. Het Bestuur voelde zich door de leden gesteund omdat, zo bleek uit een enquète, het merendeel belangstelling had voor de penning als kleinplastiek, meer dan voor de herinneringsfunctie. Een abstracte kleinplastiek dus van de hand van De Wit. De penning is geïnspireerd op een beeld dat hij voor de gemeente Dordrecht maakte in 1984. De Wit wilde onderzoeken in hoeverre hij de kern van zijn monumentale beeld kon vertalen in het vlak van de penning. Zijn collega Frank Letterie schrijft: 'een zeshoekige penning die nog sterk het karakter van een plastiek behouden heeft en opgebouwd is uit drie vlakken, één liggend en twee opstaand. Een open ruimtelijke kant staat tegenover een gesloten zijde. De bedoeling van de maker is, dat de vorm en de maat de beschouwer uit zullen nodigen de penning ook ter hand te nemen en zo de tactile sensatie te ondergaan'. Het bleek niet mogelijk het ontwerp te slaan of te gieten. Hij is met een uitzonderlijk procedé bij een temperatuur van 700 graden tussen twee matrijzen geperst.
...

115

Vrouw in raam

1991

Kunstenaar Fons Bemelmans (*1938)
Materiaal brons, gietpenning
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Bemelmans, die in 1974 een penning voor de Vereniging gemodelleerd had, was opnieuw gevraagd voor een vrij ontwerp. Hij koos voor een integratie van voor- en keerzijde, een vrouw zittend voor een venster met een vogel. Het raam steekt als een affuit naar buiten, de borstomvang van de vrouw minimaliserend. De behandeling van het gezicht doet denken aan de opvatting van Henry Moore in de jaren dertig. De keerzijde laat zien hoe sterk die geïntegreerd is met de voorzijde: daar is, plastisch gezien, het hoofdmotief, maar er is geen hiërarchie. Een stevig gebouwde vrouw op de rug gezien, zittend voor een venster. Haar vormen zijn algemeen gehouden maar geven de suggestie van gezondheid en kracht. Omdat het hoofd zo klein gehouden is valt alle nadruk op de lichamelijkheid. Het sterk gepolijste oppervlak voelt prettig aan en nodigt uit tot aftasten. Dan bemerkt men de beweeglijkheid van het fond en de zelfstandigheid van de plastiek, gevat binnen een cirkel die een verhaal vertellen wil.
...

116

Welkomstpenning

1991

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal roodkoper
Bedrijf slagpenning
Afmetingen 50 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Christien Nijland voelt zich in haar werk verwant met Henk Zweerus bij wie zij enige tijd studeerde. Zij heeft met hem een Voorkeur gemeen voor een duidelijke vormafbakening binnen de compositie. Zij houdt van lintachtige vormen, die aan het Japanse origami herinneren. De door haar ontworpen achthoek is gevormd door een soort ring van Möbius viermaal in een rechte hoek om te vouwen. Daarbinnen is een zuiver vierkant ontstaan waarvan het lint de omtrek geeft. De hoofdvorm is aan voor- en keerzijde identiek met uitzondering van de in het vierkant geplaatste tekst. Aan de ene zijde het monogram van de vereniging; aan de andere, in kapitalen, de naam. Een heldere presentatie van een logische ontwikkeling van het denken in vlakken; mooi en koel.
...

117

Reispenning

1992

Kunstenaar Willem Noyons (*1956)
Materiaal 1ste gehalte zilver
Bedrijf atelier Willem Noyons, Utrecht
Afmetingen 47 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Deze 'Reispenning', die door zijn vorm aan de globe doet denken, memoreert de ontdekking van Amerika, nu vijfhonderd jaar geleden. De penning kan tot een 'kwadrant' samengevouwen mee op reis. Is de bestemming bereikt, dan biedt het beweeglijk ontwerp alle kans tot ruimtelijk spel. Op de bijgevoegde sokkel van zwarte kunststof kan de penning in een zelfgekozen stand geplaatst worden. Willem Noyons (1956) is vormgever en werkt te Utrecht. Hij ontwerpt o.a. sieraden, bedrijfsgeschenken en meubels voor particulieren, gemeenten en bedrijven. Daarnaast is hij werkzaam als vrij kunstenaar. Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: '1492' staat op de penning te lezen. Maar ook: 1992. De tweede datum is het jaar van ontstaan, de eerste die van de ontdekking van Amerika. 'Het is natuurlijk prachtig dat Amerika ontdekt is, maar nog mooier zou zijn als dat niet gebeurd was', schreef de Amerikaan Mark Twain. Hoe dan ook: de penning herinnert aan de ontdekking door de vorm van een globe met meridiaan en parallel. Een penning die tot kwadrant opgevouwen kan worden om mee op reis te gaan. Een nieuw gegeven, exemplarisch voor het onderzoek naar de grenzen van het medium waar kunstenaars al decennia mee bezig zijn. 'Wanneer is het nog een penning?' vragen sommigen zich in verwildering af. 'Als zij de intentie heeft een penning te zijn', luidt het conventionele maar effectieve antwoord. De vouwpenning kan als penning getoond worden in een houder van een soort schuimrubber die zelf weer uit twee delen bestaat: een cirkel in een vierkant dat verhoogd en verlaagd kan worden. Mooi is de zorgvuldige afwerking die zich ook uit in de soepele draaiing van de eveneens in zilver uitgevoerde scharnieren.
...

118

Belle van Zuylen

1993

Kunstenaar Paulus Reinhard (*1929)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem / tweede oplage: penninggieterij Tatyana
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Paulus Reinhard, geboren te Utrecht, volgde zijn opleiding aan de Jan van Eyck Akademie te Maastricht onder leiding van Prof. F. Carasso. Hij is lid van de Nederlandse Kring van Beeldhouwers. Zijn werk bevindt zich in diverse musea, openbare en particuliere collecties in Nederland, Frankrijk, Italië en Zuid-Amerika. Hij voert monumentale opdrachten uit in hout, steen en brons. Daar het slot Zuylen niet ver van mijn ouderlijk huis is gelegen, bezocht ik als kind op lange wandelingen met mijn vader de omgeving van het kasteel en zag dan het silhouet van het slot waar eens Belle van Zuylen woonde. Het is om die reden dat ik de Vereniging voor Penningkunst voorstelde een penning te vervaardigen gewijd aan deze bijzondere vrouw. Gebruik makend van de vorm van haar karakteristieke hoofd met het kapsel uit die tijd, vond ik een vormgeving, waarin ik de details van het gezicht weg liet. De handtekening ernaast vond ik in een van haar brieven. Op de keerzijde van de penning prijkt het kasteel met op de voorgrond de bekende "slangenmuur", met daarnaast de tekst uit een van haar muzikale werken die ik van toepassing vond op haar leven. Zie ook de [website van Paulus Reinhard](http://www.paulusreinhard.nl/). Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: De meest bijzondere schrijver die de achttiende in Nederland heeft voortgebracht: Isabella Agnetha Elisabeth van Tuyll van Serooskerken (1740-1805) die schreef onder de naam Belle van Zuylen, ook wel Isabelle de Charrière, de naam van haar latere echtgenoot. Zij schreef in de internationale omgangstaal van die tijd, het frans; daardoor is haar werk in Nederland relatief onbekend gebleven. Door de tiendelige uitgave door Van Oorschot is de belangstelling, ook internationaal, toegenomen. Zij was het voorbeeld van een verlichte geest. Reinhard, leerling Van Carasso, heeft maar zeer gedeeltelijk het bekende portret Van Maurice Quentin de la Tour tot uitgangspunt genomen. Het opgestoken haar en de elegante hals zijn aanwezig; maar het gezicht is een schim, als bij een afgesleten munt. Het profiel wordt versterkt door een diepe groef waarvan de aanzet boven aan de penning zit, en dit geeft een natuurlijke onregelmatigheid. In haar eigen rococohandschrift staat haar naam. De keerzijde geeft een impressie van het kasteel Zuylen, dat er thans heel anders uitziet. Reinhard heeft er een sprookjesslot van willen maken met beneden de 'slangenmuur' waar Belle als meisje speelde. Een slangenmuur is een ongestutte éénsteensmuur, die door zijn verticale golving zijn stijfheid krijgt. 'L'amour est un enfant trompeur'. De liefde is een bedrieglijk kind. Dit is ontleend aan een gedichtje van de schrijfster; Reinhard koos die regel omdat hij die karakteristiek achtte voor het leven Van Belle van Zuylen. Haar leven was inderdaad niet bijster gelukkig, maar haar romans, novellen en ontzaglijke hoeveelheid brieven zijn prachtig. Dat blijft met de visie van de beeldhouwer.
...

119

De koning en de vogel

1993

Kunstenaar Linda Verkaaik (*1956)
Materiaal brons, gegoten, geëmailleerd
Bedrijf bronsgieterij Stijlaart, Rumpt
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Direct valt de kleur op en het 'losse' karakter van de vorm. De penning is in brons gegoten en elk exemplaar is door de kunstenaar zelf geemailleerd. Een techniek die in combinatie met koper veelvuldig is toegepast maar met brons een technisch hoogstandje genoemd mag worden. Het is moeilijk om van een voor- en achterkant te spreken. Beide kanten bezingen een identiek thema: De koning en de vogel. De ene kant vertoont een duidelijk relief, de andere kant is vrijwel tweedimensionaal. Lijkt de driedimensionale kant chaotisch op het eerste gezicht, al gauw wordt de tweedeling duidelijk. Rechts ligt het gedeelte van de koning: een gezicht met een kroon; links de vogel op een filigrainachtig opengewerkt fond. De vogel 'stoort' met z'n lichte en luchtige aanwezigheid de zwaarte van de koning en onttrekt zich zelfs aan de dwingende contour. De toepassing van kleur is van groot belang. Het kleurgebruik verleent toegang tot de penning. Door de kleuren wordt het figuratieve aspect vergroot. Gebruikt zijn blauw, rood, groen en twee kleuren geel. Heldere kleuren, die in de wirwar van structuren een bindende factor betekenen. Het geel duidt de kroon aan; het rood wordt in het gezicht gebruikt, het maakt de mond fel. Het groen en blauw bepalen de vogel. De wijze van kleuren suggereert welhaast een aquarel, het lijkt er losjes en vloeiend opgepenseeld; deze geeft - in combinatie met de 'losse' vormstructuur en de aanwezige gaten - een prachtige eenheid aan de penning. Kleur en vormstructuur zijn tot een gelijke beeldwaarde gebracht. Zie ook de [website van Linda Verkaaik](http://www.lindaverkaaik.nl/). Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: Linda Verkaaik kreeg haar opleiding aan de Akademie voor Beeldende Kunsten in Utrecht en ging Vervolgens naar de Rijksakademie. Haar ontwerp 'De koning en de vogel' wordt door Steyn getypeerd als een buitenbeentje. Dat klopt. De naamgeving van de penning die een palet-achtige werking heeft, Wekt direct de herinnering aan Hans Christiaan Andersen's sprookje De Keizer en de nachtegaal. De keizer laat zich zich verleiden zijn geliefde nachtegaal in te wisselen voor een mechanische maar die gaat na een tijdje natuurlijk stuk. Of dit sprookje de directe aanleiding voor de titel is geweest weet ik niet, maar elementen uit het verhaal komen in het ontwerp terug. Het sprookjesachtige dat door de felle kleuren van het email wordt opgeroepen en door de mechanisch geboorde gaten. De twee grote openingen geven de associatie met een Japanse tsuba, het gevest van het zwaard van een samurai. Steyn spreekt over een reminiscentie aan het werk van Kandinsky. Deze pionier van de abstractie voerde figuratieve elementen zijn schilderijen in, opdat zij niet zuiver decoratief beoordeeld zouden worden. Eenzelfde aanpak zien wij bij Verkaaik: een suggestie van een gekroond hoofd, versterkt door het rood en het geel in opgaande lijnen. Het gezicht is aan de andere zijde wat minder schematisch en de staart van de vogel steekt uit de penningrand. Waar Limperg in 1987 voor de eerste maal kleur in de penning bracht door verschillende patines aan te brengen, is hier de kleur met zijn aquarelachtige werking het resultaat van emailleren op brons, een uitzonderlijke techniek die Verkaaik zelf ontwikkeld heeft.
...

120

Andries Copier

1994

Kunstenaar Bruno Ninaber van Eijben (*1950)
Materiaal tin-loodlegering, glas
Bedrijf werkplaats van de kunstenaar
Afmetingen 87 x 87 x 2.8 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning is een hommage aan de glaskunstenaar Copier. Als uitgangspunten voor het ontwerp koos Bruno Ninaber van Eijben de betekenis van de penning als voorwerp en een persoonlijke interpretatie van de mens Copier. Een penning als bijzonder kleinood in combinatie met het respect en de waardering die hij koestert voor de reeds gestorven Copier. Uiteindelijk kwam hij uit bij een eenvoudige zwarte glazen bol, omgeven door twee loden plaatjes. Glas als symbool voor Copier, in een minimale en pure vorm. Sympathiek en eenvoudig. Het lood dat deze bol als een relikwie beschermt, wordt al sinds eeuwen gebruikt als bekleding voor sarcofagen. Lood heeft een lange traditie, die onverbrekelijk verbonden is met eerbied, gezag en onvergankelijkheid. Daarnaast is lood het basis- element van loodkristal, het materiaal waarmee Copier voornamelijk gewerkt heeft. De penning is in een tin/lood legering gegoten en gepatineerd. De tekst is er daarna ingeperst. Uit Louk Tilanus' boek Handzame sculptuur: De opdracht van het bestuur om de glaskunstenaar Andries Copier (1901-1991) te memoreren heeft in handen van Ninaber Van Eijben tot een uitzonderlijke penning geleid. Hij zei daar zelf over: 'Ik beschouw een penning als een soort kleinood dat je in de palm van je hand kunt koesteren. Wanneer je die gedachtengang in Verband brengt met Copier, iemand die reeds gestorven is en voor wie je veel respect en waardering hebt, dan kom je uit bij een soort relikwie. Een bijzonder doosje waarin je de tastbare verbeelding van een persoon zorgvuldig kunt opbergen. Vanuit die analyse kom je vanzelf bij een punt waar de vorm onontkoombaar is. De spanning zit in het omzetten van die metaforen tot een mooie penning'. Twee matgrijze vierkanten die beide een uitbolling hebben om de bol te bevatten. De vierkanten zijn gemaakt van een tin-loodlegering - zuiver lood bleek niet geschikt. Dat had hij graag willen gebruiken omdat lood zo vaak toegepast is bij sarcofagen maar ook bij beelden en Verbonden is met begrippen als eerbied, gezag en onvergankelijkheid. Maar het is vooral ook een basiselement van kristal waar Copier Voornamelijk mee gewerkt heeft in de glasfabriek in Leerdam. Ninaber van Eijben ziet de bol als een minimale en pure vorm; hij gebruikte het materiaal waarin Copier zich uitdrukte. Zo is deze penning een werkelijke hommage aan Copier geworden; een kunstenaar die zich zijn leven lang ten doel had gesteld normale gebruiksvoorwerpen te maken en deze te doen produceren naar de hoogste artistieke maatstaven.
...

121

De boeienkoning

1994

Kunstenaar Theo van de Vathorst (*1934)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De boeienkoning kennen wij door zijn optreden in het circus of op de kermis als iemand die bijzondere vaardigheid heeft in het zich bevrijden van boeien. Deze sterke penning zou symbool kunnen staan voor de strijd die de mens moet leveren om zich te bevrijden van beperkingen voor hij een prestatie kan leveren. Theo van de Vathorst zou Theo van de Vathorst niet zij als hij deze gedachte niet had vormgegeven met een zekere humor. Een goede balans tussen ernst en humor is veelal vanzelfsprekend in zijn werk aanwezig. Aan de rugkant van de robuuste boeienkoning-penning zijn de signatuur van de medailleur en een variant van het vignet van de vereniging te zien. Aan Theo van de Vathorst's penningwerk is in De Beeldenaar regelmatig aandacht besteed. Naar aanleiding van het verschijnen van de verenigingspenning 'A Bird in the hand' (1980) schreef Piet Moerenhout een begeleidend artikel. De rubriek Penningnieuws toonde inmiddels al meer dan een dozijn penningen van Van de Vathorst en in 1992 werd een van de door hem ontworpen huwelijkspenningen toegelicht. In het fraaie boek Hedendaagse Portretkunst in Nederland door Hans Redeker, waarin honderdvijftig Nederlandse portretmakers - schilders, beeldhouwers, grafici en tekenaars - zich voorstellen met een proeve van hun werk geeft de bekende kunstpublicist ook een 'profile' van Theo van de Vathorst. De beeldhouwer/medailleur studeerde van 1957 tot 1962 aan de Rijksacademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam; dat waren voor hem belangrijke jaren. Belangrijk vooral door de aanwezigheid van Prof. V.P.S. Esser als docent, die hem waarschijnlijk zijn grote liefde maar ook zijn speciale bekwaamheden voor het brons heeft bijgebracht en daarnaast, naar pas later zou blijken, zijn uitgesproken aandacht en begaafdheid voor de penningkunst. Uit Louk Tilanus' boek Handzame sculptuur: Weinig beeldhouwers hebben de problematiek Van de relatie tussen voor- en keerzijde van de penning zo geëxploreerd en vervolgens geïntegreerd als Van de Vathorst. Hij houdt van stevige, dikke figuurtjes en zijn boeienkoning heeft, zeker wat de rugzijde aangaat, het meeste weg van een Japanse sumo-worstelaar. Het blote, gespierde mannetje met zijn grote, kale hoofd zit ingesnoerd in dikke touwen. De mens die zich vrij wil maken uit zijn beperkingen. Zijn blik lijkt uitdrukkingsloos maar hij concentreert zich op het grote moment waarop hij zich los kan maken. Van de Vathorst's aanpak is vergelijkbaar met Carasso's Leda: ook daar is een volkomen integratie tot stand gekomen tussen de beide zijden met als resultaat een zelfstandige plastiek in een cirkel waar een penning het uitgangspunt was. Carasso's ontwerp was éénmalig en bij hem lag de nadruk op de dynamiek van het gebeuren; Van de Vathorst heeft vele malen geëxperimenteerd met het uitbeelden van een werking van binnen naar buiten, deze boeienkoning is daarvan een groots voorbeeld.
...

122

Bevrijdingspenning

1995

Kunstenaar Hanneke Mols-van Gool (*1933)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 96 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning is gemaakt door een beeldhouwer. Het betasten met de hand is even belangrijk als het aftasten met het oog. De ene zijde van de penning is horizontaal verdeeld in twee vlakken. Het bovenvlak is schijnbaar leeg tot 1945, herinneringen aan oorlog en bezetting kunnen hierin een plaats vinden. Het ondervlak begint met 1995 en laat ruimte open voor gedachten over de toekomst. De scheidingslijn van de vlakken verbindt de beide jaartallen. Aan de andere zijde van de penning komt uit de diepte het woord bevrijding naar de oppervlakte. Door de plaatsing van het woord in het vlak ontstaat het beeld van een vlag dat het feest van bevrijd zijn oproept. Uit Louk Tilanus' Handzame Sculptuur: Hoe verder wij in tijd van de oorlog - alleen in Nederland zijn dat de jaren 1940-45 afraken, hoe gefragmenteerder het beeld over die periode wordt. Maar alleen al de dagelijks gebruikte tijdsaanduiding 'voor de oorlog' of 'na de oorlog' zegt hoe sterk die tijd in de beleving van de Nederlanders is ingebed. Vele malen zijn de oorlogsjaren een onderwerp van de penningkunst geweest: Bevrijding, Opbouw, Herdenking, Indië. Iets van het vlietende van al die herinneringen wilde Hanneke Mols-van Gool uitbeelden, zonder een figuratieve verwijzing. '1945-1995' staat op de voorzijde. De twee jaartallen zijn boven en onder de diagonaal van het vierkant geplaatst, beide wijkend naar de rand. Wat boven aan de aflopende kant lijkt te verdwijnen komt beneden met een verschil Van vijftig jaar terug. Als om met volle energie het denken van een volgende generatie te beheersen. Plaats genoeg op het vierkant met de ronde zijden. De vlakken zijn verder leeg, alleen de jaartallen blijven om door de beschouwer met zijn gedachten, gevoelens en herinneringen ingevuld te kunnen worden. Als op een wimpel boven een Vlag staat op de keerzijde 'Bevrijding', in getordeerde, uit de diepte komende letters. Onwillekeurig houdt men zijn duim in het midden om het abstracte beeld van de tekst te ontcijferen en te duiden. De beschouwer blijft achter met de veelduidigheid van de afgelopen periode; vormgegeven in een penning die zwaar en beladen is als de herinneringen zelf.
...

123

J. baron de Smeth

1995

Kunstenaar Charlotte van Pallandt (1898-1997)
Materiaal brons, vacuüm gegoten
Bedrijf Argentor, Zandvoort
Afmetingen 130 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Het portret van de heer Jan de Smeth, familielid van Charlotte van Pallandt. Achterzijde: De initialen van de beeldhouwster, het jaartal van ontstaan en het PK teken. "Afstand tot het volume omwille van de expressiviteit van de ruimte". Zo kunnen we de beeldende ontwikkeling in het penningenoeuvre van Charlotte van Pallandt (1898) kenschetsen. De penning d.w.z. het fond als drager van de ruimte is ten opzichte van haar andere werk steeds belangrijker geworden. De "Jan de Smeth" penning uit 1994 toont een sterke compositie, een helder sterrenbeeld. (Zie Beeldenaar nr. 5 1995.) Bekende penningen van haar hand zijn gemaakt naar aanleiding van de dichter A. Roland Holst, de tekenares Ro Mogendorff en de beeldhouwster Maja van Hall. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Tot aan haar dood heeft Van Pallandt gezocht naar nieuwe vormen van uitbeelding en expressie van mensen die haar dierbaar waren, en zij zocht daarom haar modellen vooral in haar eigen omgeving: familieleden maar ook kunstenaars met wie zij bevriend was als Roland Holst, Mogendorff, Carasso en Termote. Uit liefde, vriendschap of bewondering komen nu eenmaal de beste portretten voort. De kop van haar neef, J. baron de Smeth stamt uit 1994. Hij is met nog minder middelen opgebouwd dan die van Roland Holst; een klein aantal scheefstaande staafjes met daarover ronde reepjes was. De staande staafjes zijn markeringspunten van het volume - Steyn spreekt in dit verband van een sterrebeeld. Prachtig is de oplossing van de bril - meestal een onding voor een beeldhouwer - die hier ongegeneerd als rechthoekig plaatje met een staaf verschijnt over een oogkas die de illusie geeft dat hij diep ligt. Een hoogstpersoonlijke visie op haar model is het resultaat en een hoogtepunt in de portretkunst.
...

124

Constantijn Huygens

1996

Kunstenaar Elisabeth Varga (1948-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem / tweede oplage: penninggieterij Tatyana
Afmetingen 80 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het portret en de versregel op de keerzijde zijn nauw verweven, beide zijn ingetekende lijnen. Huygens was een man van de pen, briljant als dichter, componist, schrijver en als secretaris van drie generaties Oranje. Daarom een getekend portret, slechts enkele lijntjes ingeklemd tussen de symbolen van zijn tijd: de hoed en de kraag. Over de rand heen is het getekende effekt terug te vinden in de lettertekst op een even loskomende pagina, dit is een strakke verticaal die het tegenwicht vormt voor de donkere ingedrukte horizontaal van de hoedrand op de portretzijde. De penningrand is geheel in het ontwerp opgenomen en doet de penning staan. "Constanter" is een door Huygens zelfgekozen naam. De gestileerde korenbloem staat voor Huygens' belangrijkste dichtbundel "Korenbloemen". Aan haar steel herbergt de bloem de letters PK. De versregel is genomen uit J. van Ingen's gedicht op Cossiers' portret van Huygens. Cossiers en schilder Huygens niet Gelijck hem al de werelt ziet De Trony is 't geringste van Dien onnasporelijke Man En daer hij 't minst schijnt naer te zwijmen Die Huygens zien wil, lees zijn rijmen Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Elisabeth Varga heeft haar penning van Constantijn Huygens zó ontworpen dat hij kan staan. Dat geeft een aparte kijk op deze grootste 'uomo universale' die de Nederlandse zeventiende eeuw heeft voortgebracht. Huygens (1596-1687) was niet alleen secretaris van de prinsen Maurits en Frederik Hendrik, hij was tevens een groot en erudiet dichter, die ook nog tekende, musiceerde, componeerde en zong; hij was actief als ontwerper, bouwheer en kunstkenner. Het is een relatief tweedimensionaal portret dat binnen de strikte cirkelvorm is gestructureerd door een heldere ruimteverdeling met horizontale, diagonale en verticale krachtlijnen. Het Vlakke aspect vindt een echo in de geringe dikte van de penning. Op de keerzijde, die de vorm heeft van een opengeslagen boek, is links van de katernvouw een tekst te lezen en rechts daarvan een korenbloem uitgebeeld waar in de steel de letters P en K zijn verwerkt. 'Constanter' was Huygens' devies. Daarmee ondertekende hij het titelvers van zijn verzamelde gedichten die hij Korenbloemen doopte. Dat men beter de man lezen kan dan naar hem kijken is een oude gedachte in de kunsttheorie. Het stoffelijke is vergankelijk maar het geestelijke, dat zich uit in het woord, is eeuwig. Varga's regel 'Wie Huygens zien wil, lees zijn rijmen' staat in deze traditie; zij heeft hem overgenomen uit een gedichtje uit de tijd dat Huygens door een tijdgenoot werd uitgebeeld. Men wil dus de toeschouwer in de geest en de daden van de geportretteerde door laten dringen; dan blijft de herinnering aan de persoon bewaard. Zo worden wij uitgenodigd onze gedachten over Huygens te laten gaan. Dat is uiteindelijk de bedoeling van elke uitbeelding van een persoon.
...

125

I can't forget but I don't remember what

1996

Kunstenaar Karel Goudsblom (*1960)
Materiaal messing, gegoten
Bedrijf Steylaert, Rumpt
Afmetingen 100 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De penning heeft een sterk divergerend karakter. Op de voorzijde staat een vrouwengezicht. Het fond ontbreekt. De niet gesloten penningrand draagt de naar buiten gerichte lauwerblaadjes. De keerzijde onthult de titel, die uit een song van Leonard Cohen afkomstig is. Karel Goudsblom studeerde aan de Rijksakademie (1983- 1986). In 1992 maakte hij voor het nederiandse paviljoen op de wereldtentoonstelling te Sevilla een groot penningachtig beeld, dat verwantschap toont met de inschrijfpenning. Karel Goudsblom woont en werkt in Brussel. Verdere informatie zie Beeldenaar 1996-1. Zie ook de [website van Karel Goudsblom](http://www.karelgoudsblom.com/). Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: De enige echte hondsbrutale penning Van de Vereniging: hij weerstreeft zo ongeveer alles wat traditioneel in een penning van belang wordt gevonden. Dat maakt hem ook zo leuk. Hij is niet rond, hij ligt niet prettig in de hand, hij heeft geen fond, de typografie is slordig, het hoofd van de Vrouw mist nobele trekken, hij is voor een derde opengewerkt en aan de rand zitten vijfbladmotiefjes die naar buiten steken en de penning enigszins rond doen zijn. En de tekst 'I can't forget but I don't remember what' - een regel uit een liedje Van Leonard Cohen - zet de kijker ook nog eens op het verkeerde been. Een penning heeft traditioneel een memorerende functie, maar die functie kan de kijker zich ook al niet meer herinneren hoewel hij hem niet vergeten is.
...

126

Welkomstpenning

1996

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal terracotta
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 33 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Het woordje 'Welkom' in een rechthoek werd door Steyn positief geboetseerd, vervolgens in een klein schijfje klei gestempeld. Een 'klop' heet dat in de numismatiek; een meerwaarde door een stempel. De W omspant de andere letters. Op de bolle kant is gespeeld met de typografie van het vignet van de Vereniging. De rechte van de K snijdt door de bolling van het vlak en de P, die als een vissenoogje werkt, duwt de andere letter naar de rand. Het ontwerp staat in de traditie van de kleine ronde teracottaschijfjes die de Romeinen aan elkaar cadeau gaven ter gelegendheid van het nieuwe jaar met de ingekerfde tekst: 'Annum novum faustum tibi'. Laat het niwuwe jaar voor U gelukkig zijn.
...

127

Verenigingsgevoelpenning

1996

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal terracotta
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 33 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Omdat Steyn plezier had in het ontwerpen van de Welkomstpenning ontwierp hij ook nog de Verenigingsgevoelpenning. Die wordt aan de leden cadeau gedaan als zij drie of meer nieuwe leden aangebracht hebben. De kleine penning beeldt vissen uit die naar de rand van het aquarium zwemmen. De vissen symboliseren saamhorigheid. Steyn maakte ook nog een variant: op één penning staan enkele vissen, op een andere een school; dit laatste ontwerp is hier afgebeeld. De keerzijde is dezelfde als die van de Welkomstpenning.
...

128

Uitdijend heelal

1997

Kunstenaar Barbara Kletter (*1960)
Materiaal RVS
Bedrijf onder supervisie van de kunstenaar
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De penning bestaat uit een holle pen - een kijkertje - waaraan een ellipsvormig lichaam en een grote bol "zuigend" heen en weer kunnen bewegen. Aan de brede zijde van de pen zitten twee kleine bolletjes en aan de "kopse" kanten van de pen staan het PK-teken, jaartal en de naam van de kunstenares. De vormen glijden beter wanneer de penning op lichaamstemperatuur is. [Meer over deze penning](http://www.barbarakletter.nl/uitdijendheelal/). [Barbara Kletter](http://www.barbarakletter.nl/) woont en werkt in Amsterdam. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: De aarde lijkt een bol maar omdat hij om zijn as draait is hij aan de polen vlakker dan aan de evenaar. Die gedachte vinden wij als vorm in het middendeel van Kletter's ontwerp: een uit drie delen bestaande, afgeplatte bol waarin de woorden 'Uitdijend heelal'uitgespaard zijn. De open letters verwijzen naar de openheid van het heelal. Alleen astronomen kunnen zich van die afmetingen enigszins een voorstelling maken, en ook zij vinden het allesbehalve gemakkelijk. Alles kan bewegen aan deze penning met zijn symbolische verwijzingen, behalve de twee oogjes aan de verdikking van de staaf. Zij werken als een kijker waardoor wij een glimp zouden kunnen opvangen van de oneindigheid om ons er vervolgens over te kunnen verwonderen en te verbazen zonder er veel van te begrijpen. In 1964 gaf ]an Snoeck zijn visie op het heelal: een sterrenhemel waar de ontelbaarheid van de hemellichamen op de holle zijde werd gesuggereerd. Kletter, leerlinge van de Koninklijke Academie in Den Haag, pakt het anders aan: een uit zacht glanzend staal uitgevoerd handzaam object waar die verwondering en verbazing de toon zet, maar dat tevens iets wil uitbeelden van de technische verworvenheden waarmee thans gewerkt wordt om de ruimte te verkennen. De ruimte is tenslotte het domein van de twintigste-eeuwse beeldhouwkunst, te beginnen met Rodin en later, in termen van beweging, Calder en Tinguely. Zo sluit deze penning, met zijn doordachte vormgeving aan bij, en is een symbool geworden van, de evolutie in de kunst, zij is een bewijs van de betrokkenheid van kunstenaars bij de wereld.
...

129

Brieven uit een andere wereld

1997

Kunstenaar Lina Hodoroaba (*1963)
Materiaal speksteen
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 65-68 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Lina Hodoroaba werd geboren in Antony bij Parijs. Zij heeft Roemeense ouders. Zij werkt uitsluitend in steen. Het uitdrukken van liefde en verbondenheid met de aarde is in haar werk essentieel. Haar thema is het Doina gevoel: het onzegbare tussen leven en dood, dat in Balkan culturen een grote rol speelt. Alle penningen werden als unica uitgevoerd. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Speksteen is één van de zachtste steensoorten en kent een grote variëteit in kleur. Gepolijst krijgt de steen een diepe glans die niets doet vermoeden Van de zachtheid van het materiaal. De inschrijfpenningen van 1997 Werden door Hodoroaba stuk voor stuk gesneden in verscheiden kleuren steen; alle ontwerpen zijn verschillend. De beeldhouwster, Van Roemeens-Franse afkomst, is door Geer Steyn op de penningkunst gebracht. Zij typeerde haar thema 'Brieven uit een andere Wereld' als het 'Doina'-gevoel. Een moeilijk te vatten begrip, afkomstig uit de Balkan. Doina is klank, een verlangen, het onzegbare tussen dood en leven, dat uitnodigt tot vertolking in muziek, dans en beeld. Zij begon met dit thema toen zij een tijdlang met weinig succes in Moskou studeerde. Zij tekende en kerfde haar droombeelden toen zij daar de ene na de andere bureaucratische hindernis moest nemen. Zij heeft een voorkeur voor abstract-geometrische slinger configuraties maar het hier afgebeelde exemplaar beeldt aan beide zijden een vrouwenfiguur uit; de ene kant beschenen door een stralende zon, de andere slapend of rustzoekend binnen het cirkelrond. Speksteen heet in het Engels 'soapstone' vanwege de gladde, enigszins vet aanvoelende eigenschappen; die zijn hier prachtig uitgebuit. Wanneer men de penning in de hand houdt en het juiste licht er over laten spelen wordt niet alleen de poëtische intentie van de kunstenaar duidelijk maar ook haar beeldend vermogen.
...

130

Geboortepenning

1997

Kunstenaar Guus Hellegers (*1937)
Materiaal brons, slingergegoten
Bedrijf Argentor, Haarlem
Afmetingen 59 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Een kiemvorm met in het vrijwel lege valk enkele gepolijste vlakjes. Deze geven aan dat al bij de geboort eigenheden van het kind zijn vastgelegd. Keerzijde: Een labyrinth met hoogteverschillen. Het symboliseert de levensweg met meer en minder moeilijke passages. Randschrift: _Elke geboorte is een belofte aan de wereld_ (ontleend aan een gebed van de Azteken). Het boekje, waarmee deze penning een eenheid vormt, heeft enkel lege pagina's: op de penning is geen ruimte om naam en datum te graveren. Het boekje neemt deze functie over. Door de lege bladzijden met wetenswaardigheden en voorvallen van het kind te beschrijven, wordt de penning steeds persoonlijker. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Een abstracte vormgeving voor een concrete inhoud. Een kiemvorm, gepolijst en gesloten maar geen onbeschreven blad, want al bij de geboorte zijn eigenheden en oneffenheden meegegeven. De keerzijde heeft een labyrinthmotief. Binnen een klein bestek worden verschillen tussen hoogte en diepte aangegeven, uitgaande van een gepolijste kern waar rond het labyrinth van het bestaan de levensweg in fijne verhogingen is uitgebeeld. Op de rand vindt men de verklaring van Hellegers' aanpak en denkwijze: 'Elke geboorte is een belofte aan de wereld.'Deze woorden ontleende de beeldhouwer aan een Azteeks gebed; een zinspreuk waarmee een kind in de wereld verwelkomd werd. Hellegers heeft een filosofisch-meditatieve penning ontworpen die een sterke tactiele werking heeft. Wie de penning in de hand houdt wordt de doordachte en heldere presentatie van een algemeen menselijk gegeven duidelijk. Een gegeven in cirkelvorm van verlangen en verwachting samengaand met het besef dat niets in het bestaan echt eenvoudig is maar het bestaan is altijd de moeite waard; anders had de belofte aan de wereld geen betekenis Liggend in een boekje is de penning gepresenteerd, de gever of ontvanger kan er zijn eigen wensen en gedachten die het kind en zijn omgeving betreffen in noteren, de meerwaarde van Hellegers' symbolische plastiek ligt in het geschrevene dat het geschenk begeleidt en daarmee het bestaan van het kind bezegelt.
...

131

60-ste verjaardag van Koningin Beatrix

1998

Kunstenaar Tony van de Vorst (*1946)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Gerrit Stijlaart, Zoelen
Afmetingen 77 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: H.M. Koningin Beatrix met hoed, naar links gewend profiel en initialen ontwerpster. Keerzijde: Kroon met grote B en het getal 60. Vignet vereniging met daaronder het getal 98, het jaar waarin H.M. Koningin Beatrix 60 werd. . Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Iets nieuws toevoegen aan de beeltenissen Van Bekende Nederlanders is een lastige opgave. Koningin Beatrix verscheen bij de Vereniging als jonge prinses in 1952, een welwillend meisjesportret, en sinds zij koningin is koos zijzelf voor het ontwerp op haar munten van Bruno Ninaber van Eijben, waarop zij zeer vlak, in een half doorsneden profiel uitgebeeld is. Het hoofdprobleem is echter dat zij zo vaak in de media verschijnt. Wat daar nu nog van te maken? Liever geen staatsieportret Van iemand die zelf zo in beeldhouwkunst geïnteresseerd is. Van de Vorst koos voor een klassieke benadering: een profielportret. Sterk geboetseerd - men herkent de erfenis van Esser - verschijnt de vorstin zonder attributen zodat alle aandacht naar het portretmatige kan uitgaan. Een beweeglijk fond en een even beweeglijk modelé. Een forse hoed sluit de penningrand boven af en plaatst de geportretteerde solide in het vlak en het hoofddeksel werkt als drager van het haar. Het gezicht is hoog geplaatst met een prachtige uitdrukking Van mond en oog. Een humaan portret. De keerzijde toont in een verdiepte cirkel een solide, gekroonde voorletter en het getal van het kroonjaar van de koningin voor welke gelegenheid deze penning is ontworpen.
...

132

Casanova

1998

Kunstenaar Roberto Ruggiú (*1953)
Materiaal 1ste gehalte zilver, gegoten
Bedrijf gieterij Bruining, Zandvoort
Afmetingen 36 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Toen mij gevraagd werd een penning te maken ter gelegenheid van de 200e sterfdag van Giacomo Casanova, waarschijnlijk de meest beroemde en geniale avonturier van zijn eeuw, moest ik meteen denken aan de beelden van hem die Federico Fellini ons zo levendig gegeven heeft. In zijn film komt vooral een Casanova naar voren die alle vrouwen wist te betoveren, doordat hij in ieder van hen het individuele en bijzondere wist op te merken en te waarderen. Behalve een groot liefhebber van vrouwen en goud, was hij ook een zwaardvechter en een zwendelaar, verlicht denker, economisch hervormer, diplomaat, bemiddelaar en alchemist, die tot ridder van 'Seingalt' is geslagen en romances en balletten ter plekke bedacht. Op de ene zijde van de penning staat tussen zijn sterfjaar en het jaar van uitgifte een hanenkop. De haan is behalve symbool van een vrouwenversierder ook het symbool van het alchemistisch ontwaken. Ik heb er bovendien voor gekozen deze penning in zilver te laten gieten, omdat in de alchemie het element zilver verbonden is aan de maan en het vrouwelijke in de kosmos, in tegenstelling tot het element goud, dat bij de zon en het mannelijke hoort. Zoals Fellini in zijn film de erotiek als rode draad door Casanova's leven geweven heeft, heb ik de andere zijde van de penning gebruikt om zijn fascinatie voor alle vrouwen te verbeelden. Deze zijde laat een vrouwennavel zien zoals die is, sensueel en intiem, met een tastbare huid, de essentiële elementen die ik in deze penning wil benadrukken. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Sporen van lichamelijkheid op penningen kennen Wij sinds het Werk van Esser: bij zijn Rembrandt verschenen duim- en vingerafdrukken zonder gène op het Werk, als zichtbaar gebleven resultaat van het creatieve proces. De uit Italië afkomstige Roberto Ruggiú - geen leerling van Esser maar van de Koninklijke Academie voor Kunst en Vormgeving in Den Bosch en van de Jan van Eyck Academie in Maastricht maakte een afgietsel van een vrouwelijke navel om zijn landgenoot Casanova te gedenken. De avonturier Giovanni Iacopo Casanova de Seingalt (1725-1798), 'l'homme bonnes fortunes' die de eigen scabreuze levensloop in zijn twaalfdelige memoires beschreef was een groot liefhebber van vrouwen en goud; hij was alchemist en valsspeler, en hij duelleerde. Hij kende alle belangrijke intellectuelen van zijn tijd. Afgezien van in de eigen Memoires is hij het mooist vereeuwigd door Marcello Mastroianni in Ettore Scola's La nuit de Varenne - en door Ruggiú in deze penning. Ruggiú heeft Casanova tastbaar willen maken: aan de ene kant de navel en aan de andere de kop van een haan als symbool voor het alchemistisch ontwaken. De naam staat op de rand. Een penning voor de echte liefhebber.
...

133

FIDEM XXVI, maan en muis

1998

Kunstenaar Mirjam Mieras (*1964)
Materiaal textiel, blik, foto, glas
Bedrijf  
Afmetingen rond 77 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  Beïnvloeding was het thema voor het in Den Haag te houden internationale FIDEM-congres. De organisatie schreef een prijsvraag uit voor een congrespenning. Het ontwerp MAAN EN MUIS werd door de jury gekozen en twee jaar later aan de congresdeelnemers uitgereikt. Een zilverkleurig foedraal vertelt in vijf talen over kijken, maat en beeltenis. In het foedraal ligt een rond doosje van blik waarin maan, muis en vergrootglas opgeborgen liggen. Het ontwerp is een studie naar de cirkel en is een ode aan het kijken. Met deze penning kregen de verzamelaars en medailleurs die het congres bezochten een instrument in handen. Tekst: deze penning schept zijn eigen beeltenis / het verre komt naderbij / het verborgene wordt zichtbaar / klein en groot vallen samen / maan en muis
...

134

Een muur afbreken is een uitzicht opbouwen

1999

Kunstenaar Onno Boekhoudt (1944-2002)
Materiaal opengewerkt ijzer
Bedrijf Door de kunstenaar
Afmetingen 88 x 96 mm
Fotograaf Anatoli Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Onno Boekhoudt woonde en werkte in De Hoeve bij Wolvega. Het sieraad is het onderwerp van zijn werk. Regelmatig slaat hij zijwegen in o.a. naar sculptuur en design. In 1997 werd hem voor zijn werk de Francoise van den Boschprijs toegekend. De liggende rechthoek drukt de muur uit. De metaalplaat is opengewerkt; in de richtingen van de lijnen zijn nog de bouwstenen van de muur herkenbaar. De lijnen vormen samen een huis. De punt van het dak van het huis ligt midden boven op het vlak. Er is formeel gezien niet een voorkant - beide kanten geven een duidelijk andere ingang tot het huis en het gegeven. Een muur, niet alleen de Berlijnse, staat voor een afscheiding. Wat daarachter ligt, is onzichtbaar, slecht of gevaarlijk. In deze penning probeer ik dat denkbeeld ter discussie te stellen. Een muur bouwen, een uitzicht afbreken. Tegelijkertijd kun je het afbreken ook als een positieve daad zien. Wat is mooier dan een uitzicht, een toekomst? Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Boekhoudt kreeg zijn opleiding aan de Vakschool Schoonhoven als edelsmid; hij studeerde gelijktijdig beeldhouwen aan de avondschool Artibus in Utrecht. Het sieraad is zijn uitgangspunt, maar door zijn speelse creativiteit is hij minstens zo geïnteresseerd in de achterkant als in de Voorkant van de objecten die hij ontwerpt. Het ontwerpen zelf verdient bij hem aparte vermelding: hij werkt eerder uit een teveel dan uit een tekort. Zijn penning 'Een muur afbreken is een uitzicht opbouwen' is een keuze geweest uit een ruime reeks van honderden ontwerpschetsen die in papier, karton, draad, hout, koper, ijzer en andere onconventionele materialen uit zijn handen kwamen. Het ontwerp waarop de keuze is gevallen is in ijzer uitgevoerd. Hoekig, soms bijna scherp en het ruikt ook nog een beetje. Sinds Picasso en Gonzalez is ijzer een volledig geaccepteerd medium in de beeldhouwkunst geworden; Boekhoudt is dus in goed gezelschap. Maar grote namen zijn natuurlijk niet voldoende: het gaat erom hoe een artistieke gedachte plastisch Vorm gekregen heeft. Nu, die is groots. Uitgaand van de omtrek van een huis - een huis is in de Visie van C.G. jung het symbool Van de ziel - zien wij die evenzeer wijken als naar voren komen. Wat aan de ene kant wordt weggehaald, komt aan de andere kant terug. Voor- en keerzijde staan dus altijd in verbinding: een muur Weg, een uitzicht erbij; het grijpbare tegenover het ongrijpbare; materie tegenover lucht. Alles samen gevat in één ontwerp, en dat nog een keus uit vele.
...

135

Auguste Rodin

1999

Kunstenaar Cor Hund (1915-)
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 85 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  In 1899 exposeerde de beeldhouwer Auguste Rodin (1840-1917) voor het eerst zijn werk in Nederland. Bronner bracht later zijn leerlingen respect en begrip bij voor de Fransman wiens werk zo'n nadrukkelijke lichamelijkheid uitstraalde. Rodin heeft ook in Nederland de weg bereid voor het vrije beeld, het inzicht dat een sculptuur ook gezien kan worden als een zelfstandig gegeven, los van geschiedenis, moraal of verhaal, Waarbij alleen plastische kwaliteiten tellen. Hund is Van oorsprong schilder, en kwam in 1941 in de beeldhouwklas Van Bronner. Hij werd in 1948 lector aan de Rijksakademie. Hund is met zijn collega Grégoire een 'sculptor's sculptor' geworden: hooggeschat in kleine kring. De baardige kop van Rodin doemt plotseling op als men het uiterst subtiel gemodelleerde gezicht letterlijk in het juiste licht houdt. Dan pas blijkt hoeveel er eigenlijk te zien is: de forse neus ingebed in het geheel van het gezicht, de ogen en het verzonken oor. De voorstelling is als het ware gepenseeld; hier ziet men een echo van de schilder Hund. Bijzonder is de rand. Per toeval ontstaan en geheel in de geest van Rodin: die liet ook de tijdens het modelleren of afgieten ontstane randen, gietnaden en andere ongerechtigheden zitten. Voor Rodin versterkten zij het zicht op sculptuur: de gedachte dat beeldhouwkunst ontstaat uit een creatief continuüm, nooit echt af is en altijd iets te veranderen over laat. In die zin is de penning van Cor Hund niet alleen een hommage aan een oudere kunstbroeder, maar ook een visie van de ene beeldhouwer op de andere.
...

136

Welkomstpenning

2000

Kunstenaar Lijsbeth Teding van Berkhout
Materiaal gezaagd en gefreesd acrylaat
Bedrijf Door de kunstenaar in eigen beheer. Tekst: A. Brandsma, Amsterdam
Afmetingen 60 x 30 x 15 mm en (2x) 30 x 30 x 15 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  'Welkom nieuw lid' staat te lezen door het doorzichtige doosje heen waarin drie bouwstenen gepresenteerd worden. Het zilverachtige glanzende plexiglas met matte en transparante zijden geeft eindeloze mogelijkheden aan vormen van samenstelling. Dat is ook de bedoeling en het uitgangspunt van Teding van Berkhout. Zij houdt van strakke vormgeving, gebonden aan een kader. Als de elementen uit dit kader gelicht zijn, staan onbeperkte mogelijkheden open, maar zij moeten er wel een relatie mee behouden. Het is de reflectie over de keuze die een ontwerper heeft: open of gesloten, puntig tegenover hoekig, heel tegenover half. Hieraan moet gewerkt, mee gespeeld en over gedacht worden zodat het te presenteren resultaat als een eenheid werkt. Zo werkt een penningmaker en dat kan een nieuw lid van de Vereniging met deze penning voor zichzelf ervaren.
...

137

75 jaar Vereniging voor Penningkunst

2000

Kunstenaar Geer Steyn (*1945)
Materiaal zilver, gegoten
Bedrijf G.J. van de Bergh, Schoonhoven. Verpakking: Annelies Grimbergen, Studio Kadra, Amsterdam
Afmetingen 40 x 37 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voortbouwende op de gedachte die bij de Welkomstpenning uit 1996 aanwezig was heeft de ontwerper doorgewerkt op het thema vissen in een aquarium: een metafoor voor de Vereniging. Dan weer hoekig, dan weer glad. De vissen vormen maar gedeeltelijk een school, twee zwemmen welbewust de andere kant op. Een element van openheid en verwachting? Zij verblijven in de cirkel die omspannen wordt door een huisjesvorm. Het materiaal zilver speelt mee vorm en textuur van de vissen te versterken. De andere zijde - er is geen hiërarchie in voor- en keerzijde - maakt duidelijk waarom voor deze plaatsing gekozen is: daar staat een pronte verticaal die niet alleen de rib van het aquarium is maar ook de poot van het cijfer zeven, die staat rotsvast en gebeiteld. Hij wordt gestut door de bodem. De vijf wordt door kleine vlakjes op zijn plaats gehouden. Linksonder verschijnt als een trage slak het getal 2000. De nadrukkelijk aanwezige boetseerstructuur is vorm geworden: de vormen zijn gedacht als een ontmoeting van gelijkwaardige delen tegenover elkaar; de volte rechts van de zeven is een voorstelling die zijn tegenwicht krijgt in de ondefinieerbare leegte van het linkerdeel. Voor de ontwerper is de presentatie van deze ideeën van wezenlijk belang: de penning wordt gebracht in een soort kamerschermpje, een drager van de voorstelling, waar het plechtig zwart gesteund door het nobele blauw het ontwerp in zilver extra doet glanzen en het zijn zelfstandigheid geeft. Zie ook de [website van Geer Steyn](http://geersteyn.nl).
...

138

75 jaar Vereniging voor Penningkunst

2000

Kunstenaar Christien Nijland (*1937)
Materiaal messing, geslagen
Bedrijf Koninklijke Begeer, Zoetermeer
Afmetingen 62 x 62 mm
Fotograaf Anatolie Sourov
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De hoofdvorm van deze jubileum-penning is een vijfhoek die ontstaat door een vierkant de hoek links-onder om te vouwen. De omgevouwen punt houdt drie, elkaar deels overlappende schijfvormen bij elkaar die ieder een woord uit de tekst "Vereniging voor Penningkunst" tonen. Centraal op de grootste schijf zien we nog, in groot formaat en elkaar omstrengeld, de cijfers 7 en 5 die het jubileum-getal vormen. De omgevouwen hoek nodigt langs de fijne schuine rand tot bekijken van de keerzijde. De keerzijde toont, in royaal formaat, de getallen 1925 en 2000 die, haaks ten opzichte van elkaar geplaatst, de begrenzing vormen van het vlak waarin het verenigingsvignet verdiept is weergegeven. Uit Louk Tilanus' boek Handzame Sculptuur: Christien Nijland is thuis in de modelleertraditie Van de Rijksakademie. Dat is goed te zien aan haar geboortepenning uit 1962 en haar Linnaeus uit 1978. Gaandeweg is haar penningoeuvre naar een strakkere vormgeving geëvolueerd; zie de welkomstpenning die zij in 1990 als bestuurslid ontwierp. Wat past er mooier in een Vierkant dan een cirkel, het symbool van de eeuwigheid? Het zijn er meteen royaal drie geworden; het aantal wijst op het drievoudig zilveren jubileum. Een schreefloze, verhoogde belettering die evengoed in de jaren twintig zou passen als nu. Als een waaier zijn drie penningen van verschillend formaat achter elkaar geplaatst; de zeven en de vijfvan het jubileumjaar stevig in elkaar geschoven. Bij de kleinste, achterste penning waar 'voor' op te lezen is zijn de letters dicht, de voorste met het jaar en 'Penningkunst' zijn open en fors, dat duidt op ontwikkeling. Een omgevouwen hoek - die van het vierkant een Vijfhoek heeft gemaakt - nodigt, langs de fijne, schuine rand, uit tot het bekijken van de andere zijde. Daar is de vormgeving nog strakker; de jaartallen 1925-2000 omsluiten het abstract geworden vignet van de Vereniging. De precieze afwerking van de rand maakt dat het ontwerp niet scherp in de hand aanvoelt. Door de opkomst van de gegoten penning was de band van de Vereniging met Begeer losser geworden; het stemt tot vreugde dat het ontwerp van Nijland nu weer door het oude bedrijf is geslagen.
...

139

Spinoza - dubbelportret

2001

Kunstenaar Eric Claus
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Argentor, Zandvoort
Afmetingen 98 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het model is uit een harde wasplaat gemodelleerd, vanuit de keerzijde, waardoor een positief en negatief beeld ontstaat. Tekst voorzijde: Spinoza Tekst keerzijde: b = 2a - b2 = 4a2 Gesigneerd: E.C. en P.K. Toelichting: De ordening en verbinding van de ideeën is het zelfde als de ordening en de verbinding van de dingen.
...

140

Nie erblickst du mich da wo ich dich sehe

2001

Kunstenaar Ted Noten
Materiaal glas
Bedrijf  
Afmetingen 55 x 55 x 19 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De tekst "geschreven" in het glas door een laser, verwijst naar een penning; het vierkante glas heeft het formaat van een ouderwets doosje waar een penning in opgeborgen wordt. De titel is vrij vertaald naar een tekst van Jacques Lacan. Ted noten is uitgeroepen tot kunstenaar van het jaar 2012.
...

141

Vrede

2002

Kunstenaar Heleen Levano
Materiaal keramiek
Bedrijf  
Afmetingen ca. 18x18cm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Opengewerkte keramische grijs geglazuurde penning, met op de keerzijde een keramische opdruk. De beeltenis op de voorzijde is ontleend aan het gedicht "Vrede" van Leo Vroman. Het stelt een duif voor met een vergiet in zijn klauwen en een olijftak in zijn snavel. De duif is het symbool voor vrede, het vergiet, een alledaags voorwerp, staat voor wanhoop, oorlog. Op de keerzijde staan fragmenten van de tekst uit het gedicht. De opdruk is van een bruinrode glazuur. De penning is in de keramische werkplaats van Norman Trapman, onder zeer hoge druk uit speciale mallen geperst, daarna gebrand, vervolgens geglazuurd en weer gebrand, waarna de opdruk d.m.v. een transfer is aangebracht en weer gebrand.
...

142

Zomer-Winter

2002

Kunstenaar Christl Seth-Höfner
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf G.J. van de Bergh, Schoonhoven
Afmetingen 82 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  voorzijde: een landschap met wolken keerzijde: hetzelfde landschap in wintertooi met maan signatuur: aan de winterzijde rechts onder het midden CH en onderaan PK De penning is geïnspireerd door de woonomgeving van de kunstenares.
...

143

ZKH Prins Claus

2003

Kunstenaar Elisabeth Varga
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 70 mm
Fotograaf Emdeeha
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Enige dagboeknotities tijdens het ontwerpproces "de penning is een gedachtengoed" Bij de beeldenaarzijde: wij hebben een sensitief mens op zijn landsverleden vastgehamerd wij zijn geraakt door zijn integriteit hij is in onze houding verstard sprekend is in het gelaat, de ogen in het portret, de mond Bij de keerzijde: "Daar was eens een prins", deze woorden wijzen naar de aanvang van menig sprookje. Zij herbergen de verlangens, de droom, de ambities van de jonge prins. "Mijn plaats naast haar" gesproken wanneer de keuze gemaakt is met de acceptatie en het weten van geleefd leven en de onverbiddelijke nederlandse leeuw. Elisabeth Varga is in 2011 overleden.
...

144

geheim geheim

2003

Kunstenaar Mirjam Mieras
Materiaal vilt, magneet, aluminium
Bedrijf  
Afmetingen ring: 60 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Een sticker met de tekst: GEHEIM GEHEIM is een uitnodiging om het pakje te openen. Tussen twee knalroze kussentjes glinstert het. De penning van aluminium lijkt klem te zitten, magneten houden de dubbele ring op zijn plek. Op de kleinste ring staat geschreven: Waarover ik zwijg blijft verborgen.
...

145

The Gateless Gate

2004

Kunstenaar Riki Mijling
Materiaal messing
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 69 x 54 x 9 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Indrukken van oude culturen, opgedaan tijdens mijn vele reizen, hebben grote invloed op mijn werk. Mijn kunstwerken reflecteren het zoeken naar innerlijke rust. In de sculpturen worden archetypische symbolen in een eenvoudige en zuivere vorm weergegeven; ze zijn universeel en herinneren aan het tijdloze.
...

146

Olympische Spelen Athene 2004

2004

Kunstenaar Francesca Zijlstra
Materiaal brons, gegoten volgens de shell casting methode
Bedrijf Patrick Prior, Beek-Kelmond
Afmetingen  
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  De manier van gieten komt tegemoet aan de wens van de ontwerpster om de giethuid zo fris mogelijk te houden: soms hier en daar nog wat scherp aan de rand en luchtbelletjes in de mal die zich manifesteren als kleine korreltjes op de penning. Elke handeling om het scherp weg te halen kan een aantasting zijn van de giethuid. Teneinde het fluwelig karakter van deze giethuid te behouden is er zeer terughoudend gecorrigeerd. De uitstraling van de penning komt overeen met het vrije beeldhouwwerk van de ontwerpster: zij voelt een grote verwantschap met de archaïsche oudheid. De penning als geheel doet denken aan een discus. De beide zijden geven, met hun positieve en negatieve invulling, het winnen en verliezen aan. In tegenstelling tot de meest gangbare penningen draait deze om de horizontale as: winnaar en verliezer kunnen ook in elkaars tegenpool keren. Het verdient aanbeveling de penning neer te leggen op de opstaande rand van de keerzijde: daardoor blijft de huid van de rest van de penning zo goed mogelijk behouden.
...

147

Penning van verdienste

2004

Kunstenaar Guus Hellegers
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Bronsgieterij Binder
Afmetingen 77 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Guus Hellegers ontwierp een penning die uitgereikt kan worden aan iemand die iets speciaals voor de vereniging heeft gedaan. Wij zien een monogram dat de werking heeft als van een abstract teken in een vlakverdeling, onder de horizontaal is een ruimte open gelaten om een naam in te graveren. Er staat te lezen: 'gegeven' en 'een penning'. Op de andere zijde staat een hoofd. De dicht bij elkaar staande ogen zijn gesloten en een glimlach krult de lippen. Het gezicht vult het grootste deel van het oppervlak, het haar is losjes aangegeven en aan een touwtje om de hals hangt een kleine penning.
...

148

Greet

2005

Kunstenaar Jos Reniers
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 90 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Portret Greet Kemper-Koel Keerzijde: 2005 Greet Kemper-Koel, 25 jaar secretaris VPK Greet Kemper-Koel was in 2005 25 jaar secretaris van de Vereniging voor Penningkunst. Het bestuur vond dit een mooie gelegenheid om haar portret op een penning te zetten. Voor een uitgebreide beschrijving van de penning en de beeldhouwer door Hans de Koning zie De Beeldenaar, 30e jaargang nr. 3.
...

149

Perpetuum mobile

2005

Kunstenaar Jeroen Henneman
Materiaal RVS 304
Bedrijf Heurkens & van Veluw Metaalindustrie, Nistelrode. Verpakking: Firma F.J. Schwendemann, Amsterdam
Afmetingen 135 mm met bolling, 17 mm hoog
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Een experimentele, roestvrijstalen penning, gemaakt in het Jaar van de Fysica. De titel wordt verbeeld door een vogel die een worm laat vallen, naar omlaag vliegt en de worm weer oppikt, dan omhoog vliegt en daar de worm weer laat vallen, schijnbaar in eindeloze herhaling. Deze sequentie is afgebeeld in zes losse, in een cirkel liggende vogels en drie losliggende wormen. Een eeuwige cirkelgang, de perpetuum mobile? Of juist de onmogelijkheid daarvan. Daarbij maakt het niet uit of het gaat om zes vogels met zes wormen, of stilstaande beelden van één vogel en één worm. Op de onderzijde staan de titel van de penning en de naam van de maker direct naast elkaar. (Voor een uitgebreide beschrijving van de penning door Lijsbeth F. Teding van Berkhout zie De Beeldenaar, 29e jaargang nr. 5 ). Technische omschrijving: Bovenplaat 2 mm gebold met persmal & uitwendig keramisch gestraald Vogels 5 mm met losse vogels met kogelpolijsten als afwerking Binnenplaat 1 mm gebold met persmal & zichtdelen gestraald Onderplaat 3 mm met gravering & volgnummers Vulplaat 6 mm, waardoor penning los van de tafel ligt
...

150

Vrede - Vrijheid

2006

Kunstenaar Ralph Prins
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Koninklijke Begeer, Zoetermeer
Afmetingen 75 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  Het thema van deze penning werd door het bestuur aan Ralph Prins voorgesteld naar aanleiding van zijn grote serie 'noodzaak affiches' zoals hij ze noemt: affiches voor Amnesty International gemaakt vanwege zijn grote bekommernis met de mensen in deze wereld. Prins heeft van het thema een statement gemaakt: 'Ik geloof in' geeft een innerlijke activiteit aan van de beschouwer en betrekt deze zo bij de penning. Het ontwerp voor de penning is door Ralph Prins (1926) grotendeels achter de computer naar een tastbaar resultaat gerealiseerd: zijn ideeëntstonden op verschillende manieren: de bodem van een oud geplet en verroest drankblikje diende als ondergrond voor de voor- en keerzijde van de penning, het prikkeldraad werd van tevoren zodanig platgemaakt dat er geen scherpe punten op de penning konden ontstaan, de veer werd door Prins getekend en in gescand evenals een van zijn foto's van bloesemtakken, de belettering is naar het alfabet op de Romeinse Trajanuszuil. Ralph Prins (1926-2015) is een internationaal erkend ontwerper, fotograaf en portrettekenaar. Hij heeft diverse oorlogsmonumenten in Nederland ontworpen, waarvan het monument van Westerbork zijn meest bekende is. Voor meer informatie zie 'De Beeldenaar' 5/2006.
...

151

Trojka

2006

Kunstenaar Carla Klein
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf bronsgieterij Binder, Haarlem
Afmetingen 81 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voorzijde: Drie paarden boven elkaar geplaatst Keerzijde: Drie paarden in diverse standen Carla Klein heeft in 2005 de hoofdprijs gewonnen met deze penning tijdens de IV International Biënnale of Contemporary Medals in Seixal Portugal.
...

152

Welkomstpenning

2006

Kunstenaar Guus Hellegers
Materiaal brons, vacuümgegoten
Bedrijf G.J.van de Bergh Zilverwerken in Schoonhoven
Afmetingen 42 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving  
  Het monogram van de vereniging heeft Hellegers neergezet zoals Picasso een stier tekent: pront, stevig en sierlijk. De verticaal van de letter P staat als een heipaal. De krul van de letter P en de steun van de K zijn op ambigue wijze gebogen en dat contrasteert met de zware boomstam van de P waarin de K verwerkt is. Onder een horizontaal die het grote bovenste deel wat naar achteren doet wijken, staat in heel fijne letters: 'welkom heten'. Op de keerzijde zien we een vrouwenkopje in profiel dat naar rechts kijkt. Daar boven en onder in een zwierig handschrift: 'welkom weten'. Het is duidelijk dat voor- en keerzijde met elkaar verbonden zijn door de rijmende woorden en het beeld aan beide zijden is verbonden: een zekere gestrengheid aan de ene kant, speelsheid aan de andere. Het is helder dat het een niet zonder het andere kan.
...

153

Nescio

2007

Kunstenaar Da van Daalen
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf gieterij Volkers, Geldermalsen. Vilten omslag: Yolande Boermans, Voorschoten
Afmetingen 90 mm
Fotograaf Da van Dalen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving Nescio is de grote schrijver van een klein oeuvre. Tijdens zijn leven zijn de verhalen De Uitvreter, Titaantjes en Dichtertje gepubliceerd, later gevolgd door de verhalen Mene Tekel en Insula Dei.
  Met dank aan de erven van J.H.F. Grönloh voor de toestemmingverlening voor het gebruik van het citaat. Nescio is het pseudoniem voor de schrijver J.H.F. Grönloh (1882-1961). De vertaling van het Latijnse woord Nescio is zoiets als 'ik weet het niet'. Nescio mag op verschillende manieren worden uitgesproken, Grönloh zelf zei Nessio. Nescio is de grote schrijver van een klein oeuvre. Tijdens zijn leven zijn de verhalen _De Uitvreter_, _Titaantjes_ en _Dichtertje_ gepubliceerd, later gevolgd door de verhalen _Mene Tekel_ en _Insula Dei_. Postuum verschenen o.a. de boeken _Boven het Dal en Andere Verhalen_ en _Natuurdagboek_. Zijn tijdgenoten hadden weinig waardering voor Nescio's verhalen, maar sinds zijn overlijden in 1961 is er een groeiende belangstelling voor zijn werk en gaat er geen jaar voorbij of er verschijnt een herdruk of een studie over het werk. Door het bestuur van de Vereniging voor Penningkunst ben ik gevraagd een traditionele penning te maken. Als fan van het werk van Nescio en bewoonster van het Nescio-pand in Amsterdam speelt het werk van Nescio een belangrijke rol in mijn leven. De liefde voor het Nederlandse landschap deel ik met Nescio. Mijn beelden zijn geïnspireerd door landschappen, de laatste jaren door Nederlandse landschappen. 'Melancholie, landschap, ruimte en kijken' wilde ik graag in het portretje tot uitdrukking laten komen. Het citaat, gegraveerd in een suggestie van rimpels in het water, komt uit _Boven het Dal en Andere verhalen_ uitgegeven door G.A. van Oorschot Uitgever Amsterdam, eerste druk 1961, het staat in _De Profundis_, hoofdstuk _13 oktober 1918_. _'t IJ lag zoo stil, zoo blauwgrijs en dacht met enkele lange rimpels stil na over het jaar dat ten einde ging. Voor meer informatie zie 'De Beeldenaar' 5/2007.
...

154

MeetMe

2007

Kunstenaar Vincent van Ginneke
Materiaal kristalglas
Bedrijf door de kunstenaar
Afmetingen 90 x 80 x 28 mm
Fotograaf Ron Zijlstra
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
 

Stel uzelf eens voor, bij ontmoetingen de ruimte die wordt afgesloten door het geven van een hand: een aangenaam stuk niemandslucht, een palmenland dat steeds onzichtbaar in een handdruk mag bestaan. Kon het oog door vingers zien of waren wij van glas, dan zagen we de oorsprong van een diep gesprek, alsof we adem halen uit een ander door te rijmen op de tast, net zo lang tot alles past.

Hein Walter

Meer informatie in De Beeldenaar nummer 4/2007, pagina 149.

...

155

Man is but a worm

2008

Kunstenaar Judith Pfaeltzer
Materiaal 1ste gehalte zilver of keramiek, glas
Bedrijf door de kunstenaar i.s.m. Willem Noyons
Afmetingen 45 mm
Fotograaf Barth Lahr
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving Aanleiding voor de inschrijfpenning is het 200-jarig bestaan van de KNAW. De penning gaat over nietigheid en het bedrijven van oprechte, nieuwsgierige en onbevangen wetenschap.
  Deze penning gaat over wetenschap. De regenworm (Lumbricus Terrestris) in zijn petriglaasje belichaamt in zijn biologische eenvoud het essentiële, natuurwetenschappelijk onderzoek. Het randschrift op het glaasje 'Man is but a worm' is ontleend aan een prent uit _Punch_ van 1882, oorspronkelijk bedoeld als een spottende verwijzing naar een van de meest invloedrijke denkers uit de wetenschapsgeschiedenis, Charles Darwin (1809-1882). Tevens staat de penning voor het moderne genetische onderzoek, waarin ook een worm (Caenorhabditis elegans) centraal staat. Van dat diertje werd recent de complete genenstructuur in kaart gebracht. Dat een aantal van zijn genen ook bij de mens voorkomt, geeft het motto 'Man is but a worm' onbedoeld een serieuze betekenis. De aanleiding voor deze penning is het 200-jarig bestaan van de Koninklijke Nederlandse Academie voor Wetenschappen.
...

156

Handwiel

2008

Kunstenaar Guido Geelen
Materiaal aluminium, gegoten, katoen
Bedrijf Melis Coquillegieterijen, Tilburg. Washand: Textielmuseum, Tilburg
Afmetingen 90 x 90 x 50 mm
Fotograaf Studio Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving Handwiel gaat over het wiel als uitvinding. Het past binnen het zorgvuldig opgebouwde oeuvre van Guido Geelen: over gieten, de eigenschap van materiaal, over ware grootte.
  De penning bestaat grotendeels uit het handwiel van een brandslang. Het wiel is opgebouwd uit vijf dunne segmenten metaal en vijf brede segmenten niets. De buitenrand meandert van spaak naar spaak en maakt het object sierlijk. Vanuit het centrum van het handwiel loopt een as met twee verschillende diktes. Op de dikke as kan het wiel staan, om de dunne as kan het wiel tollen. Liggen doet de penning diagonaal, op een van haar assen en op haar zij. Op de buitenzijde van de penning staan dansende ponsletters als randschrift: PK 06-03-08 GUIDO GEELEN 43:450 HANDWIEL. Een raadsel? Nee. 'PK' en 'Guido Geelen' en 'handwiel' zijn bekend. Blijft over een datum die reeds verstreken is en een nummer dat lijkt op een tijdsaanduiding maar dan met meer dan 60 seconden in een minuut. Geelen werkt nooit in oplage en signeert zijn werk niet. Voor de VPK maakt hij een dubbele uitzondering. De tekst wordt per penning, per letter met de hand ingeslagen. De datum op de penning documenteert die handeling. Zo zal in een oplage van 450 exemplaren verschillende data staan, als ook een nummering om elke penning van de serie te markeren. Het ontwerp gaat over het wiel als uitvinding, oogt industrieel en is ook een persoonlijk werk dat gaat over Guido Geelen. Het past binnen zijn zorgvuldig opgebouwde oeuvre over gieten, over de eigenschap van materiaal, over ware grootte: een op een.
...

157

de alchemie van een penning

2009

Kunstenaar Pauline Hoeboer
Materiaal porselein
Bedrijf Pauline Hoeboer
Afmetingen diameter 90 mm
Fotograaf Pauline Hoeboer
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving In de alchemie zijn vat, inhoud en vuur onontbeerlijk. 'De alchemie van de penning' is de derde VPK-penning over de vier Aristotelische elementen.
  In de alchemie zijn vat, inhoud en vuur onontbeerlijk. 'De alchemie van de penning' is de derde VPK-penning over de vier Aristotelische elementen.
...

158

per divinum inflatum

2009

Kunstenaar Siepman v.d. Berg / Gravestijn
Materiaal brons, geslagen, verzilverd, gepatineerd
Bedrijf Koninklijke Begeer, Zeist
Afmetingen diameter 60 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving Taal en torso zijn in 'per divinum inflatum' nauw verweven. De penning is ontworpen door een beeldhouwer en een grafisch ontwerper en gaat over de goddelijke inspiratie.
  'Ik wil gaan spreken van gedaanten die in nieuwe werden veranderd. Goden leen mijn werk uw adem, want ook u deed mee aan die veranderingen. Leidt ononderbroken vanaf het eerste werelduur mijn lied tot aan mijn tijd.' uit: inleiding tot de Metamorphosen van Ovidius
...

159

Vera icon / Zelfportret 10

2010

Kunstenaar Caspar Berger
Materiaal brons
Bedrijf ProtoMetals, Zwijndrecht
Afmetingen diameter 85 mm
Fotograaf Erik & Petra Hesmerg
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving 'Vera icon / Zelfportret 10' gaat over portretkunst, penningkunst, ware grootte en ware afbeelding.
  'Vera icon / Zelfportret 10' van Caspar Berger gaat over portretkunst, penningkunst, ware grootte en ware afbeelding. De doek van Veronica (anagram van Vera Icon, ware beeld) is de zweetlap waarop de afdruk van het gelaat van Christus achterbleef. In het oeuvre van Caspar Berger is 'Vera icon / Zelfportret 10' een opvallend klein werk. Fragmenten van het gezicht van de kunstenaar zijn tot een penning van 9 x 4 cm samengebracht. Ter gelegenheid van het 85 jarige bestaan van de vereniging bracht de VPK de gelegenheidspenning 'Vera icon / Zelfportret 10' van Caspar Berger uit.
...

160

Geboortepenning

2010

Kunstenaar Henny van Grol
Materiaal brons, vacuümgegoten, gepatineerd
Bedrijf Protometals, Zwijndrecht
Afmetingen diameter 75 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving  
  ik raak geboren, geboren, geboren met al wat geboren wordt, ik ben één met het groeien Pablo Neruda Chili 1904-1973 Uit: De toppen van de Macchu Picchu De Arbeiderspers, Amsterdam, 1972 Vertaling: Dolf Verspoor Zie voor meer informatie over deze penning: De Beeldenaar nummer 5 uit 2010.
...

161

My Last Penny

2010

Kunstenaar Martijn Sandberg
Materiaal messing, geperforeerd
Bedrijf Koninklijke Begeer, Zeist
Afmetingen diameter 62 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving My Last Penny is een opengewerkte penning over de financiële crisis.
  De jaarpenning 2010 refereert aan de financiële crisis. My Last Penny stelt dat het onze laatste cent is. Wat doen wij met die laatste cent? Weggeven, uitgeven? Bewaren als aandenken aan het failliet? Wie is My als ik de penning uit handen geef? My Last Penny is een opengewerkte penning waardoor de keerzijde een logisch gevolg is van de voorzijde. Wat is de waarde van een penning waar je deels doorheen kijkt? Licht en schaduw hebben vrij spel en de omgeving wordt betrokken in het beeld. My Last Penny bestaat bij de gratie van het niets. Schrappen versterkt wat blijft. Ontbreken heeft potentie, zo blijkt. Zie voor meer informatie over de penning en over het oeuvre van Martijn Sandberg: De Beeldenaar nummer 5 uit 2010.
...

162

Het verdriet van Callas

2011

Kunstenaar Joost van den Toorn
Materiaal brons, gepatineerd
Bedrijf ProtoMetals, Zwijndrecht
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving Het verdriet van Callas is een kleine bronzen opera in twee bedrijven.
  'Het verdriet van Callas' is een kleine opera in twee bedrijven. De penning gaat voorbij aan goede smaak. Het portret en profil van Callas bestaat uit een grote neus, een rij tanden, een zwaar aangezet oog en een krans van haar en parelketting. De diva met de bijnaam La Divina beslaat bijna de hele cirkel, alleen onder haar neus is ruimte voor een dennenboom en de maan die er uitzien als decorstukken op een toneel. De kleine scène geeft diepte aan de voorzijde. Een leesvolgorde van de penning is niet gegeven. De inschrijfpenning 2011 laat zich bekijken als een portretpenning met een zeegezicht op de keerzijde. Maria ziet hoe Aristoteles bij haar vandaan vaart. Rook uit de scheepspijpen is het laatste wat ze van hem waarneemt. Of is het schip op zee de voorzijde van de penning? Is Onassis in aantocht en breekt de gelukkige tijd aan? Nee. Een opera is pas compleet met een tragische wending. Onassis vaart, met Jacky aan zijn zijde, bij Callas vandaan. Maria Callas is verlaten. Het verdriet van Callas is compleet in deze kleine bronzen opera in twee bedrijven. Zie: De Beeldenaar 4 2011 [Website van Joost van den Toorn](http://www.joostvandentoorn.nl/).
...

163

IANVS SEMPER VNDIQVE MMXI

2011

Kunstenaar Jennifer Hoes
Materiaal Staal met geinfuseerd brons
Bedrijf Materialise, Leuven, België
Afmetingen 6x5 cm.
Fotograaf Evelien van den Bogaert
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving Voor het uitdrukken van diverse emoties op mijn variant van de Januspenning ben ik uitgegaan van mijn eigen gezicht. Er zijn vijf emoties te zien in de penning: blij, kwaad, bedroefd, angstig en neutraal.
  Iedereen die bewust is van zichzelf, die zijn eigen sterke en zwakke punten kent, zijn goede en slechte kanten, zou zich kunnen inleven in de God met de twee gezichten. En wie daar nog iets dieper over nadenkt, begrijpt dat je sterke en zwakke punten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
...

164

Living apart together

2012

Kunstenaar Martina Otto
Materiaal Pom C Kunststof
Bedrijf Gefreesd en glasparel gestraald
Afmetingen 9x3 cm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Hoe leven we in de stad? Samen? Of is het in ons geautomatiseerd tijdperk 'Living apart together'? Men kan de penning op diverse manieren exposeren, als geheel maar ook in delen die dan weer een eigen landschap vormen. Martina heeft gezocht naar vorm en materiaal dat correspondeert met de huidige tijd.
...

165

De Parel

2012

Kunstenaar Eddy Gheress
Materiaal Brons, ongepatineerd
Bedrijf Bronsgieterij Binder
Afmetingen 5x4 cm.
Fotograaf Eddy Gheress
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
   
...

166

Vergezichten

2013

Kunstenaar Catrien van Amstel
Materiaal brons, gepatineerd
Bedrijf bronsgieterij Kunst en Gietwerk te dronten
Afmetingen 84mm
Fotograaf  
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving De penning symboliseert de tegenstelling tussen het naar binnen en naar buiten gericht zijn.
  De penning symboliseert de tegenstelling tussen het naar binnen en naar buiten gericht zijn. De figuur op de voorzijde komt in geabstraheerde vorm terug op de keerzijde van de penning. Op de voorzijde vormt deze een verticale lijn, op de keerzijde een horizontale. Met als gevolg dat bij ronddraaien de massa's op de rand elkaar afwisselen. De figuur op de keerzijde vormt de skyline van een stad, met achter zich de verte. In de lucht staat de tekst vergezichten, als ware het een zwerm vogels. De figuur op de voorzijde schouwt in zichzelf, de figuur op de keerzijde heeft een breder perspectief, zoals in de maatschappij op allerlei terreinen de tegenstelling te zien is tussen het belang van het individu en het algemeen belang.
...

167

Swing

2013

Kunstenaar Niko de Wit
Materiaal Brons, gepatineerd
Bedrijf Niko de Wit
Afmetingen 40 x 73 x 73 mm
Fotograaf Niko de Wit
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving De vorm van deze penning lijkt eenvoudig maar is bij nadere beschouwing uiterst complex.
  De vorm van deze penning lijkt eenvoudig maar is bij nadere beschouwing uiterst complex. De penning is relatief dik, massief en zwaar. Alle vlakken zijn op de een of andere manier voorzien van een diagonale snede, uitgestulpt of naar binnen gedrukt. Daardoor lijkt het of de penning getordeerd is, wat mogelijk mede ten grondslag ligt aan de titel van de penning. Wanneer men de penning neerlegt ontstaat letterlijk een 'wiegend' moment: een onverwacht maar prachtig 'evenwicht in beweging'! De huid bezit een licht reliëf, die geeft de penning in de hand een bijzondere tactiele ervaring. Ondanks de lichtvoetige naam weegt de penning achthonderd gram.
...

168

Koning Willem Alexander penning

2014

Kunstenaar Siemen Bolhuis
Materiaal brons, gegoten
Bedrijf Argentor / Siemen Bolhuis
Afmetingen 83 mm x 73 mm x 3 mm; 120 gram
Fotograaf Siemen Bolhuis
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
 
Onderstaande tekst: Siemen Bolhuis. De Koning Willem-Alexander penning. Een Koning om te verbinden. ### Onpartijdigheid als inspiratiebron Wat een bijzondere opdracht! Het onderwerp van de penning, Koning Willem Alexander (en de manier waarop hij invulling geeft aan het koningschap), sluit naadloos aan bij een thema dat in mijn werk vaak terugkeert: een veilige plaats waar geen oordeel bestaat. Het gebeurt zo snel en zo makkelijk, voor we het weten geven we een mening, hebben we kritiek, oordelen we. Zijn er in onze maatschappij plaatsen waar niet geoordeeld wordt? Niet veel. In dat licht is de rol van de Koning in onze samenleving bijzonder. De Koning wordt geacht onpartijdig te zijn; hij mag geen persoonlijk oordeel naar buiten brengen. Deze uitzonderlijke beperking is bepalend voor zijn functioneren. Als Koning mag hij geen gebruik maken van, zoals wij dat als Nederlanders allemaal wel mogen, het recht op vrije meninguiting. Als hij dat wel zou doen, zou de kans bestaan dat hij met zijn uitspraken verdeeldheid zou zaaien, dat de ene Nederlander zich erdoor gesterkt en de andere Nederlander zich erdoor uitgesloten zou voelen. Ondanks alle verschillen van ras, religie en cultuur vertegenwoordigt hij door zijn neutraliteit de eenheid van alle Nederlanders. Daarmee is hij een belangrijk verbindend element in onze samenleving. Zijn functie is als het ware een vrijplaats, een plaats waar niet geoordeeld wordt. Ik zie Willem-Alexander als een dynamische en tegelijk zachte man met veel talenten. Als prins kon hij veel energie stoppen in zaken van publiek belang die ook overeen kwamen met zijn persoonlijke voorkeur. Nu hij Koning is, kan hij dat onderscheid niet meer maken en zal hij er moeten zijn voor iedereen, voor alle Nederlanders, zonder mening, zonder oordeel. Een Koning heeft in onze parlementaire democratie per definitie geen oordeel, maar de natuurlijke en vanzelfsprekende manier waarop Willem-Alexander aan die niet-oordelende rol invulling geeft, vind ik indrukwekkend. ### Het ontwerpproces Dit idee van onpartijdigheid is het uitgangspunt voor het ontwerp van deze penning. Als Prins Willem-Alexander de watermanager straalde hij uit dat hij goed in z'n vel zat. Dat lijkt onveranderd nu hij Koning is. Daardoor heb ik het gevoel dat hij nog steeds de watermanager is. Weliswaar niet meer letterlijk in zijn functie van beheerder en beschermer van het water, maar in de zin dat hij de kwaliteiten en eigenschappen van water gebruikt om goed te communiceren: stromend, schoonmakend, helder, zacht en verbindend. Bijna als vanzelf zag ik de penning voor me als een golfje. Een cirkelvormig golfje zou te weinig beweging in zich hebben, daarom werd het een ovaal. Ook moest het golfje dun zijn om de associatie van water voldoende op te roepen. De tekst die ik had gekozen 'Een Koning om te verbinden', heb ik keer op keer uitgetekend binnen het ovaal. In de eerste serieuze versie waren de letters op sommige plaatsen met elkaar verbonden. Gaandeweg zijn die verbindingen, die als soort versiering werkten, verdwenen. Ik vond het belangrijker dat het sober werd. Geen toeters en bellen, maar wel verfijnd. De letters hadden hun vorm en plek gevonden op het vlak met daarboven de Nederlandse Kroon. Toen viel me opeens op dat er in de woorden die onder elkaar stonden verticaal het woord OOR te lezen was. Dat ervoer ik als een cadeautje. De O van KONING boven de O van OM die weer boven de R van VERBINDEN staat. Zo kreeg, door het woord OOR, de zin 'een Koning om te verbinden' meer betekenis. Er stond nu 'een luisterende Koning' of 'een Koning die wil verbinden, luistert'. Om die ervaring ook bij de kijker op te roepen heb ik die drie letters verdiept in het veld aangebracht en de rest van de tekens opliggend gemaakt. Luisteren is een emotionele en empathische beweging van mens tot mens. Niet een hiërarchische, maar een horizontale verbinding. Deze kant van de penning heeft daarom een horizontale opmaak, die wordt versterkt door de ovale vorm van de penning. Zo ontstond een stil beeld. Of misschien beter gezegd, een neutraal beeld. Ik realiseerde me op dat moment dat de golf niet alleen een watergolf is, maar ook een geluidsgolf. De portretzijde moest ik nu met de tekstzijde in evenwicht gaan brengen. In elk geval moest het een portret en profil zijn om de stroom van het golfje te ondersteunen. Een portret en face, of driekwart, zou een andere kijkrichting dan de richting van de golf hebben. Dat zou onrust in het beeld brengen. Daarnaast moest ik op deze portretzijde nog een flink aantal letters een plek zien te geven. Namelijk KONING WILLEM-ALEXANDER KONING DER NEDERLANDEN. Het leek wel of de rechterkant van de tekstzijde, die wat boller is dan de linkerkant, al een beetje het reliëf van de zijkant van zijn gezicht had. Daardoor vloeide zijn profiel moeiteloos samen met het rechter deel van de ovaal. Heel natuurlijk. Ik had daarna veel tijd nodig om zijn hoofd de soberheid van de tekstzijde te geven; ook om het goed te laten lijken en de juiste uitdrukking te geven. Voor de letters leek toen geen plaats meer te zijn. Ze blokkeerden letterlijk zijn blik. Uiteindelijk vond ik deze oplossing: vier zinnetjes in een klein corps, een kwart slag gedraaid. Samen als het ware een verticaal blokje. Een soort koninklijk zegel. Hier paste dus een meer verticale opmaak, de tekst en de lijn van zijn profiel. De functie van Koning is tenslotte wel hiërarchisch. Hij staat boven de partijen. VPK, 2014 en mijn initialen SB zijn verwerkt als randschrift. Mooi klein en niet op één van beide zijden. Dat zou storend zijn geweest. Toen ik de vele details bekeek in het voltooide model, vroeg ik me af of de detaillering in het wasmodel wel goed bewaard zou blijven? En hoe zou de kwaliteit van het bronsgietsel uitpakken? Het was een spannend moment om bij RP2 in Etten-Leur de eerste bronsgietsels te beoordelen. De gietsels bleken prachtig scherp te zijn geworden. Wel ontstond er bij elk gietsel enige porositeit in de huid van het brons. Dat heeft als gevolg dat ik elk bronsgietsel apart moet bewerken voordat het gepatineerd kan worden. Voor het patin wilde ik een egale kleur die er niet te dik en licht transparant op ligt. Alleen met dit zachte groen kreeg ik het juiste effect. Heel rustig opgebouwd met een sterk verdunde oplossing kopernitraat. Alle onderdelen van de penning blijven op deze manier even belangrijk en er ontstaat ondanks de opgebrachte was geen hoogglans op het oppervlak. Met water als uitgangspunt heb ik een in alle opzichten lichte en Koninklijke penning willen maken die, ondersteund door zijn golfvorm, op de hand een driedimensionale en dynamische indruk wekt.
...

169

GO

2014

Kunstenaar Maria van Gerwen
Materiaal Brons, gepatineerd
Bedrijf Steylaert, Waardenburg, zandgieting
Afmetingen 85 mm
Fotograaf Da van Daalen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving

GO gaat over energie van binnenuit. Ogenschijnlijk zien we twee geliefden op een wolk, maar bij nader inzien zitten ze op een draak. Beide zijn waar. De geliefden zijn we zelf: ik en mijn liefde van binnenuit. Ook de draak woont in ons, hij ruimt obstakels uit de weg. Hij staat voor de worsteling die energie genereert en daarmee wendbaarheid en innerlijke ruimte tot stand brengt. Daarmee is de weg vrij voor onze liefde. De welving over de rand neemt ons mee naar de andere kant. Hier symboliseren de vleugels van de draak het vrijkomen van pure energie: GO! De vormgeving van de penning is geïnspireerd door omgewoelde aarde. Dit staat voor energie en verandering. Het thema van de draak heb ik meegenomen uit mijn reizen naar het oosten: daar is dit fabeldier een positieve kracht.

Maria van Gerwen

   
...

170

Relatiepenning: Movement of the heart

2014

Kunstenaar Erica van Seeters
Materiaal Belgisch hardsteen, ijzervijlsel, magneten. Kistje van eikenhout, rood fluweel, magneten
Bedrijf Erica van Seeters
Afmetingen 37mm
Fotograaf Tom Haartsen
Soort VPK extra penning
   
Omschrijving Dit is een vrij te bestellen penning. En fonkelnieuw. Om een relatie te vieren: zowel voor man-vrouw als man-man of vrouw-vrouw.
  Het werd tijd voor een nieuwe relatiepenning. De vorige (Pepe Gregoire 1988) raakt uitverkocht. Erica van Seeters maakte dit intrigerende ontwerp in steen met magneten en in schitterende verpakking. Aanbevolen voor huwelijk of andere relatie die gevierd wordt. De meeste zijn man-vrouw gepaard, maar er zijn ook setjes met man-man en vrouw-vrouw. Toelichting: Mijn grote liefde voor de steen heeft gemaakt dat ik dit materiaal gekozen heb voor de relatiepenning. Steen is hard, betrouwbaar en bevat samengebalde energie van miljoenen jaren. De basisvorm van deze penning is gebaseerd op de trouwring, symbool van eeuwige liefde. Ik heb twee ringen vertaald naar twee ronde penningen. De ene penning verbeeldt het masculiene door een mannelijke figuur. Deze zijde is gezaagd, strak en recht van vorm. Het ingezaagde loopt ook door naar de buitenkant van de penning. De feminiene penning is het tegendeel. Bij deze is de buitenkant juist licht bol en zacht door het gepolijste vlak. De vrouwelijke figuur aan de binnenkant is rond en ook zacht van vorm. Het masculiene en feminiene vullen elkaar aan en zijn ook in elk individu vertegenwoordigd. In het hart van de figuren heb ik een magneetje geplaatst. Dit vormt het precieze middelpunt van de penning en het hart van de cirkel. Liefde is universele aantrekkingskracht en dus zullen de figuren zich met het hart willen verbinden. Het hart laat zich bewegen door de kracht van de liefde: vandaar de titel: Movement of the Heart. Op de magneetjes heb ik ijzervijlsel gedaan. Als je de twee penningen van elkaar wilt halen, voel je kracht en een beetje weerstand om de magnetische verbinding te verbreken. Eenmaal los van elkaar, zie je dat het ijzervijlsel vanuit het hart straalt: het eeuwige verlangen naar de Liefde. Samen verbonden kunnen de twee penningen rollen. Ze gaan dansend door het leven en vormen één onlosmakelijk geheel. Het houten kistje waar de twee penningen samen in passen, verbeeldt een stevige bouwsteen als basis voor elke, al of niet, huwelijkse, relatie. Het gesloten blokje kan ook als sokkeltje gebruikt worden voor de penning. Ook na opening kan elk deel als sokkeltje dienen voor de twee helften van de penning. Het is een kistje van eikenhout en alle zijden zijn even lang (5 cm). Het kistje sluit door een viertal magneetjes die in de hoeken van elk deel verzonken zijn. Net als de twee penningen zijn de twee delen één.
...

172

LEEF! - versie A

2015

Kunstenaar Henny van der Meer
Materiaal gelast ijzer
Bedrijf Henny van der Meer
Afmetingen 10x7x2 cm
Fotograaf Henny van der Meer
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
 

 

Opgegroeid in het Westland werkte ik vaak in de kassen tussen de tomaten, druiven en chrysanten. Daar zag ik hoe de groei van groente en fruit gestuurd werd door de ingrepen van de tuinder. Die vroege interesse voor groeiprocessen in de natuur komt tot uiting in mijn latere werk. Op de Academie ontdekte ik dat deze zowel heel grafisch als ruimtelijk zijn. Tekenen deed ik graag, maar dan het liefst in de ruimte. Ik zou nooit steenhouwer kunnen zijn, omdat je dan materiaal weg moet halen om tot een beeld te komen, ik ben veel meer een bouwer. Omdat ik geïnteresseerd was in techniek ben ik in die tijd een lasdiploma gaan halen op de LTS. Vanaf dat moment werkte ik eigenlijk alleen nog maar met staal. Een materiaal waarmee ik kan bouwen en tekenen. Ik knip platen staal met een dikte van 3 millimeter in kleine stripjes en las deze vervolgens aan elkaar. Door elektrisch, met elektrodes, te lassen, ontstaat er een huid op het werk. Deze huid geeft kleur en textuur aan mijn beelden.

In mijn werk is verbinden en vertakken een belangrijk thema, zoals het zaad wortel schiet en vervolgens tot een stam uitgroeit, die zich weer vertakt. Het maakt duidelijk dat het één niet zonder het ander kan ontstaan. Zonder zaad geen wortels, zonder wortels geen stam en takken. Ik vertaal dus groeiprocessen in verbindingen tussen de verschillende delen van een boom. Tussen wat was, is en komt. Daarnaast speelt de wisselwerking tussen natuurlijke groei en de beïnvloeding daarvan door de mens een rol.

Onder mijn handen groeit stap voor stap uit kleine stukjes staal een beeld dat zich langzaamaan vertakt. Ik buig en pers het in vormen, laat vertakkingen woekeren tot verdichte weefsels. Vervolgens snoei ik, waar nodig, het beeld weer terug. Het beeld laat zich niet klein krijgen, maar groeit weer door. Net als de groeikracht in de natuur.

Veel van mijn werken zijn wandobjecten. Ik had op de academie al het verlangen om zwevende, lichte beelden te maken. Iets wat aanvankelijk technisch onhaalbaar leek. Op een gegeven moment ben ik op de wand gaan werken en merkte ik dat zich hier geleidelijk schijnbare kwetsbaarheid en een zwevend karakter begonnen te ontwikkelen.

Door het beeld ongeveer tien centimeter van de muur naar voren te laten komen ontstaat er ruimte achter het werk. De verschillende lagen in het werk maken de ruimte zichtbaar. Daarnaast onstaat er een eigen dynamiek als je langs het beeld loopt: het eerst verstilde beeld komt in beweging. Door mijn manier van werken construeer ik met een ogenschijnlijk zwaar materiaal lichte en zwevende beelden.

Toen mij gevraagd werd een penning te ontwerpen voelde ik mij gevleid en direct enthousiast. Dit gaf mij de mogelijkheid om op een andere schaal mijn inspiratie te onderzoeken. Het woord LEEF! kwam direct in mijn gedachten. Nu is dit niet zo verwonderlijk als groeiprocessen je inspiratiebron zijn. Het past bij mijn werk maar ook bij de gedachte dat je het NU moet doen. Deze titel wilde ik de penning mee geven. Bij het ontwerpen ging ik uit van een reproduceerbaar ontwerp en daarbij dacht ik aan mallen in gips voor brons, en ging aan de slag met was.

Het werken met boetseerwas bracht mij in de problemen. Ik kon met dat materiaal niet de vertaling vinden naar mijn in staal zo herkenbare handschrift. Om van zulke kleine vertakkingen een mal te maken is een zeer precair, maar ook kostbaar proces. Maar toen ik begreep dat ik ook unica kon maken ben ik teruggegaan naar mijn favoriete materiaal. En toen stroomde het weer. Er ontstonden al snel diverse ontwerpen. Er is voor gekozen om u de keuze uit twee ontwerpen te geven. Deze worden gemaakt als unica en zullen daarom ook allemaal iets van elkaar verschillen.

LEEF is dus de titel. Daarmee wil ik een een verstild moment vangen. Ik stel mij altijd voor dat als je een vogel bent je niet alleen horizontaal kunt bewegen maar dat er een ander universum die alleen de vogel ervaart. Maar gelukkig hebben wij onze verbeelding en kunnen ons daarmee voorstellen hoe het moet zijn om in boomkruinen rond te zweven. Wat ik aanbied, is een plek waar je kunt vertoeven zoals een vogel in een kruin.

Dit idee heb ik vertaald naar verschillende ontwerpen waar er twee van uitgekozen zijn. De eerste is een vertakking die komt vanuit een stam, en zich verfijnd naar de uiteinden. De [tweede](/penningen/leef-versie-b) is een verzameling geknotte takjes met uitlopertjes.

Mijn partner John Sikking heeft mijn gedachten vertaald in het volgende gedicht.

 

Vogelzang aaneengesmeed

Een bladerdek is voor ons plat gezegd een silhouet

Of hogerop een schrijven aan de hemel

 

Vogels vinden hier hun parallelle wereld

In een labyrintisch toevluchtsoord

 

Wat zij hier aan ruimte winnen lost hen op

In een zinderen van lijnen

Blijft alleen hun zingen staan

 

Gedachteklitten ingelast

onontwarbaar uitgesponnen

maar helder omlijnd

tot kern van een betoog

Met ijzeren wil tot groeien

 

Het is geworteld in het vertrouwen

dat snoeien de prelude is van bloeien

Pas uit vele takken vormt zich een bol

 

Ondergronds gespiegeld vind je

in verbondenheid een reservoir

Wie boven snoeit, zorgt dat onder groeit

Want In de knollen zit het loof

Daarom; loof de knollen!

 

J.Sikking

Meer informatie: www.hennyvandermeer.com
...

173

LEEF! - versie B

2015

Kunstenaar Henny van der Meer
Materiaal gelast ijzer
Bedrijf Henny van der Meer
Afmetingen 10x7x2 cm
Fotograaf Henny van der Meer
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
 
Opgegroeid in het Westland werkte ik vaak in de kassen tussen de tomaten, druiven en chrysanten. Daar zag ik hoe de groei van groente en fruit gestuurd werd door de ingrepen van de tuinder. Die vroege interesse voor groeiprocessen in de natuur komt tot uiting in mijn latere werk. Op de Academie ontdekte ik dat deze zowel heel grafisch als ruimtelijk zijn. Tekenen deed ik graag, maar dan het liefst in de ruimte. Ik zou nooit steenhouwer kunnen zijn, omdat je dan materiaal weg moet halen om tot een beeld te komen, ik ben veel meer een bouwer. Omdat ik geïnteresseerd was in techniek ben ik in die tijd een lasdiploma gaan halen op de LTS. Vanaf dat moment werkte ik eigenlijk alleen nog maar met staal. Een materiaal waarmee ik kan bouwen en tekenen. Ik knip platen staal met een dikte van 3 millimeter in kleine stripjes en las deze vervolgens aan elkaar. Door elektrisch, met elektrodes, te lassen, ontstaat er een huid op het werk. Deze huid geeft kleur en textuur aan mijn beelden.
In mijn werk is verbinden en vertakken een belangrijk thema, zoals het zaad wortel schiet en vervolgens tot een stam uitgroeit, die zich weer vertakt. Het maakt duidelijk dat het één niet zonder het ander kan ontstaan. Zonder zaad geen wortels, zonder wortels geen stam en takken. Ik vertaal dus groeiprocessen in verbindingen tussen de verschillende delen van een boom. Tussen wat was, is en komt. Daarnaast speelt de wisselwerking tussen natuurlijke groei en de beïnvloeding daarvan door de mens een rol.
Onder mijn handen groeit stap voor stap uit kleine stukjes staal een beeld dat zich langzaamaan vertakt. Ik buig en pers het in vormen, laat vertakkingen woekeren tot verdichte weefsels. Vervolgens snoei ik, waar nodig, het beeld weer terug. Het beeld laat zich niet klein krijgen, maar groeit weer door. Net als de groeikracht in de natuur. Veel van mijn werken zijn wandobjecten. Ik had op de academie al het verlangen om zwevende, lichte beelden te maken. Iets wat aanvankelijk technisch onhaalbaar leek. Op een gegeven moment ben ik op de wand gaan werken en merkte ik dat zich hier geleidelijk schijnbare kwetsbaarheid en een zwevend karakter begonnen te ontwikkelen. Door het beeld ongeveer tien centimeter van de muur naar voren te laten komen ontstaat er ruimte achter het werk. De verschillende lagen in het werk maken de ruimte zichtbaar. Daarnaast onstaat er een eigen dynamiek als je langs het beeld loopt: het eerst verstilde beeld komt in beweging. Door mijn manier van werken construeer ik met een ogenschijnlijk zwaar materiaal lichte en zwevende beelden. Toen mij gevraagd werd een penning te ontwerpen voelde ik mij gevleid en direct enthousiast. Dit gaf mij de mogelijkheid om op een andere schaal mijn inspiratie te onderzoeken. Het woord LEEF! kwam direct in mijn gedachten. Nu is dit niet zo verwonderlijk als groeiprocessen je inspiratiebron zijn. Het past bij mijn werk maar ook bij de gedachte dat je het NU moet doen. Deze titel wilde ik de penning mee geven. Bij het ontwerpen ging ik uit van een reproduceerbaar ontwerp en daarbij dacht ik aan mallen in gips voor brons, en ging aan de slag met was. Het werken met boetseerwas bracht mij in de problemen. Ik kon met dat materiaal niet de vertaling vinden naar mijn in staal zo herkenbare handschrift. Om van zulke kleine vertakkingen een mal te maken is een zeer precair, maar ook kostbaar proces. Maar toen ik begreep dat ik ook unica kon maken ben ik teruggegaan naar mijn favoriete materiaal. En toen stroomde het weer. Er ontstonden al snel diverse ontwerpen. Er is voor gekozen om u de keuze uit twee ontwerpen te geven. Deze worden gemaakt als unica en zullen daarom ook allemaal iets van elkaar verschillen. LEEF is dus de titel. Daarmee wil ik een een verstild moment vangen. Ik stel mij altijd voor dat als je een vogel bent je niet alleen horizontaal kunt bewegen maar dat er een ander universum die alleen de vogel ervaart. Maar gelukkig hebben wij onze verbeelding en kunnen ons daarmee voorstellen hoe het moet zijn om in boomkruinen rond te zweven. Wat ik aanbied, is een plek waar je kunt vertoeven zoals een vogel in een kruin. Dit idee heb ik vertaald naar verschillende ontwerpen waar er twee van uitgekozen zijn. De eerste 'leef-versie-a' is een vertakking die komt vanuit een stam, en zich verfijnd naar de uiteinden. De tweede is een verzameling geknotte takjes met uitlopertjes.

Mijn partner John Sikking heeft mijn gedachten vertaald in het volgende gedicht.

 

Vogelzang aaneengesmeed

Een bladerdek is voor ons plat gezegd een silhouet

Of hogerop een schrijven aan de hemel

 

Vogels vinden hier hun parallelle wereld

In een labyrintisch toevluchtsoord

 

Wat zij hier aan ruimte winnen lost hen op

In een zinderen van lijnen

Blijft alleen hun zingen staan

 

Gedachteklitten ingelast

onontwarbaar uitgesponnen

maar helder omlijnd

tot kern van een betoog

Met ijzeren wil tot groeien

 

Het is geworteld in het vertrouwen

dat snoeien de prelude is van bloeien

Pas uit vele takken vormt zich een bol

 

Ondergronds gespiegeld vind je

in verbondenheid een reservoir

Wie boven snoeit, zorgt dat onder groeit

Want In de knollen zit het loof

Daarom; loof de knollen!

 

J.Sikking

Meer informatie: www.hennyvandermeer.com
...

174

Jaarpenning 2015

2015

Kunstenaar Eylem Aladogan
Materiaal Epoxy
Bedrijf zie tekst hieronder
Afmetingen  
Fotograaf Da van Dalen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
  De dubbelzinnigheid van het begrip 'geloof' vormt het thema van deze penning. Enerzijds het idee dat je kunt geloven in je eigen wils- en daadkracht en anderzijds het idee dat dit geloof evenzeer religieus van aard kan zijn. Voor mijn ontwerp zocht ik echter naar een credo die een universele waarheid uitdraagt - herkenbaar voor iedereen, ongeacht afkomst, tijd, plaats en cultuur. Tegelijkertijd heb ik de relatie tot de actualiteit, waarin religieuze gemotiveerdheid gevaarlijke vormen kan aannemen, niet uit de weg willen gaan. Eén kant van de penning toont de holle binnenzijde van een koepel waarvoor ik me heb laten inspireren door Moorse architectuur. Het hoogste punt van deze koepel is lichtdoorlatend, waardoor het lijkt of we erdoorheen de hemel in kunnen kijken. De andere zijde van de penning toont het credo whatever the mind can conceive and believe it can achieve [citaat van Napoleon Hill, 1883 -1970] concentrisch herhaald richting middelpunt. Als geheel verwijst de typografische compositie naar het oog, met in het midden de iris. Het middelpunt van de ene zijde (de denkbeeldige iris) correspondeert met het middelpunt van de andere zijde (de koepel annex hemel). De gezeefdrukte tekening en het acrylaat-plaatje maken integraal deel uit van het werk. *Eylem Aladogan* *Materiaal* EpoxAcast; dit zeer hoogwaardige type epoxy wordt gebruikt voor producten waar hoge eisen aan worden gesteld, zoals speelgoed, sieraden en lenzen. Aan deze glasheldere epoxy (UV resistent) is kleurstof toegevoegd. De penning bestaat uit 3 verschillende kleurtinten. *Uitvoering* Ontwerp: Eylem Aladogan Gieten mallen en penning-onderdelen: André van de Wijdeven Afwerking: Eylem Aladogan, Frank van der Stok, Wei Keong Tan, Caro de Jonge, Jeanne Magnenat, Ildikó Horvath Typografie: Sandra Kassenaar Tampondruk: Brepo, Soest Zeefdruk: Erik Fliek Acrylaat: Van Buseck Kunststoffen, Diemen Eylem Aladogan (1975, Tiel) volgde de Willem de Kooning Academie in Rotterdam en de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam. Aladogan maakt sculpturale werken en tekeningen waarin ze ambachtelijke materialen en technieken combineert met moderne technologie. Haar werk draagt thema's als leven en dood, schoonheid en macht, oorlog en angst. Aladogan had solotentoonstellingen in het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam, in het Kröller-Müller Museum en nam deel aan groepsexposities in Museum Boijmans Van Beuningen, Van Gogh Museum, de Biënnale van Istanbul en ontving de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs in 2009. Naast haar werk als beeldhouwer is zij hoofd van de afdeling Keramiek aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Voor meer informatie zie het tijdschrift de Beeldenaar 2015 september.
...

175

Welkom

2016

Kunstenaar Henny van Grol
Materiaal terra cotta
Bedrijf kunstenaar
Afmetingen 55 mm
Fotograaf Henny van Grol
Soort VPK lidmaatschapspenning
   
Omschrijving In het kleine reliëf kun je het vignet van de VPK ontdekken. Een grote P waarvan de stam tegelijkertijd ook de stam van de K vormt en in de gekantelde K zou je een V kunnen zien. Deze manier van afbeelden van het vignet werd al vele malen eerder op penningen van de VPK gebruikt.
 

Deze penning krijgt elk nieuw lid vanaf 2016. Het is een penning geworden waar een heleboel beeldhouwkundige elementen, die kunnen voorkomen op een penning, zijn samengebracht. De stempel voor de voorzijde van de penning is gemaakt van een stuk kops grenenhout. Het is oud en grof gezaagd, de zachte voorjaarsringen zijn grotendeels verdwenen. Er is een duimafdruk van een reus overgebleven. Zoals die in het klein bij een penning in was of klei kan ontstaan. In dit houten vlak met organische ringen is als contrast een tweede kleinere stempel met een strakke georganiseerde structuur ingelaten en verlijmd. Een reliëf dat doet denken aan een Schoonhoven. In het kleine reliëf kun je het vignet van de VPK ontdekken. Een grote P waarvan de stam tegelijkertijd ook de stam van de K vormt en in de gekantelde K zou je een V kunnen zien. Deze manier van afbeelden van het vignet werd al vele malen eerder op penningen van de VPK gebruikt. De woorden op de keerzijde zijn gerangschikt zoals bij scrabble of bij een kruiswoordraadsel, expres een beetje los geschreven. De woorden en afkortingen hebben allemaal te maken met het verzamelen van penningen. De keerzijde is negatief gesneden in een schijfje van gips. Aan de rand van het schijfje is een parelrand gesneden. Een rand die vroeger bij gouden en zilveren munten werd aangebracht om te voorkomen dat de munt gesnoeid kon worden. (Snoeien is het verwijderen van metaal van de rand van een munt.) In deze penning niet van toepassing maar het is wel een aardige randversiering. De bolle rand is ontstaan door een plakje klei tussen de twee stempels te drukken, de klei is er uitgestulpt. Na het drogen van de klei is de rand geschuurd.

Henny van Grol

...

176

Harmonie en destructie

2016

Kunstenaar Joop Hollanders
Materiaal Brons
Bedrijf Argentor
Afmetingen  
Fotograaf Da van Daalen
Soort VPK jaarpenning
   
Omschrijving  
   
...

177

Jeroen Bosch penning - Portret

2016

Kunstenaar Arie Schippers
Materiaal Brons
Bedrijf Kunst en Gietwerk Dronten
Afmetingen  
Fotograaf Arie Schippers
Soort VPK inschrijfpenning
   
Omschrijving  
  Voor de inschrijfpenning 2016 heeft Arie Schippersuit de enorme hoeveelheid voorstellingen die zichtbaar zijn op de schilderijen van Jeroen Bosch gekozen voor de hier volgende combinaties: Penning A Jeroen Bosch, portret met op de keerzijde een varkenskop en penning B Jeroen Bosch, het mes met aan de keerzijde de slang met de appel in het paradijs. De gekozen voorstellingen zijn details, Arie heeft ze losgehaald uit de omgeving, er een eigen draai aangegeven en op een vlakke achtergrond geplaatst. Van Jeroen Bosch bestaan niet meer dan drie portretten, die allemaal pas na zijn dood zijn gemaakt. Men gaat er tegenwoordig van uit dat het portret afkomstig uit Arras en de gravure van Hieronymus Cock teruggaan op een verloren gegaan portret of zelfportret. Het portret op de penning A is de vertaling van de tekening uit Arras in relif. Een schetsmatig portret met ogen gemaakt als zwarte gaten die je van alle kanten blijven aankijken. Moet het varken op de keerzijde dat geportretteerd is als een mens met mensenoren en krullen de andere kant van Jeroen Bosch verbeelden? Penning B het mes toont op de voorzijde de hel, een voorstelling die terug te vinden is op het rechter zijpaneel van de Tuin der Lusten. Twee enorme oren met een mes ertussenin geklemd, een mensfiguurtje dat er door de duivel onder is geduwd. Is het n van de gruwelijke folteringen die men in de hel mag verwachten? De keerzijde toont een boom met een vrouwelijk wezen met een slangenstaart maar ook met klauwen, ze biedt een appel aan: de verleiding van Adam en Eva in het paradijs waar hun uitzetting op volgt. De voorstelling is terug te vinden op het schilderij het Laatste Oordeel. Daar staan Adam en Eva onder de boom en reikt een hagedisachtige vrouw met klauwen en een dikke lange staart de appel aan. Eva heeft al een appel in haar hand en Adam steekt zijn hand er naar uit. Henny van Grol Terzijde Tijdens de opening van Realisme 2016, de jaarlijkse beurs voor figuratieve kunst in Amsterdam, heeft Arie Schippers de Sacha Tanja Penning toegekend gekregen. De oeuvreprijs, die bestaat uit een penning en een geldbedrag, is bedoeld als eerbetoon aan 'een kunstenaar, persoon of instantie die zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt op het gebied van de figuratieve kunst in Nederland'. De eerste penning in zijn collectie gemaakt door Guus Hellegers. Eind 2010 vroeg de Stichting Standbeeld Nelson Mandela aan de kunstenaar Arie Schippers om een gelijkend, drie-en-een-half meter hoog beeld van Nelson Mandela te maken. Het beeld is onderdeel van het Nelson Mandela Monument en staat sinds 2012 voor het Haagse Congres Centrum. Schippers heeft een historisch moment voor het beeld gekozen, namelijk 11 februari 1990, wanneer Mandela na een gevangenschap van 27 jaar op Robbeneiland zijn vrijheid tegemoet loopt. Het monument heet dan ook: Long Walk to Freedom. Er is een documentaire gemaakt door Paul Kramer over het bijna twee jaar durende ontstaansproces, vanaf de schetsen van Mandela's hoofd, de kleine versie van pur-schuim, het vergroten van het beeld tot en met het gieten in brons.
...

178

Jeroen Bosch penning - Het Paradijs

2016

Kunstenaar Arie Schippers
Materiaal Brons
Bedrijf Kunst en Gietwerk Dronten
Afmetingen 65 mm
Fotograaf Arie Schippers
Soort VPK tweede penning
   
Omschrijving  
  Voor de inschrijfpenning 2016 heeft Arie Schippersuit de enorme hoeveelheid voorstellingen die zichtbaar zijn op de schilderijen van Jeroen Bosch gekozen voor de hier volgende combinaties: Penning A Jeroen Bosch, portret met op de keerzijde een varkenskop en penning B Jeroen Bosch, het mes met aan de keerzijde de slang met de appel in het paradijs. De gekozen voorstellingen zijn details, Arie heeft ze losgehaald uit de omgeving, er een eigen draai aangegeven en op een vlakke achtergrond geplaatst. Van Jeroen Bosch bestaan niet meer dan drie portretten, die allemaal pas na zijn dood zijn gemaakt. Men gaat er tegenwoordig van uit dat het portret afkomstig uit Arras en de gravure van Hieronymus Cock teruggaan op een verloren gegaan portret of zelfportret. Het portret op de penning A is de vertaling van de tekening uit Arras in reliëf. Een schetsmatig portret met ogen gemaakt als zwarte gaten die je van alle kanten blijven aankijken. Moet het varken op de keerzijde dat geportretteerd is als een mens met mensenoren en krullen de andere kant van Jeroen Bosch verbeelden? Penning B het mes toont op de voorzijde de hel, een voorstelling die terug te vinden is op het rechter zijpaneel van de Tuin der Lusten. Twee enorme oren met een mes ertussenin geklemd, een mensfiguurtje dat er door de duivel onder is geduwd. Is het één van de gruwelijke folteringen die men in de hel mag verwachten? De keerzijde toont een boom met een vrouwelijk wezen met een slangenstaart maar ook met klauwen, ze biedt een appel aan: de verleiding van Adam en Eva in het paradijs waar hun uitzetting op volgt. De voorstelling is terug te vinden op het schilderij het Laatste Oordeel. Daar staan Adam en Eva onder de boom en reikt een hagedisachtige vrouw met klauwen en een dikke lange staart de appel aan. Eva heeft al een appel in haar hand en Adam steekt zijn hand er naar uit. Henny van Grol Terzijde Tijdens de opening van Realisme 2016, de jaarlijkse beurs voor figuratieve kunst in Amsterdam, heeft Arie Schippers de Sacha Tanja Penning toegekend gekregen. De oeuvreprijs, die bestaat uit een penning en een geldbedrag, is bedoeld als eerbetoon aan 'een kunstenaar, persoon of instantie die zich zeer verdienstelijk heeft gemaakt op het gebied van de figuratieve kunst in Nederland'. De eerste penning in zijn collectie gemaakt door Guus Hellegers. Eind 2010 vroeg de Stichting Standbeeld Nelson Mandela aan de kunstenaar Arie Schippers om een gelijkend, drie-en-een-half meter hoog beeld van Nelson Mandela te maken. Het beeld is onderdeel van het Nelson Mandela Monument en staat sinds 2012 voor het Haagse Congres Centrum. Schippers heeft een historisch moment voor het beeld gekozen, namelijk 11 februari 1990, wanneer Mandela na een gevangenschap van 27 jaar op Robbeneiland zijn vrijheid tegemoet loopt. Het monument heet dan ook: Long Walk to Freedom. Er is een documentaire gemaakt door Paul Kramer over het bijna twee jaar durende ontstaansproces, vanaf de schetsen van Mandela's hoofd, de kleine versie van pur-schuim, het vergroten van het beeld tot en met het gieten in brons.
...